II SA/Sz 250/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda (spr.), Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 maja 2010r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania A.W. zasiłku okresowego w wysokości [...] złotych miesięcznie na okres [...]. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] A.W. wniósł podanie do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że A. W. był osobą samotnie gospodarującą, nie pracującą zawodowo, posiadającą problemy ze zdrowiem i legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, z późn. zm. zwanej dalej "u.p.s."), zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), wynosiło na dzień wydania decyzji [...] złotych. Zasady ustalenia dochodu na potrzeby uzyskania świadczeń z pomocy społecznej określał art. 8 ust 3-13 u.p.s. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W ocenie Kolegium, sformułowanie tego przepisu jest jednoznaczne i nie powinno budzić wątpliwości interpretacyjnych. Co do zasady za dochód miesięczny uważane są wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszone o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym, składką na ubezpieczenie zdrowotne i świadczone alimenty. Z kolei przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. zawiera wykaz źródeł przychodu, które nie podlegają zaliczeniu do dochodu, obejmujący jednorazowe pieniężne świadczenia socjalne, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługujące osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogę pieniężną, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Organ II instancji podkreślił, że katalog obciążeń pomniejszających dochód jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu na podstawie unormowań ustawy o pomocy społecznej posiada charakter zamknięty i nie obejmuje kwot potrącanych przez komornika na rzecz funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium, w żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, że świadczenia z tytułu zaległości na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, potrącane przez komornika, podlegają odliczeniu od dochodu. Wobec powyższego na dochód A.W. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. [...], składał się zasiłek stały w wysokości [...] złotych. Potrącenie w wymiarze 60 % tego zasiłku, dokonywane co miesiąc przez komornika sądowego, nie podlegało bowiem odliczeniu od uzyskiwanego przez A.W. przychodu. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał ponadto, że w myśl art. 38 ust. 2 i 3 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy, w przypadku osoby samotnie gospodarującej się, ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie. Kwota zasiłku okresowego nie mogła być przy tym niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a jej dochodem. Różnica między kwotą kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a dochodem jaki uzyskiwał A. W. wynosiła [...] złote. W takiej sytuacji maksymalna kwotę zasiłku okresowego, jaką mógłby przyznać stronie organ I instancji wynosiła [...] złote. Kwota minimalna na tle powyższych unormowań wynosić mogłaby natomiast [...] złotych, jednakże zgodnie z - art. 38 ust. 4 u.p.s. kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż [...] złotych miesięcznie. Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie przyznał zatem A.W. zasiłek okresowy w wysokości minimalnej tj. w kwocie [...] zł. miesięcznie, działając w ramach obowiązujących przepisów prawa. Na powyższą decyzję w dniu [...] A. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazał, że z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie otrzymuje zasiłek stały w kwocie [...] złotych. Komornik potrąca co miesiąc 60% tej kwoty, co skutkuje ograniczeniem wysokości otrzymywanego zasiłku do kwoty [...] złotych. Potrącenia w takiej samej proporcji komornik dokonuje także z kwoty zasiłku okresowego. Podkreślił, że otrzymywane świadczenia z pomocy społecznej, są niezbędne skarżącemu na bieżące utrzymanie oraz wykupienie leków. Z uwagi na uraz kręgosłupa nie jest bowiem w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje określone ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według wskazanego wyżej kryterium oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych w art. 134 oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi doprowadziła do uznania, że decyzje organów I i II instancji wydane zostały w sposób niezgodny z prawem. W przedmiotowej sprawie, w związku z bezsporną okolicznością, że A. W. w dacie wydania zaskarżonej decyzji był osobą samotnie gospodarującą, nie pracującą zawodowo, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i której przychody wynosiły [...] złote miesięcznie, podstawowe zagadnienie wymagające ustalenia stanowi kwestia istnienia podstawy do określenia wysokości miesięcznego dochodu skarżącego w wymiarze niższym od wskazanej wysokości przychodów, w związku z okolicznościami wymienionymi w art. 8 ust. 3 u.p.s. Jak prawidłowo wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń z pomocy społecznej, co do zasady, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód nie przekracza 477 złotych. Za dochód ten, stosownie do treści art. 8 ust. 3 u.p.s., uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W kontekście powołanych unormowań, w analizowanej sprawie badaniu poddać należy możliwość pomniejszenia przychodu skarżącego, uzyskiwanego z tytułu zasiłku stałego w kwocie [...] złotych miesięcznie, o kwotę egzekwowaną na poczet świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i stanowiącą równowartość 60 % uzyskiwanego przychodu z zasiłku stałego. W ocenie organów obu instancji, katalog przychodów odliczanych od dochodu na podstawie unormowań ustawy o pomocy społecznej posiada charakter zamknięty i nie obejmuje kwot potrącanych przez komornika na rzecz funduszu alimentacyjnego. Zdaniem organów, w żadnym przepisie ustawy nie postanowiono bowiem, że świadczenia z tytułu zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego, potrącane przez komornika, podlegają odliczeniu od dochodu. Szczegółowej wykładni poddać należy zatem sformułowanie art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., stanowiące o możliwości pomniejszenia przychodu o "kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób", jak również dokonać analizy podstaw prawnych prowadzonej wobec A.W. egzekucji komorniczej, z której uzyskiwane kwoty zaliczane były na poczet świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny, przy obliczaniu kryterium dochodowego osoby fizycznej należy uwzględnić okoliczność, że od kwot uzyskiwanych przychodów odliczeniu, zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. odliczeniu podlegają płacone na rzecz innych osób alimenty, zarówno bieżące, jak i zaległe, płacone dobrowolnie lub ściągane w trybie przymusu egzekucyjnego. W ocenie tego Sądu, przywołany przepis wyraźnie stanowi o alimentach świadczonych na rzecz innych osób, nie precyzując czy świadczenie to ma być dobrowolne czy nie, a także czy mają to być alimenty bieżące czy zaległe. Podkreślił, że przychód w takim przypadku powinien zostać pomniejszony o alimenty, i to bez względu na okoliczność, że ponosiłaby je w istocie pomoc społeczna. Zdaniem NSA, żadnych bowiem wyłączeń z pomniejszenia ustawodawca nie przewidział (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2009 r., sygn. I OSK 94/09, wyrok dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powołanego poglądu, wskazać należy, że na podstawie art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., odliczeniu od przychodu podlegają tak bieżące, jak i zaległe alimenty świadczone na rzecz innych osób, w tym dochodzone od dłużnika alimentacyjnego w trybie postępowania egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] dokonywał z przyznanego A.W., decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] Nr [...] zasiłku stałego w kwocie [...] złotych, potrąceń na poczet prowadzonej względem skarżącego egzekucji komorniczej. Wskazane potrącenia Ośrodek realizował w związku z pismem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia [...], znak [...], o zajęciu wierzytelności. W piśmie tym wskazano, że na wniosek wierzyciela – K.W., zgodnie z tytułem wykonawczym Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...], sygn. [...] zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi – A.W.. W postępowaniu, o którym wyżej mowa, dochodzono zapłaty sum z tytułu zaległości dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, opłaty egzekucyjnej oraz wydatków gotówkowych. Zaznaczono, że do powyższych roszczeń zajęto wierzytelności należne A.W. od Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie Zachód w [...], jako dłużnika wierzytelności z tytułu wypłacanego zasiłku okresowego, stałego i innych należności przypadających do wypłaty dłużnikowi. Wskazano, że zajęciu, stosownie do treści art. 833 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) podlega 60 % świadczenia dłużnika miesięcznie. Zajęcia wierzytelności A.W., w związku z powołanym wyżej pismem komornika sądowego z dnia [...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] dokonywał także z przyznanego decyzją Prezydenta Miasta [...] zasiłku okresowego, którego dotyczy niniejsze postępowaniu sądowe. O okoliczności tej Kierownik Miejskiego Ośrodka poinformował A.W. w piśmie z dnia [...], w którym wskazał, że Ośrodek będzie "dokonywał egzekucji należności alimentacyjnych z przyznanego zasiłku okresowego" w kwocie [...] złotych wobec czego na konto Komornika Sądowego w [...] przekazywana będzie miesięcznie kwota [...] złotych, tj. 60 % wysokości przyznanego zasiłku. Zgodnie z art. 833 § 1 i 3 Kodeksu postępowania cywilnego, według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy, które to unormowanie stosuje się odpowiednio również do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania. W myśl art. 87 § 1 pkt 1 w związku z art. 108 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu wyłącznie: 1) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, 2) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, 3) zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi, 4) kary pieniężne za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy. W art. 87 § 3 Kodeksu zastrzeżono jednocześnie, że potrącenia w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych mogą być dokonywane do wysokości trzech piątych wynagrodzenia. W świetle powołanych unormowań oraz przedstawionych okoliczności sprawy wskazać należy, że podstawę prowadzonej względem A.W. – jako dłużnika alimentacyjnego egzekucji komorniczej, stanowił wniosek wierzyciela – K.W. oraz załączony do niego tytuł wykonawczy, który stanowiło orzeczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...], sygn. [...], zaopatrzone w klauzulę wykonalności. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego komornik dochodził zatem przysługujących K.W. od A.W. świadczeń alimentacyjnych. O okoliczności dochodzenia w prowadzonym wobec A.W. postępowaniu egzekucyjnym świadczeń alimentacyjnych świadczy także wysokość potrącanych kwot w wymiarze 60 % wierzytelności przysługujących A.W. od Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]. Stosownie bowiem do treści art. 833 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 87 § 1 i 3 Kodeksu pracy, potrącenia do wysokości trzech piątych przypadających świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania dopuszczalne są wyłącznie w odniesieniu do sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych. Charakteru tych świadczeń, jako świadczeń alimentacyjnych egzekwowanych od A.W. w postępowaniu egzekucyjnym na rzecz wierzyciela – K.W. nie zmienia okoliczność, że egzekwowane kwoty podlegały zaliczeniu na poczet świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym, że jak wskazano w piśmie Komornika z dnia [...] w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym dochodzono m. in. zapłaty sum z tytułu zaległości dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 pkt 7 ww. ilekroć w ustawie jest mowa o zaliczce alimentacyjnej - oznacza to kwotę wypłaconą przez organ właściwy wierzyciela osobie uprawnionej na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna. Z powyższej definicji wynika, że zaliczka stanowiła określoną wartość należnych osobie uprawnionej od dłużnika alimentacyjnego alimentów, wypłacaną w razie bezskuteczności ich egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego. Fundusz stanowił zatem swego rodzaju pośredni tryb wypłaty alimentów osobie uprawnionej w razie bezskuteczności egzekucji. Jak wskazano, nie zmienia to jednak faktu, że dochodzone następczo od dłużnika alimentacyjnego zobowiązania, nawet podlegające potrąceniu na rzecz funduszu z racji wypłaconych przez ten fundusz zaliczek alimentacyjnych, dalej posiadały charakter świadczeń alimentacyjnych egzekwowanych od tego dłużnika na rzecz osoby uprawnionej i na podstawie wystawionego na jej rzecz tytułu wykonawczego. Z perspektywy dłużnika nie miało to bowiem znaczenia, czy kwoty egzekwowanych alimentów przekazywane były osobie uprawnionej, czy też potrącane były na fundusz alimentacyjny w świetle tego, że osoba uprawniona skorzystała uprzednio z wypłaconej dla niej zaliczki. Powyższy sposób interpretacji potwierdza także okoliczność, że o kwoty wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego na poczet świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zmniejszała się jednocześnie kwota świadczeń alimentacyjnych, należnych osobie uprawnionej od dłużnika alimentacyjnego. Ponadto nie wydaje się właściwa interpretacja art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. zgodnie z którą, kwoty wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego świadczeń alimentacyjnych, które byłyby przekazywane bezpośrednio osobie uprawnionej dawałyby dłużnikowi możliwość ich odliczenia od przychodu, a w przypadku skorzystania przez osobę uprawnioną ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego i dokonanej następnie wobec dłużnika alimentacyjnego egzekucji kwot w takiej samej wysokości z tytułu jego zaległych zobowiązań alimentacyjnych, a które to kwoty podlegałyby zaliczeniu na poczet wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego świadczeń, zamykałoby to drogę dla dokonania tożsamych odliczeń. Dotyczy to tym bardziej sytuacji, gdy egzekucja prowadzona była na wniosek wierzyciela alimentacyjnego i na podstawie wystawionego na jego rzecz tytułu wykonawczego. W ocenie Sądu, w tego rodzaju przypadku kwoty potrącane w prowadzonym względem dłużnika alimentacyjnego postępowaniu egzekucyjnym na poczet zaległości wobec funduszu alimentacyjnego, w dalszym ciągu posiadają charakter kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. i dają podstawę dla dokonania ich odliczenia od przychodu dla ustalenia kryterium dochodowego w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej. Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji orzekły z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego przy ponownym jej rozstrzyganiu rzeczą organów orzekających powinno być uwzględnienie przedstawionych zapatrywań prawnych sądu, co do wykładni przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w pkt I sentencji.