I FZ 402/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 22 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 103/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za czerwiec 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 103/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A. B. (dalej Strona lub Skarżący) przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu pierwszej instancji analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami Strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa szereg wątpliwości dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca. Zdaniem Sądu przede wszystkim niejasna pozostaje sytuacja osobista i finansowa Skarżącego związana z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ z jednej strony Skarżący twierdzi, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, a z drugiej oświadcza, że utrzymuje go rodzina. Ponadto, zdaniem Sądu pierwszej instancji, Skarżący uchyla się od podania jakiego rzędu kwoty przeznaczane są na jego potrzeby, a także kto, i jakie kwoty przeznacza na jego utrzymanie. Dalej WSA poddał w wątpliwość możliwości zarobkowe Strony i jej sytuację majątkową, ponieważ jej oświadczenia oraz wyjaśnienia są sprzeczne z aktami administracyjnymi. Zdaniem Sądu o aktywności zarobkowej Skarżącego świadczy jego pismo skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., w którym wskazał, że odebranie mu komputerów przez funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji w G. spowodowało niemożność złożenia przez niego deklaracji VAT za lipiec i sierpień 2009 r., gdyż utracił dane, historię zakupów, sprzedaży oraz możliwość prowadzenia ewidencji. Sąd pierwszej instancji końcowo stwierdził, że w świetle przedstawionych niejasności i sprzeczności, wynikających z twierdzeń Strony nie można było przyjąć, ażeby jej rzeczywista sytuacja majątkowa, rodzinna i finansowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a posiadanie zaświadczenia o fakcie zarejestrowania jako bezrobotnego (bez prawa do zasiłku) nie implikuje wniosku o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu tego środka zaskarżenia podkreślił, że złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy do Sądu na urzędowym formularzu przedstawiając dokładne dane o swoim stanie majątkowym, rodzinnym, braku oszczędności na rachunku bankowym i braku dochodów i w ten sposób dopełnił formalności. Dodał, że dołączył też aktualne zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ponadto Skarżący podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie wskazał, że jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku nie uzyskuje żadnych dochodów i jest na utrzymaniu rodziny. Następnie Skarżący stwierdził, że postanowienie Sądu pierwszej instancji stoi w sprzeczności z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 45 Konstytucji RP. W podsumowaniu Skarżący dodał, że w sprawach o sygn. akt IV SA/Wr 107/06, IV SA/Wr 74/08 oraz IV SA/Wr 404/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania tego prawa. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy i zarządzeniem z dnia 24 listopada 2009 r. wezwał Skarżącego o uzupełnienie przedmiotowego wniosku. Jednak Strona na powyższe wezwanie nie odpowiedziała w sposób wystarczająco rzetelny i wyczerpujący. Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie, czy Strona ubiegająca się o zwolnienie wykazała, że spełnienia stosowne przesłanki, a więc w przypadku niniejszej sprawy, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego o przedstawienie szeregu dokumentów, a także szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez rodzinę Skarżącego (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne) ze wskazaniem źródeł ich finansowania, dokumentów potwierdzających źródła finansowania, ponoszonych przez Skarżącego wydatków oraz aktualną wysokość dochodów osób wspólnie zamieszkujących ze Skarżącym, wezwano także o kopię historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez Skarżącego, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za miesiące, styczeń, luty, marzec 2010 r. oraz innych dokumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jednakże Skarżący w odpowiedzi na powyższe zarządzenie przysłał pismo, w którym oświadczył, że nigdy nie prowadził działalności, bo jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje żadnych dochodów, i nie musi składać deklaracji podatkowych za 2008 r. i 2009 r., a także, że koszty utrzymania w całości pokrywa za niego rodzina. Ponadto dodał, że nie posiada żadnych oszczędności i rachunków bankowych. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Skarżący uchylił się od podania dokładnych danych, które umożliwiałyby Sądowi pełną ocenę jego sytuacji finansowej, a fakt złożenia przez niego wniosku na wymaganym formularzu oraz nadesłanie wyżej opisanego oświadczenia nie powoduje upewnienia Sądu, co do rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego. Same tylko twierdzenia Skarżącego bez poparcia ich właściwymi dowodami nie są dla Sądu wystarczające. Ponadto należy w tym miejscu podnieść, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia własnych ustaleń w sytuacji, gdy Skarżący uchyla się od podania dokładnych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji finansowej albo od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, czy podania żądanych danych, zatem powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że Strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Trzeba w tym miejscu podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 § 1p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Słusznie również zauważył Sąd pierwszej instancji, że twierdzenia Skarżącego, iż nie prowadził on nigdy działalności gospodarczej, budzą wątpliwości, ponieważ podatnikami podatku od towarów i usług, którego dotyczy rozpoznawana sprawa, są, zgodnie z art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą. Ponadto, jak prawidłowo wskazał WSA, twierdzeniom Skarżącego zaprzecza wystosowane przez niego pismo z dnia 23 sierpnia 2009 r., do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., którego treść jednoznacznie wskazuje na fakt prowadzenia przez Stronę działalności o charakterze zarobkowym. Przechodząc dalej do silnie zaakcentowanego w zażaleniu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wraz z przywoływanymi orzeczeniami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka należy przypomnieć, że sprawa podatkowa nie należy do spraw z katalogu spraw cywilnych określonych w art. 6 ust. 1 Konwencji. W świetle wyroku ETPC dnia 12 lipca 2001 r., nr skargi 44759/98, w sprawie Ferrazzini przeciwko Włochom, sprawy podatkowe mogą nie podlegać ochronie przewidzianej w tym przepisie. Niemniej jednak abstrahując od tego orzeczenia podkreślić trzeba, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, dlatego też odmowa przyznania prawa pomocy, w przypadku braku uzasadnionych podstaw, nie stanowi naruszenia powołanego przepisu Konwencji, czy Konstytucji RP. Końcowo należy również zauważyć, że okoliczność przyznania Skarżącemu prawa pomocy przez Sąd pierwszej instancji w innych (wymienionych przez niego w zażaleniu) sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Należy bowiem mieć na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt sprawy, ale jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Zważywszy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.