II GSK 1200/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Julia Kubasik po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Ol 364/10 w sprawie ze skargi [..] Spółka z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [..] lutego 2010 r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie dotyczącej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 364/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. w sprawie ze skargi "F." Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lutego 2010 r., Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach – uchybienia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie oraz orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Dyrektor Izby Celnej w O. po rozpatrzeniu wniosku firmy F. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przedłużenie udzielonego decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia [...] listopada 2003 r. zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...]., orzekł o umorzeniu postępowania. Organ podniósł, że w obecnym stanie brak jest podstawy prawnej umożliwiającej przedłużenie zezwolenia na urządzenie przez firmę F. Sp. z o.o., gier na automatach o niskich wygranych w 330 punktach. Odwołanie od tej decyzji wniosła F. Sp. z o.o. Dyrektor Izby Celnej w O. postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ podniósł, że termin do wniesienia odwołania w sprawie upłynął w dniu [...] lutego 2010 r. Mieszczącą się w tym terminie datę nadania przesyłki nie można jednak, według organu, uznać za datę wniesienia odwołania, ponieważ pismo zostało nadane za pośrednictwem firmy kurierskiej, nienależącej do polskiego operatora publicznego. Zgodnie bowiem z art. 12 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego, a takim jest na zasadzie wyłączności Poczta Polska S.A., albo złożone w polskim urzędzie konsularnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. uchylając zaskarżone postanowienie wskazał, że na gruncie przedmiotowej sprawy bezspornym jest, że F. Sp. z o.o. z siedzibą w W. ustanowiła w rozpoznawanej sprawie dotyczącej przedłużenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia [...] listopada 2003 r. na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, pełnomocnika w osobie radcy prawnego A. F. Strona skarżąca podniosła, że decyzja organu I instancji nie została doręczona ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi tylko nieupoważnionemu pracownikowi skarżącej spółki. Sąd pierwszej instancji wywiódł, że w judykaturze prezentuje się pogląd, że w przypadku gdy strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, każde inne doręczenie, o ile powoduje dla strony ujemne skutki procesowe, jest niewłaściwe i nie może być uznane za skuteczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 sierpnia 2001 r., sygn. I SA/Wr 2995/98, Lex nr 62361). W ocenie Sądu sposób doręczenia decyzji organu I instancji budzi w przedmiotowej sprawie uzasadnione wątpliwości. Ze znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia nadania przesyłki (decyzji) wynika, że adresowana ona była do dwóch adresatów. Na pierwszym miejscu wskazano spółkę a potem nazwisko i inicjał imienia pełnomocnika w sprawie, czyli A. F. Nie zaznaczono przy tym tytułu zawodowego pełnomocnika, czyli zabrakło określenia radca prawny. W tej sytuacji w opinii Sądu pełnomocnik w sprawie nie został wskazany precyzyjnie. Brak określenia tytułu zawodowego radcy prawnego oraz pełnego imienia a także umieszczenie na pierwszym miejscu jako adresata przesyłki spółki F. mogło spowodować, że pracownik tej spółki, który odbierał korespondencję nie wiedział komu ją przekazać, zachodzi też duże prawdopodobieństwo, że pozostawał on w przekonaniu, iż pismo adresowane jest bezpośrednio do spółki. Trudno w ocenie Sądu wobec tego jest obciążać pracownika spółki obowiązkiem wyboru komu doręczyć takie pismo, czy spółce, czy pełnomocnikowi spółki. W tym kontekście Sąd wskazał, że należy również zwrócić uwagę na treść pełnomocnictwa, jakiego udzielono w niniejszej sprawie radcy prawnemu A. F. Wynika z niego m.in., że pełnomocnictwo to nie obejmuje umocowania do odbioru korespondencji adresowanej do spółki. W przypadku takiego zapisu i wobec nieprecyzyjnego zaadresowania decyzji w pierwszej kolejności na spółkę a także na nazwisko pełnomocnika, doszło do sytuacji, w której decyzja organu I instancji doręczona została do spółki z pominięciem pełnomocnika, a przecież jej adresatem musiał być pełnomocnik, a nie spółka. Sąd zaznaczył, że zarówno doktryna, jak i judykatura nakazują, w przypadku pojawienia się wątpliwości w zakresie doręczenia, interpretować je na korzyść strony przez wzgląd na jej pozycję w postępowaniu podatkowym, jak i negatywne konsekwencje w zakresie możliwości obrony jej słusznych praw do obrony, których byłaby pozbawiona w przypadku ujawnienia się w tym zakresie jakichkolwiek uchybień. Sąd zaznaczył, że dobitnie myśl tę wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 2003 r., sygn. I SA/Ka 873/02, w którym skonstatował, że w przypadku, gdy nie da się wyjaśnić okoliczności związanych z doręczeniem w sposób niebudzący wątpliwości, które to wyjaśnienia zasadniczo wymagają respektowania wymogów formalnych związanych z tą czynnością procesową, wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony. Praktyki przeciwne w prosty sposób prowadzą bowiem do naruszana podstawowych praw strony w postępowaniu, która to sytuacja byłaby nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą państwa prawa i zasadami ogólnymi zawartymi w Ordynacji podatkowej, czego tolerować nie wolno (wyrok niepubl.; por. także G. Łaszczyca, A. Matan, Doręczenie w postępowaniu administracyjnym i podatkowym., Wyd. Zakamycze, Kraków 1998 r.). Zdaniem Sądu, jest oczywiste, że ustanowienie pełnomocnika nie nadaje mu przymiotu strony, jednak musi on być traktowany w postępowaniu jako postać pierwszoplanowa, w sensie proceduralnym ważniejsza niż strona postępowania. Zasada pierwszeństwa pełnomocnika ma zastosowanie uniwersalne i dotyczy każdego etapu postępowania oraz wszystkich terminów. Na przykład, jednoczesne doręczenie pisma stronie i pełnomocnikowi dla strony wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma. Natomiast skutki prawne, w tym w szczególności bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego, związane są z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest podjęcie działań mających na celu ustalenie niebudzącego wątpliwości adresu pełnomocnika. Niezasadne jest w ocenie Sądu założenie, iż nie musi ustalić on adresu pełnomocnika i może dokonywać prawnie skutecznych doręczeń na adres strony skarżącej. Sąd wywiódł, że organ niezasadnie powołuje się na pismo skarżącej spółki z dnia [...] listopada 2009 r., w którym wskazuje ona, iż wszelką korespondencję dotyczącą spółki F. należy kierować na adres: "F." Sp. z o.o., ul. D. [...], [...] O. Sąd podkreślił bowiem jednoznacznie, że w niniejszej sprawie adresatem przesyłki (decyzji) jest pełnomocnik, a nie spółka, nawet jeśli adres spółki pokrywa się z adresem, pod którym odbierał korespondencję pełnomocnik. Nie sposób jest również nie zauważyć tego, że radca prawny wskazując adres do korespondencji wskazywał ulicę D. [...] w O. Dlatego jeżeli korespondencja miała być adresowana do radcy prawnego nie było podstaw ku temu, aby wskazywać w pierwszej kolejności na zaadresowanej przesyłce nazwę spółki, bo wówczas nie można uznać, iż decyzja została przesłana pełnomocnikowi strony postępowania. Ponadto Sąd podkreślił, że to, iż dotychczasowe pisma były kierowane na adres spółki i spotykały się z odpowiedzią pełnomocnika, nie oznacza, że należy uznać, iż dokonano prawidłowego doręczenia decyzji organu I instancji, w sytuacji wskazanych uchybień i przede wszystkim pamiętając, że mogły one spowodować ujemny skutek procesowy dla strony w postaci naruszenia terminu do wniesienia odwołania. Konkludując Sąd wskazał, że dla prawidłowego doręczenia decyzji w rozpoznawanej sprawie konieczne było wskazanie jednego adresata, jakim bez wątpienia był ustanowiony w sprawie pełnomocnik. Niezbędne było również zaznaczenie jego tytułu zawodowego radcy prawnego wraz z podaniem pełnego imienia i nazwiska. W przypadku wskazania jako adresata przesyłki zarówno strony, jak i pełnomocnika, bez wyraźnego określenia, że przesyłka ta ma zostać doręczona konkretnemu adresatowi (stronie lub pełnomocnikowi), nadawca przesyłki naraża się na zarzut bądź wadliwego jej doręczenia albo niedoręczenia przesyłki jednemu z podmiotów wskazanych jako adresat, z czym mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Dyrektor Izby Celnej w O. w drodze skargi kasacyjnej zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. w całości. Kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu orzeczeniu kasator zarzucił: 1) w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: art. 145 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż do prawidłowego doręczenia decyzji niezbędne jest wskazanie na przesyłce tytułu zawodowego wraz z podaniem pełnego imienia i nazwiska pełnomocnika, art. 145 § 2 i § 3, art. 148 § 2 i ew. 151 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię i przyjęcie – iż decyzja nie została doręczona, mimo iż została przesłana na adres wskazany przez pełnomocnika i tam odebrana przez osobę upoważnioną do odbioru pism. 2) w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ poprzez uwzględnienie skargi, w sytuacji gdy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. nie zostało wydane z naruszeniem art. 145 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej i innych przepisów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumenty na poparcie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Wnoszący skargę kasacyjną organ – zarzucił w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 145 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej, co już czyni ten zarzut całkowicie bezzasadnym, gdyż przepisy art. 145 § 2 i § 3 Ordynacji podatkowej to są przepisy postępowania administracyjnego stosowane przez organy podatkowe i celne i zarzucenie ich naruszenia może nastąpić jedynie w granicach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., czyli naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro jednak kasator podniósł ten sam zarzut naruszenia powyższych przepisów ponownie, ale w granicach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to należało ten zarzut rozważyć i do niego ustosunkować się. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia przepisów art. 145 § 2 i § 3 oraz art. 148 § 2 i ew. art. 151 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że decyzja nie została prawidłowo doręczona, mimo że została przesłana na adres podany przez pełnomocnika i tam odebrana przez osobę upoważnioną do odbioru pism, nie są trafne. Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że decyzja została doręczona wprawdzie na adres wskazany przez pełnomocnika strony, ale oznaczenie pełnomocnika nie było właściwe i mogło doprowadzić do błędu w doręczeniu. Przede wszystkim organ oznaczył w doręczeniu jako adresata w pierwszej kolejności stronę a następnie w sposób niepełny i nieprecyzyjny pełnomocnika bez podania jego imienia a tylko jego pierwszą literę (inicjał) oraz bez zaznaczenie, że pełnomocnikiem jest radca prawny. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu I instancji, że brak określenia pełnego imienia pełnomocnika i jego tytułu zawodowego a także umieszczenie na pierwszym miejscu jako adresata przesyłki stronę – spółkę "F." mogło spowodować, że pracownik tej spółki odbierający korespondencję nie wiedział komu ją przekazać, ewentualnie z dużym prawdopodobieństwem można uznać, że pozostawał on w przekonaniu, iż pismo jest adresowane bezpośrednio do spółki. W konsekwencji należało przyjąć, że decyzja została doręczona spółce, a nie pełnomocnikowi zgodnie z przepisem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. Wnoszący skargę kasacyjną nie może skutecznie podważyć stanowiska Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie wystąpiły poważne wątpliwości w zakresie doręczenia decyzji pełnomocnikowi strony, a w tej sytuacji faktycznej zarówno orzecznictwo sądowoadministracyjne, jak i doktryna nakazują interpretować te wątpliwości na korzyść strony. Istotne znaczenie dla oceny prawidłowości doręczenia decyzji pełnomocnikowi ma niebudzące wątpliwości jego oznaczenie tak jak w pełnomocnictwie a adres, na który należało mu doręczyć to wprawdzie adres spółki, gdzie dotarła przesyłka, ale powinien wyraźnie odnosić się on do pełnomocnika, a nie strony. Błędne jest twierdzenie organu, że brak wskazania na kopercie i zwrotnym poświadczeniu odbioru imienia pełnomocnika i jego tytułu w niniejszej sprawie nie miało wpływu na skuteczność doręczenia decyzji. Nie było oczywiście przeszkód wymienienia w adresie spółki, ale w kontekście bliższego określenia pełnomocnika kogo reprezentuje i ewentualnie adresu, a nie jako adresata przesyłki, którym powinien być niewątpliwie pełnomocnik i to oznaczony z imienia i nazwiska ewentualnie również tytułu zawodowego. Jeszcze raz należy podkreślić, że doręczenie oznacza rzeczywiste przekazanie przesyłki adresatowi, który powinien być oznaczony w sposób niebudzący wątpliwości dla osoby doręczającej, jak i dla odbiorcy tej przesyłki. W tym przypadku organ skierował decyzję nie na adres A. F. pełnomocnik F. Sp. z o.o. ul. D. [...], [...] O., ale na adres F. Sp. z o.o. A. F. ul. D. [...], [...] O., a to jest istotna różnica, która jak już zaznaczono wyżej mogła wpłynąć na nieprawidłowe doręczenie decyzji. W sprawie niniejszej nie ma sporu, że decyzja powinna być doręczona pełnomocnikowi radcy prawnemu A. F. na adres wskazany przez niego (art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej), ale sporne jest czy doręczenie przy tak zaadresowanej przesyłce było prawidłowe i skuteczne. Organ nie wykazał, że doręczenie decyzji pełnomocnikowi faktycznie nastąpiło w ustalonym terminie na podstawie potwierdzenia odbioru, a przede wszystkim czy osoba odbierająca przedmiotową przesyłkę była upoważniona przez pełnomocnika do jej odbioru. Upoważnienie do odbioru korespondencji w imieniu spółki nie oznacza bowiem takiego samego upoważnienia do odbioru w imieniu pełnomocnika. W istocie nastąpiło doręczenie decyzji stronie Spółce F. a nie jej pełnomocnikowi r.pr. A. F. W tych warunkach stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji wadliwego doręczenia decyzji, stanowiło naruszenie przepisu art. 223 § 2 pkt 1 w zw. z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej i dlatego uchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego było zasadne. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.