VI SA/Wa 494/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2010 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 31 /2/ ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.- dalej u.r.p.) sprzeciwił się wpisowi J. H. (skarżąca) na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dokonanemu uchwałą z [...] listopada 2009 r. Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Powyższa decyzja zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny; J. H. w dniu [...] września 2009 r. złożyła w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. We wniosku wskazała, że w maju 2003 r. ukończyła wyższe studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w L., uzyskując tytuł magistra prawa. Następnie uchwałą z dnia [...] marca 2009 r., Nr [...] Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w L. uzyskała stopień naukowy doktora nauk prawnych. Ponadto skarżąca od dnia [...] października 2004 r. do dnia [...] września 2009 r. była zatrudniona w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w L. na stanowisku asystenta sędziego w wymiarze 1/2 etatu. W aktach sprawy znajduje się także umowa o współpracy z [...] września 2003 r. zawarta pomiędzy skarżącą a M. N., prowadzącą Kancelarię Adwokacką w L., z której wynika, że skarżąca w okresie od [...] września 2003 r. do [...] września 2004 r. świadczyła pomoc prawną dla klientów tej Kancelarii. Uchwałą z dnia [...] listopada 2009 r., Nr [...], Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wpisała panią J. H. na listę radców prawnych tej Izby. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o sprzeciwie Minister Sprawiedliwości wskazał, że umowy dotyczące zatrudnienia zawarte przed okresem 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis nie mogą być wzięte pod uwagę do oceny przesłanek dotyczących wpisu na listę radców prawnych. Zdaniem Ministra z brzmienia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. wynika, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy. Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie okres wykonywania przez J. H., praktyki zawodowej przed dniem 25 września 2004 r. zgodnie ze wskazanym uregulowaniem nie podlega zaliczeniu do okresu, o którym mowa w art. 25 ust. 4 u.r.p. W odniesieniu do wnioskodawczyni do okresu wymienionego w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. można zaliczyć jedynie praktykę zawodową nabytą w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w L. Należy podkreślić, że przy uwzględnieniu okresu pracy J. H. od dnia [...] października 2004 r. do dnia [...] września 2009 r. w wymiarze 1/2 etatu - okres nabytej praktyki wynosi 2,5 roku. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, mimo spełnienia pozostałych przesłanek wymaganych od kandydata na radcę prawnego, praktyka zawodowa J. H. nie może być uznana za wystarczającą dla uznania, iż spełnia ona przesłanki niezbędne do wpisu na listę radców prawnych. Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości złożyła J. H. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności przepisów art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i art. 25 ust. 4 u.r.p. oraz art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Skarżąca uważa, że spełnia przesłanki wymagane od kandydata na radcę prawnego, w konsekwencji także wymogi z art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Zdaniem skarżącej podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 25 ust. 4 u.r.p. Brak wskazania tej normy w sentencji decyzji wskazuje na błąd, który ją dyskwalifikuje. W dalszej części uzasadnienia skarżąca zarzuca, że Minister Sprawiedliwości w sposób nieprawidłowy zastosował art. 25 ust. 4 u.r.p. Wyjaśniając tę okoliczność skarżąca stwierdza, że dokonując interpretacji normy prawnej należy stosować wykładnię językową, systemową, celowościową, w zależności od jasności stanowionej normy. W analizowanym przypadku Minister Sprawiedliwości, co wynika z treści zaskarżonej decyzji, w ogóle nie dokonał wykładni przepisu, na podstawie którego wydał niekorzystną dla strony decyzję. Zdaniem skarżącej pojęcie "proporcjonalnego wydłużenia okresów" użyte w art. 25 ust. 4 u.r.p. oznacza, że wszystkie okresy zostają wydłużone w tym samym stosunku. Ponadto, skoro ustawodawca w komentowanym przepisie wprowadza pojęcie "niepełnego wymiaru pracy" (co odnosi się bez wątpienia wyłącznie do osób świadczących pracę na podstawie stosunku pracy regulowanego przez przepisy Kodeksu pracy) to oznacza, że dopuszcza wykonywanie przez kandydata na radcę prawnego pracy w niepełnym wymiarze, również w wymiarze 1/2 etatu, co w praktyce w odniesieniu do osób odbywających aplikację, czy przygotowujących rozprawę doktorską nie jest zjawiskiem rzadkim. Należy więc literalnie rozumieć analizowany przepis czyli proporcjonalnie wydłużone są wszystkie (oba) okresy, tj. w przypadku pracy na 1/2 etatu okres 3 letni zostanie wydłużony do lat 6-ciu (pomnożone przez 2), a tym samym proporcjonalnie okres 5 lat do 10 lat (również pomnożone przez 2). W przeciwnym wypadku gdyby, proporcjonalnemu wydłużeniu nie podlegał okres 5-co letni, to ustawodawca określiłby to w przepisie stosując zwrot jak np.: "w okresie nie dłuższym niż...". W ocenie skarżącej inny sposób interpretacji prowadzi do naruszenia norm konstytucyjnych tj. art. 32 Konstytucji RP bowiem według Ministra Sprawiedliwości, osoby zatrudnione w wymiarze 1/2 etatu nigdy nie spełnią warunku nałożonego przez ustawę, ponieważ w okresie pięciu lat nie jest możliwe przepracowanie 3 lat, a maksymalnie 2,5 roku. Równocześnie prowadzi to do naruszenia art. 2 Konstytucji RP, w kontekście którego niedopuszczalne jest nakładanie jakichkolwiek obciążeń na obywatela, związanych z nieprecyzyjnym przepisem prawa. W konsekwencji stanowisko zajęte przez Ministra Sprawiedliwości, który wbrew przepisowi nie wydłużył proporcjonalnie okresów prowadzi do wniosku, że osoby wykazujące się nie małą przecież praktyką zawodową (w przypadku skarżącej jest to 6 lat - 1 rok w kancelarii adwokackiej i 5 lat w sądzie administracyjnym) są przez niego dyskwalifikowane. Te same argumenty zostały ponownie przytoczone przez skarżącą w złożonym piśmie procesowym z dnia [...] maja 2010 r. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości nieuprawnione jest twierdzenie skarżącej, aby istniały podstawy do proporcjonalnego wydłużenia wymaganej praktyki, w przypadku jej wykonywania w niepełnym wymiarze, ponad 5-letni okres przed złożeniem wniosku o wpis, o jakim mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Z literalnego brzmienia art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. jednoznacznie wynika, iż 3 letni okres praktyki musi przypadać na okres ostatnich 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis. W ocenie Ministra Sprawiedliwości brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni tego przepisu, tak jak żąda tego skarżąca. Gdyby uznać za prawidłową interpretację przepisu art. 25 ust. 1 pkt 5 zaprezentowaną w skardze, to w skrajnych przypadkach mogłoby to prowadzić do sytuacji wręcz absurdalnych z prawnego punktu widzenia. Przykładowo gdyby kandydat był zatrudniony na 1/8 etatu, to zgodnie z interpretacją zaprezentowaną przez skarżącą badany okres uległby wydłużeniu z 5 lat do 40 lat, zaś okres 3 lat, do okresu 24 lat, co z kolei prowadziłoby do przekroczenia daty 1 stycznia 1991 r. jako granicznej dla złożenia egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego, o jakiej mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 u.r.p., nie ma natomiast przeszkód, aby zsumować udokumentowane wymiary cząstkowe etatów, w sytuacji, gdy kandydat w danym 5 letnim okresie poprzedzającym złożenie wniosku pracował na cząstkowych etatach. Natomiast literalne brzmienie art. 25 ust. 4 u.r.p. wskazuje, iż użyty w tym przepisie termin "proporcjonalne wydłużenie" odnosi się do "wydłużenia okresów wykonywania pracy w niepełnym wymiarze", czyli okresów zatrudnienia i nie ma zastosowania do 5 letniego okresu, o jakich mowa w art. 25 ust. 1 pkt 4 i 5 u.r.p. tj. przed złożeniem wniosku o wpis. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie istotę sporu stanowi interpretacja art. 25 ust. 4 u.r.p. w związku z art. 25 ust. 1 pkt 5 tej ustawy. W dniu 25 marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286) - która zmieniła dotychczasową treść art. 25 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana jest praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Z brzmienia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych wynika, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1. Stosownie zaś do treści art. 25 ust. 4 u.r.p. w przypadku wykonywania pracy w niepełnym wymiarze okresy, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz w ust. 2 pkt 2-4, podlegają proporcjonalnemu wydłużeniu. W odniesieniu do skarżącej wspomniany okres 5 lat rozpoczął swój bieg w dniu [...] września 2004 r. Z akt sprawy wynika, że w tym okresie skarżąca od dnia [...] października 2004 r. (do dnia [...] września 2009 r. ) była zatrudniona w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w L. na stanowisku asystenta sędziego w wymiarze 1/2 etatu. Oznacza to wykonywanie pracy w niepełnym wymiarze. Interpretując zatem cytowany wyżej przepis art. 25 ust. 4 u.r.p. należy podzielić stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że w takim wypadku okres pracy podlegający zaliczeniu wynosi jedynie 2,5 roku. Wbrew stanowisku skarżącej nie podlega proporcjonalnemu wydłużeniu okres 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis bowiem przepis art. 25 ust. 4 u.r.p. odnosi się wyłącznie do okresów pracy, zaś art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p. wymaga aby wymiar ten wynosił 3 lata pracy na pełnym etacie. Z tego też powodu słusznie nie podlega zaliczeniu na rzecz skarżącej okres pracy w Kancelarii Adwokackiej w L. od [...] września 2003 r. do [...] września 2004 r. Niewątpliwie rację ma organ twierdząc, że wykładnia omawianych przepisów dokonana w skardze jest błędna i sprzeczna z zasadą racjonalnego ustawodawcy bowiem w przypadku zatrudnienia na 1/8 etatu przyjęta data graniczna 1 stycznia 1991 r. uległaby przekroczeniu. W ocenie Sądu założeniem przyświecającym ustawodawcy w omawianej regulacji było zagwarantowanie nabycia odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym liczonym w pełnym wymiarze czasu pracy (3 lata) w ściśle określonym czasie (5 lat). Natomiast nie ma przeszkód, aby zsumować udokumentowane wymiary cząstkowe etatów, w sytuacji, gdy w kandydat w danym, 5 letnim okresie, poprzedzającym złożenie wniosku, pracował na cząstkowych etatach. Owe cząstkowe etaty muszą w efekcie wynosić 3 lata pracy na pełnym etacie i mieścić się w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis. W konsekwencji oznacza to niekiedy konieczność równoległej pracy na kilku cząstkowych etatach w tym samym czasie. Wobec powyższego, wbrew zarzutom skargi, nie doszło do naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów postępowania powołanych w skardze ani też nie zostały naruszone przepisy ustawy o radcach prawnych oraz przepisy Konstytucji RP. Natomiast sygnalizowany w skardze brak powołania w sentencji decyzji przepisu art. 25 ust. 4 u.r.p. nie może stanowić wady dyskwalifikującej tę decyzję skoro przepis ten został wskazany w uzasadnieniu decyzji. Należy zauważyć, że art. 107 k.p.a. określa podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2000 r. sygn. akt I SA/Kr 856/98, Lex nr 43041). Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.