II GSK 1247/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 494/10 w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 494/10, oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. [...] w dniu [...] września 2009 r. (data wpływu do organu) złożyła wniosek do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych (ORIP) w L. o wpisanie jej na listę radców prawnych. We wniosku wskazała, że w maju 2003 r. ukończyła wyższe studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, uzyskując tytuł magistra prawa. Następnie uchwałą z dnia [...] marca 2009 r., Nr [...]Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie uzyskała stopień naukowy doktora nauk prawnych. Ponadto skarżąca od dnia 1 października 2004 r. do dnia 30 września 2009 r. była zatrudniona w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie na stanowisku asystenta sędziego w wymiarze 1/2 etatu. W aktach sprawy znajduje się także umowa o współpracy z dnia [...] września 2003 r. zawarta pomiędzy skarżącą a [...], prowadzącą Kancelarię Adwokacką w L., z której wynika, że skarżąca w okresie od dnia [...] września 2003 r. do dnia [...] września 2004 r. świadczyła pomoc prawną dla klientów tej Kancelarii. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. uchwałą z dnia [...] listopada 2009 r. dokonała wpisu skarżącej na listę radców prawnych. Następnie Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. -działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 312 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.; dalej u.r.p.) sprzeciwił się wpisowi [...] (dalej: skarżąca) na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w L., dokonanej uchwałą ORIP z dnia [...] listopada 2009 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że umowy dotyczące zatrudnienia zawarte przed okresem 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis nie mogą być wzięte pod uwagę do oceny przesłanek dotyczących wpisu na listę radców prawnych. Minister Sprawiedliwości podniósł, że z brzmienia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. wynika, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, lub w kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy. Minister Sprawiedliwości ustalił, że okres wykonywania przez Joannę Hołdę, praktyki zawodowej przed dniem 25 września 2004 r. zgodnie ze wskazanym uregulowaniem nie podlega zaliczeniu do okresu, o którym mowa w art. 25 ust. 4 u.r.p. W odniesieniu do wnioskodawczyni do okresu wymienionego w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. można zaliczyć jedynie praktykę zawodową nabytą w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie. Przy uwzględnieniu okresu pracy [...] od dnia 1 października 2004 r. do dnia 30 września 2009 r. w wymiarze 1/2 etatu -okres nabytej praktyki wynosi 2,5 roku. W związku z tym mimo spełnienia pozostałych przesłanek wymaganych od kandydata na radcę prawnego, praktyka zawodowa Joanny Hołdy nie może być uznana za wystarczającą dla uznania, iż spełnia ona przesłanki niezbędne do wpisu na listę radców prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę [...] podniósł, że istotę sporu w sprawie stanowi interpretacja art. 25 ust. 4 u.r.p. w związku z art. 25 ust. 1 pkt 5 tej ustawy. Sąd wskazał, że w dniu 25 marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286) - która zmieniła dotychczasową treść art. 25 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana jest praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Z brzmienia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych wynika, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1. Stosownie zaś do treści art. 25 ust. 4 u.r.p. w przypadku wykonywania pracy w niepełnym wymiarze okresy, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz w ust. 2 pkt 2-4, podlegają proporcjonalnemu wydłużeniu. W odniesieniu do skarżącej wspomniany okres 5 lat rozpoczął swój bieg w dniu 25 września 2004 r. Z akt sprawy wynika, że w tym okresie skarżąca od dnia 1 października 2004 r. do dnia 30 września 2009 r. była zatrudniona w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie na stanowisku asystenta sędziego w wymiarze 1/2 etatu. Oznacza to wykonywanie pracy w niepełnym wymiarze. Interpretując przepis art. 25 ust. 4 u.r.p. Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że w takim wypadku okres pracy podlegający zaliczeniu wynosi jedynie 2,5 roku. Wbrew stanowisku skarżącej nie podlega proporcjonalnemu wydłużeniu okres 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis, bowiem przepis art. 25 ust. 4 u.r.p. odnosi się wyłącznie do okresów pracy, zaś art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. wymaga aby wymiar ten wynosił 3 lata pracy na pełnym etacie. Z tego też powodu słusznie nie podlega zaliczeniu na rzecz skarżącej okres pracy w Kancelarii Adwokackiej w L. od [...] września 2003 r. do [...] września 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że rację ma organ twierdząc, że wykładnia omawianych przepisów dokonana w skardze jest błędna i sprzeczna z zasadą racjonalnego ustawodawcy bowiem w przypadku zatrudnienia na 1/8 etatu przyjęta data graniczna 1 stycznia 1991 r. uległaby przekroczeniu. Założeniem ustawodawcy w omawianej regulacji było zagwarantowanie nabycia odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym liczonym w pełnym wymiarze czasu pracy (3 lata) w ściśle określonym czasie (5 lat). Natomiast nie ma przeszkód, aby zsumować udokumentowane wymiary cząstkowe etatów, w sytuacji, gdy w kandydat w danym, 5 letnim okresie, poprzedzającym złożenie wniosku, pracował na cząstkowych etatach. Owe cząstkowe etaty muszą w efekcie wynosić 3 lata pracy na pełnym etacie i mieścić się w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis. W konsekwencji oznacza to niekiedy konieczność równoległej pracy na kilku cząstkowych etatach w tym samym czasie. [...] wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie w razie nie stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a stwierdzenia jedynie naruszenia prawa materialnego, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych [...], zgodnie z art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła: * naruszenie prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 25 ust. 4 u.r.p. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że "proporcjonalnemu wydłużeniu" podlega jedynie okres 3 lat, wskazany w art. 25 ust.1 pkt 5 cyt. ustawy , natomiast "proporcjonalnemu wydłużeniu" nie podlega wskazany tam okres 5 lat, co jest oczywiście błędnym założeniem, gdyż "proporcjonalnemu wydłużeniu" podlegają oba te okresy; * naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz.1269 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) poprzez nieskontrolowanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a w szczególności w zakresie prawidłowości jej uzasadnienia, pomimo iż uzasadnienie to nie odpowiada wymogom z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej Kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwie wydanej decyzji, - naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne uzasadnienie wyroku polegające na nieodniesieniu się do zarzutów podniesionych w skardze, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwie wydanej decyzji, - naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwie wydanej decyzji, której uzasadnienie nie pozwala na zrozumienie motywów rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwie wydanej decyzji. W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżąca uzasadniła postawione zarzuty podtrzymując swoje stanowisko wyrażone na wcześniejszych etapach postępowania. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na brak uzasadnionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Wychodząc z tego założenia należy na wstępie podkreślić, że wobec nie stwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny prawidłowości zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanych przepisów prawa w skardze kasacyjnej. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowy można przejść do kontroli jego subsumpcji pod zastosowany przepis prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż podnoszone jest naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Zakwestionowane przez skarżącą przepisy są w istocie przepisami ustrojowymi, które bezpośrednio nie podpadają pod żadną z dwóch podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. Niemniej jednak, w wyniku działania danego organu w oparciu o przepisy prawa ustrojowego mogą powstać, ustać lub przekształcić się stosunki prawne wyznaczające pozycję prawną określonego podmiotu. Uprawnione jest zatem przyjęcie, że zarzuty naruszenia przepisów ustrojowych mogą być, jak uczyniła to wnosząca skargę kasacyjną, powołane w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. W myśl § 2 tego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Sąd pierwszej instancji dokonał bowiem kontroli administracji publicznej i - jak wskazano - poprawnie zbadał legalność zaskarżonego aktu administracyjnego. Powołane przepisy określają kognicję sądów administracyjnych (art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a.) i należą do przepisów ustrojowych, a nie przepisów postępowania. Sąd mógłby je naruszyć odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem. Autor skargi kasacyjnej zarzucił brak powołania w sentencji decyzji przez organ art. 25 ust. 4 u.r.p. oraz stwierdził, że uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 k.p.a. Zarzut ten jest nietrafny. Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że brak powołania przez organ w sentencji decyzji art. 25 ust. 4 u.r.p., nie może stanowić wady dyskwalifikującej tę decyzję, ponieważ przepis ten został wskazany w uzasadnieniu decyzji. Należy zauważyć, że art. 107 k.p.a. określa podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2000 r. sygn. akt I SA/Kr 856/98, Lex nr 43041). Autor skargi kasacyjnej podniósł również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne uzasadnienie wyroku polegające na nie odniesieniu się do zarzutów podniesionych w skardze, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwie wydanej decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie jest zasadny. Bezzasadny jest też zarzut naruszenia skarżonym wyrokiem art. 141 § 4 p.p.s.a, którego naruszenie skarżąca upatruje w nie odniesieniu się do zarzutów podniesionych w skardze. Odnosząc się do tak skonstruowanego zarzutu skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zawiera regulację, w ramach której ustawodawca określa jakie elementy ma zawierać uzasadnienie wyroku, stwierdzając że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Obowiązkiem sądu jest jedynie odniesienie się do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli przedstawienie i wyjaśnienie podstawy prawnej w sposób wyczerpujący zamyka zagadnienie stanu prawnego sprawy, to na ogół zbędne jest ustosunkowanie się do tych argumentów podniesionych w skardze, które pozostają bez związku z istotą normy prawnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 317/08, niepubl.). Pominięcie przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Uwzględniając uwagi wyżej przedstawione uznać należało, iż strona skarżąca nie wykazała, aby Sąd pierwszej instancji naruszył normę art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwie wydanej decyzji, której uzasadnienie nie pozwala na zrozumienie motywów rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwie wydanej decyzji. Przepis art. 151 p.p.s.a. formułuje jedno z możliwych rozstrzygnięć, jakie może zapaść po rozpoznaniu skargi przez wojewódzki sąd administracyjny. Zgodnie z tym przepisem, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Skarga podlega oddaleniu, jeśli zaskarżonemu aktowi lub czynności nie można postawić zarzutu naruszenia prawa procesowego ani materialnego. Sąd jest zobowiązany do oddalenia skargi, jeśli z przeprowadzonego postępowania rozpoznawczego wynika, że kontrolowana decyzja została podjęta bez naruszenia prawa materialnego oraz procesowego, względnie gdy stwierdzone uchybienia nie dają podstaw do uwzględnienia skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony zarzut skargi kasacyjnej, nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że w sprawie nie miały miejsca uchybienia przepisów postępowania administracyjnego, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie są one zasadne. Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust. 4 u.r.p. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że "proporcjonalnemu wydłużeniu" podlega jedynie okres 3 lat, wskazany w art. 25 ust. 1 pkt 5, natomiast "proporcjonalnemu wydłużeniu" nie podlega wskazany okres 5 lat, co jest oczywiście błędnym założeniem, gdyż "proporcjonalnemu wydłużeniu" podlegają oba te okresy. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 25 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 25 ust. 4 u.r.p. mianowicie, czy "proporcjonalnemu wydłużeniu" podlegają oba okresy trzech i pięciu lat wskazane w art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. - tak jak chce skarżąca, czy "proporcjonalne wydłużenie" dotyczy jedynie okresu 3 lat zatrudnienia w niepełnym wymiarze - jak stwierdził zarówno Sąd pierwszej instancji i Minister Sprawiedliwości w wydanej decyzji. Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca w dniu [...] września 2009 r. złożyła w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. We wniosku skarżąca wskazała, że w maju 2003 r. ukończyła wyższe studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, uzyskując tytuł magistra prawa. Następnie uchwałą z dnia [...] marca 2009 r., Nr [...]Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie uzyskała stopień doktora nauk prawnych. Skarżąca w okresie od dnia [...] września 2003 r. do dnia [...] września 2004 r. świadczyła pomoc prawną dla klientów Kancelarii Adwokackiej w L. Następnie skarżąca w okresie od dnia 1 października 2004 r. do dnia 30 września 2009 r. była zatrudniona w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Lublinie na stanowisku asystenta sędziego w wymiarze [...] etatu. W dniu 25 marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy -Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286) - która zmieniła dotychczasową treść art. 25 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana jest praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Z brzmienia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b) u.r.p. wynika, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1. Stosownie zaś do treści art. 25 ust. 4 u.r.p. w przypadku wykonywania pracy w niepełnym wymiarze okresy, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz w ust. 2 pkt 2-4, podlegają proporcjonalnemu wydłużeniu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zarówno stanowisko Sądu pierwszej instancji, jak i organu, że w przypadku skarżącej okres czasu, który podlega zaliczeniu wynosi 2,5 roku, gdyż przez okres 5 lat świadczyła ona pracę na [...] etatu na stanowisku asystenta sędziego. W odniesieniu do skarżącej okres 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych - stosownie do art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. - rozpoczął swój bieg w dniu [...] września 2004 r. (skarżąca złożyła bowiem wniosek o wpis dnia [...] września 2009 r). Zatem Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, popierając stanowisko organu, że nie podlegał zaliczeniu na rzecz skarżącej okres świadczenia pomocy prawnej w kancelarii adwokackiej, gdyż nie mieścił się w okresie 5 lat przed złożeniem przez skarżącą wniosku o wpis. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie podlega proporcjonalnemu wydłużeniu okres 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis, bowiem przepis art. 25 ust. 4 u.r.p. odnosi się wyłącznie do okresów pracy, zaś art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. wymaga aby wymiar ten wynosił 3 lata pracy na pełnym etacie. Takie rozumienie art. 25 ust. 4 u.r.p. wynika wyraźnie z jego treści, a mianowicie ustawodawca wskazuje na okresy wykonywania pracy w niepełnym wymiarze, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz w ust. 2 pkt 2-4, które podlegają proporcjonalnemu wydłużeniu. WSA zasadnie wskazał, że założeniem przyświecającym ustawodawcy w omawianej regulacji było zagwarantowanie nabycia odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym liczonym w pełnym wymiarze czasu pracy - co najmniej 3 lata, w ściśle określonym czasie - 5 lat. Natomiast nie ma przeszkód, aby zsumować udokumentowane wymiary cząstkowe etatów, w sytuacji, gdy w kandydat w danym, 5 letnim okresie, poprzedzającym złożenie wniosku, pracował na cząstkowych etatach. Owe cząstkowe etaty muszą w efekcie wynosić 3 lata pracy na pełnym etacie i mieścić się w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis. W konsekwencji, oznacza to niekiedy konieczność równoległej pracy na kilku cząstkowych etatach w tym samym czasie. Nie można zgodzić się ze skarżącą, że wykładnia literalna językowa) przepisu art. 25 ust. 4 u.r.p. dokonana przez Sąd pierwszej instancji i Ministra Sprawiedliwości stanowi naruszenie art. 32 Konstytucji RP, jak podnosi skarżąca w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Konstytucja RP nie reguluje expressis verbis kwestii dostępu do pomocy prawnej ani problemu dostępu do zawodów prawniczych, czy świadczenia usług prawnych. Jednakże w demokratycznym państwie prawnym, którego fundamentem jest m.in. dbałość o umacnianie praw i wolności jednostek, muszą istnieć instytucje oraz procedury gwarantujące ich faktyczną realizację. To zaś wymaga stworzenia wszystkim podmiotom podlegającym jurysdykcji Rzeczypospolitej Polskiej warunków do ubiegania się o profesjonalną pomoc prawną i bezpiecznego z niej korzystania (zob. Biuro Analiz Sejmowych, Opinia prawna zlecona z dnia 13 listopada 2008 r. druk sejmowy nr 680). Nie można się zgodzić ze skarżącą, że taka interpretacja skutkuje wykluczeniem osób świadczących pracę w niepełnym wymiarze, np. na [...] etatu. Osoby takie mogą bowiem spełnić przesłanki z art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. będąc zatrudnione przykładowo przez 2 lata w pełnym wymiarze oraz 2 lata na [...] etatu w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku. Możliwe jest również w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych zsumowanie zatrudnienia w niepełnym wymiarze u różnych pracodawców. Przykładowo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 maja 2010 r. (sygn. akt VI S.A./Wa 494/10, LEX nr 675863) stwierdził, że nie ma przeszkód, aby zsumować udokumentowane wymiary cząstkowe etatów, w sytuacji, gdy kandydat w danym, pięcioletnim okresie, poprzedzającym złożenie wniosku, pracował na cząstkowych etatach. Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że w przypadku osób, które są zatrudnione w ramach stosunku pracy w niepełnym wymiarze oznacza to niekiedy konieczność równoległej pracy na kilku cząstkowych etatach w tym samym czasie. W przypadku skarżącej nie byłoby to faktycznie możliwe, gdyż świadczyła ona pracę jak asystent sędziego, co powodowało, że nie mogła ona łączyć tej pracy - z uwagi na zakaz kolizji zawodów prawniczych - ze świadczeniem pomocy prawnej w kancelarii radcowskiej czy adwokackiej. Niemniej jednak mogła kontynuować współpracę z Kancelarią Adwokacją w L. na zasadzie umowy cywilnoprawnej przez wymagany okres czasu, a nawet łączyć ją ze świadczeniem pomocy prawnej w innej kancelarii, np. radcowskiej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi kasacyjnej i dlatego, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.