II GZ 189/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. Ć. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 7 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1684/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów w sprawie ze skargi E. Ć. i J. Ć. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/GL 1684/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie dotyczącym J. Ć. w sprawie ze skargi E. Ć. i J. Ć. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] października 2009 r., nr [...], w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania mu dobrodziejstwa procesowego, w postaci zwolnienia go od wpisu sądowego od skargi. Jak bowiem wynika z nadesłanych dokumentów, zarówno on jak i osoby pozostające wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dysponują stałymi dochodami w postaci emerytur i renty socjalnej, a po odliczeniu ponoszonych i udokumentowanych wydatków w dalszym ciągu pozostaje im nadwyżka pieniężna rzędu około 2.500 zł netto. Zdaniem Sądu kwota ta jest wystarczająca na uiszczenie wpisu wynoszącego 100 zł, co więcej również inne ewentualne opłaty w niniejszej sprawie nie przekroczą tej kwoty. Zażalenie na powyższe postanowienie, pismem z dnia 7 lipca 2010 r. wniósł J. Ć., wskazując iż: oszacowana przez Sąd nadwyżka podana netto 2.500 zł jest nierealna, zawyżona; pożyczka socjalna świadczy o tym, że wydatki są wyższe niż dochody; nierealne jest wykazanie kosztów rozliczenia utrzymania rodziny w terminie podawanym przez Sąd; ostatnio poniesione koszty sądowe na rzecz WSA w G. w sprawie o sygn. III SA/GL 1052/09 wyniosły łącznie 200 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie i skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadność wniosku powinna być kolejno rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony obciążeń finansowych, jakie wnioskujący musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – biorąc po uwagę jego możliwości finansowe (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Lexis Nexis 2009, s. 298). Oznacza to, że ocena czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania powinna być dokonywana indywidualnie dla każdego przypadku. Możliwości poniesienia przez stronę wspomnianych kosztów sądowych powinny być oceniane w sposób realny, uwzględniający jej aktualną sytuację majątkową, a nie hipotetycznie. Sąd oceniając przesłanki warunkujące przyznanie bądź odmowę przyznania prawa pomocy powinien opierać się wyłącznie na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania. Ocena Sądu w tym zakresie jest swobodna, nie może jednak być dowolna. Sąd powinien kierować się przede wszystkim celem instytucji, jaką jest prawo pomocy, mając jednocześnie na uwadze, wypływającą z Konstytucji oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, zasadę prawa do sądu (por. post. NSA z 26 stycznia 2009 r., I OZ 16/09). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, żeby Sąd I instancji wszechstronnie ocenił możliwości finansowe skarżącego. W uzasadnieniu tym stwierdzono jedynie, iż skarżący jak i osoby pozostające wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dysponują stałymi dochodami w postaci emerytur i renty socjalnej, a po odliczeniu ponoszonych i udokumentowanych wydatków w dalszym ciągu pozostaje im nadwyżka pieniężna rzędu około 2.500 zł netto. Zajmując takie stanowisko Sąd I instancji nie wskazał dokumentów, na których się oparł, kwot, które przyjął do rachunku, ani sposobu w jaki oszacował nadwyżkę w kwocie netto. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka ocena sytuacji finansowej skarżącego nie jest wystarczająca. Przede wszystkim należy podnieść, iż stosowanie prawa nie może polegać na przytoczeniu okoliczności faktycznych i przepisów prawa, a następnie wyrażeniu arbitralnej oceny, iż pierwsze z nich wyczerpują znamiona drugich. Wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie powinno mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie przez sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Uzasadnienie orzeczenia winno zawierać interpretację stosowanego przepisu w odniesieniu do określonej sprawy. Powinna również zostać uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 517.). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.