II GZ 243/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 209/10 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 209/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odrzucił wniosek J. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wyrokiem z dnia 27 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę J. S. na wskazaną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2010 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 8 października 2010 r. pełnomocnik skarżącego wraz ze skargą kasacyjną złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Uzasadniając złożony wniosek pełnomocnik skarżącego wskazał, że o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu dowiedział się w dniu 8 września 2010 r. W ocenie pełnomocnika, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej winien odpowiadać terminowo do złożenia samej skargi, a tym samym upływał on w dniu 8 października 2010 r. Odrzucając wniosek o przywrócenie terminu Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że w rozpoznawanej sprawie ustanie przyczyny uchybienia terminu do uiszczenia wpisu należało wiązać z dniem 8 września 2010 r. kiedy to pełnomocnik skarżącego dowiedział się o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu. Tym samym od dnia następującego po tym dniu tj. od 9 września 2010 r. należało liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a więc upływał on 16 września 2010 roku. Sąd wskazał, że przesyłka zawierająca wniosek strony o przywrócenie terminu została przez pełnomocnika nadana w urzędzie pocztowym w dniu 8 października 2010 r., a zatem z przekroczeniem 7 dniowego terminu. Sąd I instancji nie podzielił poglądu strony, że w przypadku składania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu termin ten ulegał wydłużeniu do 30 dni. W zażaleniu skarżący wniósł o zmianę powyższego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wskazanego wyroku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej. Skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 1 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 177 § 1 p.p.s.a. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że termin do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wynosi 7 dni w sytuacji gdy takie rozumienie przepisów, zdaniem strony, prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania pełnomocników ustanowionych w drodze wyboru, w szczególności gdy przepis art. 177 § 1 p.p.s.a. ustanawia termin 30 dni na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej zarówno dla pełnomocników z wyboru jak i dla pełnomocników ustanowionych z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a. jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie zaś do art. 87 § 2 p.p.s.a. na stronie domagającej się przywrócenia terminu ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. Art. 87 § 4 p.p.s.a. jednocześnie nakłada na stronę obowiązek dokonania czynności, której nie dokonała w terminie. Określenie momentu ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego w sytuacji, gdy w terminie do jego wniesienia złożono wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, wskazał, że w wypadku ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 p.p.s.a.), jest dzień, w którym adwokat (radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy na gruncie przepisów postępowania cywilnego wskazując konkretny nieprzekraczalny termin, stwierdzając, że ustaje on nie później, niż z upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej liczonego od dnia zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnikiem (uchwała składu 7 sędziów SN z 17 lutego 2009 r., sygn. akt III CZP 117/08). W innym orzeczeniu Sąd Najwyższy przyjął, że za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia kasacji należy uznać dzień, w którym adwokat ustanowiony pełnomocnikiem miał rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji, nie późniejszy jednak od dnia zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem więcej niż o miesiąc. Przy czym możliwość taką adwokat ma dopiero po zapoznaniu się z aktami sprawy (postanowienie z 27 czerwca 2000 r., I CZ 62/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 7). Ten kierunek orzecznictwa podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej otwiera się w momencie zawiadomienia pełnomocnika o ustanowieniu go z urzędu. Oznaczałoby to, że na zapoznanie się z aktami sprawy, sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej pełnomocnik z urzędu ma jedynie 7 dni, co w istocie prowadzi do skrócenia 30-dniowego terminu, jaki przysługuje stronie do złożenia skargi kasacyjnej zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a., a tym samym do ograniczenia jej uprawnień. Ponadto stawiałoby to w uprzywilejowanej sytuacji pełnomocników ustanowionych w drodze wyboru, którzy na czynności związane ze sporządzeniem i wniesieniem skargi kasacyjnej dysponują trzydziestoma dniami. Należy zatem uznać, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483), poprzez warunkowanie terminu wniesienia środka zaskarżenia statusem majątkowym strony (vide postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 610/10, z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 324/10). Orzekając ponownie Sąd I instancji przy badaniu, czy przedmiotowy wniosek został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a., uwzględniając powyższe rozważania, oceni, kiedy ustanowiony pełnomocnik miał rzeczywiście możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Wobec braku podstaw prawnych do rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w tym zakresie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, J.P. Tarno, W-wa 2010, wyd. LexisNexis, s. 511).