II OSK 375/11

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2011-10-11

Skład orzekający: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, Sędzia NSA Małgorzata Stahl, Sędzia del. NSA Teresa Kobylecka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy okres deportacji do pracy przymusowej, mający na celu przyznanie świadczenia pieniężnego, powinien być liczony do daty zakończenia II wojny światowej (8 maja 1945 r.), czy do daty wyzwolenia konkretnej miejscowości, w której przebywała osoba deportowana?
Ratio decidendi
Okres deportacji do pracy przymusowej, warunkujący przyznanie świadczenia pieniężnego, powinien być liczony do daty zakończenia II wojny światowej (8 maja 1945 r.), a nie do daty wyzwolenia miejscowości, w której przebywała osoba deportowana. Ustalenie daty końcowej represji na dzień wyzwolenia miejscowości jest błędne, ponieważ nie uwzględnia realiów wojennych i braku możliwości natychmiastowego powrotu do miejsca zamieszkania.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania E. F. świadczenia pieniężnego dla osób deportowanych do pracy przymusowej. Organ odmówił uchylenia wcześniejszych decyzji, uznając, że okres deportacji (wrzesień 1944 r. do 19 stycznia 1945 r.) nie przekroczył wymaganego 6-miesięcznego okresu, ponieważ datą końcową represji był dzień wyzwolenia miejscowości Zamiary. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę E. F., podzielając stanowisko organu. E. F. wniosła skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów dotyczących okresu deportacji.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i poprzedzającą ją decyzję tegoż organu.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędzia del. NSA Teresa Kobylecka ( spr. ) Protokolant Dominika Sasin-Knothe po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1368/10 w sprawie ze skargi E. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 listopada 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2010r. utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2010r. o odmowie uchylenia decyzji w przedmiocie odmowy przyznania E. F. świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] października 2003r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił E. F. przyznania jej świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, z uwagi na to, że praca wykonywana była w Polsce ( we wsi Zamiary, Gm. Kiernozia, pow. Łowicz). Wniosek o jego przyznanie E. F. wniosła w 2003r., podając, że we wrześniu 1944r. jako kilkuletnie dziecko wraz z całą rodziną została wywieziona do Warszawy i po pobycie w obozie w Pruszkowie wywieziona do wsi Kiernozia, powiat Łowicz, gdzie wykonywali pracę przymusową w gospodarstwie rolnika o nazwisku L. – do końca wojny w maju 1945r. W dniu 15 lutego 2010r. E. F. wniosła o zmianę decyzji i przyznanie jej świadczenia "w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego". Decyzją z dnia [...] marca 2010r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] października 2003r. oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] sierpnia 2003r. o odmowie przyznania E. F. świadczenia pieniężnego, określonego w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał za udowodniony okres represji od 1 września 1944r, do 19 stycznia 1945r. w miejscowości Zamiary, tj. do daty wyzwolenia tej miejscowości. Podał, że datę zajęcia rejonu represji ustalono na podstawie opracowania: "Indeks dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944-1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie" Bolesława Dolata, Warszawa 1961. W ocenie organu nie można stronie zaliczyć okresu po 19 stycznia 1945r., ponieważ pobyt na deportacji po tym okresie nie stanowił już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit.a ustawy. E. F. nie spełnia wymogu, aby praca przymusowa połączona z deportacją trwała ponad 6 miesięcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. F. wskazała, że niesłusznie została pozbawiona świadczenia, gdyż koniec okresu represji powinien być oznaczony na koniec wojny, tj. dzień 8 maja 1945r. Na poparcie swojego stanowiska wskazała wyrok WSA w Białymstoku sygn. akt II SA/Bk 147/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, badając legalność zaskarżonej decyzji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stwierdził, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów w sposób prawidłowy uznał, że mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zachodzą w sprawie określone w art. 154 § 1 k.p.a. przesłanki do uchylenia decyzji o odmowie przyznania świadczeń pieniężnych. Zgodnie z art. 2 represją w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 -1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, a) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Trybunał Konstytucyjny uznał, że cytowany przepis jest niezgodny z Konstytucją w części, w jakiej uzależnia prawo do świadczenia od wywiezienia poza granice państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939r. Skarżąca spełnia wymóg deportacji do pracy przymusowej (została deportowana z Warszawy w okolice Łowicza). Bezsprzeczny pozostaje również początek deportacji i pracy przymusowej - wrzesień 1944r. Problem dotyczy sposobu ustalenia daty końcowej owej represji. Sąd stwierdził, że skarżąca spełnia wymóg deportacji do pracy przymusowej – została wywieziona z Warszawy do miejscowości położonej w okolicach Łowicza, ponadto niesporny jest początek deportacji do pracy przymusowej – wrzesień 1944r., pozostaje sporną kwestia ustalenia daty końcowej. Rozstrzygając tę kwestię Sąd wskazał, że na gruncie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym zarysowały się w judykaturze dwa stanowiska. Zgodnie z pierwszym, określenie zakończenia wojny należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945r., co oznacza, że tylko data 8 maja 1945r. może być datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Zgodnie natomiast z drugim stanowiskiem z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez II Rzeszę. Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w skarżonej decyzji, że datą graniczną dla określenia okresu deportacji skarżącej jest dzień wyzwolenia miejscowości, w której przebywała, czyli dzień 19 styczeń 1945r., ustalony w oparciu o informację wynikającą z "Indeksu dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944-1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie" Bolesława Dolata. W związku z tym okres pracy przymusowej skarżącej nie przekroczył wymaganego minimum okresu 6 miesięcy. Fakt, że po dniu 19 stycznia 1945r. rodzina skarżącej nadal pozostawała w tej miejscowości, nie mógł mieć znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. W związku z tym skarżąca nie może być uznana za osobę represjonowaną w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym. Sąd uznał, że w realiach sprawy niniejszej w ofensywie styczniowej 1945r. front przesunął się na zachód, od Warszawy nie odgradzały rodziny skarżącej żadne przeszkody w rodzaju front, granice itp. Nawet jeśli z tą chwilą nie było jeszcze możliwości powrotu do miejsca zamieszkania sprzed deportacji, to było to spowodowane okolicznościami dla sprawy niniejszej obojętnymi (nie stanowiącymi represji) np. zniszczeniem Warszawy, bądź też brakiem środków transportu. Nie są to jednak okoliczności, które przemawiałyby za przedłużeniem okresu represji poza datę wyzwolenia miejscowości. Skarżąca znajdowała się na terenie Polski, mieszkała u polskiej rodziny. Dlatego też nie można uznać, że wyzwolenie miejscowości nie zmieniło de facto sytuacji, w której znajdowała się jej rodzina. Należy wskazać, że na istnienie takich szczególnych okoliczności wskazują sądy, gdy przyjmują datę ustania represji na datę zakończenia II wojny światowej ( por. wyrok NSA z 30.10 2009r. II OSK 1553/08 ). Z tego powodu, zdaniem Sądu I instancji, trafnie przyjęto, iż okres pracy przymusowej skarżącej skończył się z datą wyzwolenia miejscowości Zamiary, a więc nie przekroczył wymaganego minimalnego okresu 6 miesięcy. Fakt, że po dniu 19 stycznia 1945r. rodzina skarżącej nadal pozostała w tej miejscowości, nie mógł mieć żadnego znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Tym samym skarżąca z powodu zbyt krótkiego okresu deportacji nie może być uznana za osobę represjonowaną w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym. Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższego wyroku wniosła E. F., reprezentowana przez ustanowionego pełnomocnika z urzędu, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 173 oraz art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn zm.) skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), polegającą na uznaniu, iż skarżąca nie spełniła przesłanki czasowej z art. 2 pkt 2 lit. a, a mianowicie została deportowana do pracy przymusowej w okolice Łowicza na okres krótszy niż 6 miesięcy. Na podstawie art. 176 p.p.s.a. E. F. wniosła o: "1/ rozpoznanie skargi kasacyjnej; 2/ zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie w całości skargi E. F., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie; 3/ zasądzenie kosztów postępowania, które nie zostały opłacone przez skarżącą według norm przepisanych". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że skarżąca w ramach represji przebywała wraz z matką oraz rodzeństwem w miejscowości Zamiary od września 1944 r. do maja 1945 (co daje okres 8 miesięcy), a więc spełniała przesłanki pozwalające jej na uzyskanie świadczenia przewidzianego ustawą. Podkreślono fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dołożył należytej staranności przy określaniu momentu zakończenia pracy przymusowej, ograniczając się jedynie do publikacji książkowej, nie korzystając z innych źródeł pisanych lub innych źródeł dowodowych. W skardze kasacyjnej powołano wyrok z dnia 7 czerwca 2002r. (sygn. akt II SA/Łd 535/00) Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, w którym Sąd stwierdził, iż "tylko data 8 maja 1945r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 iit. a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich". Wskazano także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 maja 2009r. (sygn. akt II SA/Bk 147/09), w którym sąd uznał, iż ustalenie końcowej daty deportacji na chwilę wyzwolenia danego regionu jest nieprawidłowy, gdyż nie uwzględnia specyficznej sytuacji, w jakiej znalazły się osoby deportowane i realiów okresu prowadzenia działań wojennych. W tym wypadku Sąd wskazał, iż co do art. 2 pkt 2 ustawy należy stosować wykładnię celowościową i przyjąć, że dniem zaistnienia możliwości powrotu osób deportowanych był najwcześniej dzień 8 maja 1945r. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lipca 2008 r. (sygn. akt. II OSK 866/08) wskazał, iż wcześniejsze przemieszczenie się z terenów wyzwolonych, mogłoby wiązać się z przekroczeniem linii frontu i znalezieniem się na obszarze objętym intensywnymi działaniami militarnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 czerwca 2008 r. (sygn. akt II OSK 979/07) natomiast zauważył, iż "data zakończenia wojny jest ostateczną datą, do której pobyt osób wywiezionych do prac przymusowych może być uznany za deportację (w konsekwencji i za represję)". W ocenie skarżącej w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał błędnej analizy stanu faktycznego w zakresie nie tylko sposobu liczenia przedmiotowego okresu 6 miesięcy, ale również błędnego stwierdzenia, iż wraz z przesunięciem się frontu, strona skarżąca nie miała żadnych przeszkód w powrocie do poprzedniego życia, miejsca zamieszkania. Wyzwolenie miejscowości Zamiary, w której przebywała E. F. nie spowodowało automatycznego powrotu do domu, gdyż cały czas trwały zacięte walki i przebiegały linie frontów. Podsumowując, autor skargi kasacyjnej podkreślił, że zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sposób ustalenia końcowej daty wymaganego do przyznania świadczenia okresu jest nie tylko nieprawidłowy, ale i krzywdzący dla osób, które tak wiele złego doświadczyły w okresie wojny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Mając na względzie fakt, iż w rozpoznawanej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był rozpoznać sprawę wyłącznie w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. Skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, "że skarżąca nie spełniła przesłanki czasowej z art. 2 pkt 2 lit.a, a mianowicie została deportowana do pracy przymusowej w okolice Łowicza na okres krótszy niż 6 miesięcy". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie przyjął, że przepis ten stanowi podstawę do uznania, że datą graniczną dla określenia okresu deportacji do pracy przymusowej jest dzień wyzwolenia danej miejscowości, a nie dzień zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945r., w konsekwencji czego błędnie uznał, że skarżąca nie spełnia wymogu art. 2 pkt 2 lit.a, ponieważ okres jej deportacji od września 1944r. zakończył się w dniu wyzwolenia miejscowości Zamiary – 19 stycznia 1945r., a więc nie przekroczył minimalnego okresu 6 miesięcy. Za zasadny należało uznać zarzut skargi kasacyjnej w zakresie, w jakim podważa przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie okres zakończenia represji w stosunku do E. F.. Jak wynika z art. 2 ust. 2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Trybunał Konstytucyjny uznał, że cytowany przepis jest niezgodny z Konstytucją w części, w jakiej uzależnia prawo do świadczenia od wywiezienia poza granice państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939r. Słusznie podniósł Sąd I instancji, że na gruncie powyższego przepisu zarysowały się w judykaturze dwa stanowiska. Zgodnie z pierwszym z nich, określenie zakończenia deportacji należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945r., co oznacza że tylko data 8 maja 1945r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym. Natomiast z drugim – z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Należy jednak zauważyć, że w ostatnich latach ugruntował się pogląd orzecznictwa o uznaniu za datę zakończenia deportacji dzień zakończenia II wojny światowej, czyli dzień 8 maja 1945r. (por. wyrok NSA z dnia 11.V.2010r. sygn. akt II OSK 918/09, wyrok NSA z dnia 23.I.2009r. sygn. akt II OSK 1456/08, wyrok NSA z dnia 30.X.2009r. sygn. akt II OSK 1553/08, Wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12.V.2009r. sygn. akt II SA/Bk 147/09, wyrok NSA z dnia 15.VII.2008r. sygn. akt II OSK 866/07). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela ten pogląd, stojąc na stanowisku, że za datę zakończenia deportacji należy uznać dzień zakończenia II wojny światowej, czyli dzień 8 maja 1945r. Nie można bowiem na tle realiów II wojny światowej w sposób kategoryczny twierdzić, że już samo wyzwolenie miejscowości, w której pracowały osoby deportowane czyniło możliwą bezpieczną drogę powrotna do miejsca zamieszkania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajduje odzwierciedlenia w treści przepisów odwoływanie się, jak to uczynił Sąd I instancji, do okoliczności, iż w ofensywie styczniowej 1945r. front przesunął się na zachód, od Warszawy nie odgradzały rodziny skarżącej żadne przeszkody w rodzaju front, granice. Posłużenie się w zaskarżonym wyroku argumentem, że nawet jeśli nie było jeszcze możliwości powrotu do miejsca zamieszkania sprzed deportacji, to było to spowodowane okolicznościami dla sprawy niniejszej obojętnymi, nie stanowiącymi represji - należy uznać za całkowicie dowolne, nie poparte żadnymi dowodami w sprawie. Słuszne jest stanowisko zawarte w skardze kasacyjnej, że graniczną datą okresu deportacji nie jest data wyzwolenia miejscowości przymusowego przebywania skarżącej wraz z rodzicami w miejscu deportacji, gdyż fakt wyzwolenia miejscowości nie otwierał automatycznie represjonowanym możliwości powrotu do przedwojennych miejsc zamieszkania. Przed zakończeniem działań wojennych, deportowani nie zawsze mieli możliwość powrotu do swoich miejsc zamieszkania, ponieważ trwały zaawansowane działania wojenne. Działania wojenne na terenach okupowanych kończyły się w różnym okresie, dlatego też dokładne określenie daty wyzwolenia danego terytorium wyłącznie na podstawie książkowej publikacji jest niemożliwe. W przypadku pojawiających się wątpliwości, które nie mogą zostać wyjaśnione, sąd nie może rozstrzygać ich na niekorzyść strony, w tym wypadku skarżącej. W skardze kasacyjnej słusznie zaprezentowano pogląd, iż decydująca musi być data zakończenia wojny – 8 maja 1945r. Przyjęty przez ustawodawcę wymóg co najmniej 6-miesięcznego okresu deportacji należy rozumieć jako wymóg 6-miesięcznego faktycznego pobytu. Tym bardziej, że z uwagi na różny przebieg toczących się w tym okresie działań wojennych nie można wykluczyć, że faktyczne wyzwolenie miejscowości, w której przebywała skarżąca nastąpiło później, a w sprawie niniejszej nawet niewielka różnica w przyjmowanej dacie wyzwolenia (liczonej od września 1944r.), rozumianej jako data końcowa przebywania na deportacji, pociąga za sobą ogromne konsekwencje w sferze uprawnień skarżącej do świadczenia pieniężnego. Należy zatem podzielić zarzut skargi kasacyjnej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał błędnej wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit.a ustawy. Dokonując bowiem wykładni celowościowej tego przepisu należy dojść do wniosku, że data 8 maja 1945 r., czyli dzień oficjalnie uznany za datę zakończenia II wojny światowej może być pewną datą graniczną (dniem zaistnienia możliwości powrotu osób deportowanych). Przepis art. 2 stanowi bowiem o deportacji na okres co najmniej 6 miesięcy w okresie wojny, która trwała do 8 maja 1945r., w przepisie położono nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Skoro zatem zarzut błędnej wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym okazał się usprawiedliwiony, to zaistniała podstawa do zastosowania w sprawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie wskazanego przepisu uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2010r. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia z funduszu Skarbu Państwa dla pełnomocnika ustanowionego urzędu rozpoznane będzie przez wojewódzki sąd administracyjny wg zasad określonych w art. 258-262 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło