II SA/Bd 457/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lipca 2010r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2010 r. nr SKO [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wójt Gminy O. orzekł, na podstawie art. 3 pkt 1, pkt 2 i pkt 6, art. 5, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r., Nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się, stanowiących podstawę do ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058), art. 104, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r., Nr 7, poz. 25 ze zm.), o odmowie przyznania R. O. świadczeń w formie: 1) zasiłku rodzinnego na dziecko, wnioskowanego na P. O. i K. O.; 2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wnioskowanego na P. O. i K. O.; 3) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wnioskowanego na P. O. i K. O.; 4) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu pokrycia wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, wnioskowanego na P. O. Jak wskazano w uzasadnieniu, powodem odmowy przyznania świadczeń rodzinnych było przekroczenie przez wnioskodawczynię kryterium dochodowego, dochody bowiem trzyosobowej rodziny, osiągnięte w roku 2008 wyniosły 828,62 zł na osobę, co oznacza przekroczenie kryterium dochodowego, wynoszącego 504 zł, o 324,62 zł. Organ wskazał, że podstawą ustalenia kryterium dochodowego stało się zaświadczenie o dochodach osiągniętych w 2008r. przez R. O., wydane przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T., oświadczenia o dochodzie nieopodatkowanym oraz na podstawie nakazu podatkowego w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2008r. Wójt zauważył, że dochód z gospodarstwa rolnego uwzględniony został w dochodzie wnioskodawczyni, mimo przedłożonej przez nią umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego należącego do wnioskodawczyni, zawartej w dniu [...] na okres 10 lat, bowiem jak wynika z dokumentacji złożonej przez wnioskodawczynię, a także z informacji podanej przez Kierownika Wydziału ZUS z dnia [...], decyzją z dnia [...] R. O. uzyskała od dnia [...] prawo do renty rodzinnej. Z uwagi na to, że umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, zatem w celu uzyskania prawa do emerytury lub renty, organ pierwszej instancji uznał, że nie ma w przypadku wnioskodawczyni zastosowania odstępstwo, o którym mowa w art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. We wniesionym odwołaniu R. O. podniosła, iż uważa, że ma prawo do świadczeń, ponieważ umowa dzierżawy jest, jak wskazała odwołująca się, zawarta zgodnie z przepisami prawa. Odwołująca się zauważyła również, że decyzją ZUS w T. od dnia [...] przyznana została jej renta rodzinna, z uwagi na samotne wychowywanie dwójki małoletnich dzieci. Odwołująca się wskazała, że przytoczone w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji wyroki sądów administracyjnych nie dotyczą analogicznego przypadku, bowiem w tamtych sprawach przyczyną odmowy świadczenia brak był przyznania renty przez KRUS. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 8, ust. 8a w związku z art. 3 pkt 3, art. 6 ust. 1, art. 20 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 11, art. 48 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jak podano w uzasadnieniu, w przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć, czy wnioskodawczyni może być objęta świadczeniem rodzinnym w formie zasiłku rodzinnego, bowiem prawo do zasiłku rodzinnego warunkuje przyznanie dodatków do tego zasiłku. Analiza dochodu wnioskodawczyni w przeliczeniu na trzyosobową rodzinę wykazała, jak zauważył organ, iż kryterium dochodowe w omawianym przypadku zostało przekroczone. Jednym ze składników dochodu wnioskodawczyni uznano dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,2540 ha, ustalony w oparciu o art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych na 16.970,22 zł. Miesięczny dochód na jednego członka rodziny ustalony został z kolei na kwotę 828,62 zł., co oznacza przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy podzielił zawarty w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji pogląd, iż nie zachodzi przewidziany w art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjątek od reguły ustalania dochodu rodzin, uzyskanego z gospodarstwa rolnego, zawartej w art. 5 ust. 8 ustawy, ponieważ wnioskodawczyni nie jest emerytem ani rencistą rolniczym. SKO wskazało, że kwestia ustalenia dochodu rodziny z gospodarstwa rolnego w odniesieniu do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego z wliczeniem obszarów oddanych w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego, budziła wątpliwości orzecznicze i była przedmiotem rozstrzygnięć NSA. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ drugiej instancji podniósł, że z uwagi na to, że odwołująca się nie jest osobą mającą ustalone prawo do emerytury, czy też renty rolniczej, prawidłowo ustalono dochód z gospodarstwa rolnego stanowiącego jej własność w oparciu o regułę wynikającą z art. 5 ust. 8 ustawy, a więc jako iloczyn liczby hektarów przeliczeniowych i kwoty wynikającej z obwieszczenia Prezesa GUS. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze R. O. podniosła, że kwestią sporną przy wyliczaniu jej dochodu jest doliczanie dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego, gdyż skarżąca nie jest ani emerytem, ani rencistą, spełnia za to wszystkie pozostałe warunki przyznania świadczenia. Skarżąca wskazała, że sprawa jej była już przedmiotem rozpoznania i w roku 2005 miała przyznany zasiłek rodzinny, a sytuacja jej od 2003r. jest stała. Skarżąca podniosła, że monitowała u Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, Rzecznika Praw Obywatelskich i Marszałka [...], pisma których pierwotnie brane były pod uwagę przez organy rozstrzygające sprawę, jednakże przy rozpoznawaniu sprawy zakończonej zakwestionowaną decyzją, SKO nie uwzględniło ww. pism. Skarżąca podniosła, że oblicza się tylko jej dochód, a nie bierze pod uwagę wydatków, w związku z czym nie zgadza się decyzją będącą przedmiotem skargi. We wniesionej odpowiedzi na skargę SKO nie znalazło podstaw do zmiany decyzji i podtrzymało zawarte w niej argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie ustalenia źródeł dochodów, będących podstawą do obliczenia kwoty dochodu przypadającego na jednego członka rodziny. Zasadniczy spór w sprawie sprowadza się do interpretacji przepisu art. 2 ust. 8a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), który stanowi o sposobie ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Orzekające w sprawie organy zaliczyły do dochodu dochody z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego, natomiast zdaniem skarżącej dochody te nie powinny być wliczone do ogólnej puli dochodów. Przepis ten zawiera regułę i wyjątki. Regułą jest, że ustalając dochód rodziny z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę. Wyjątek dotyczy: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Pkt 2 i 3 nie ma w sprawie zastosowania, pozostaje zatem do rozważenia treść pkt 1. Należałoby odpowiedzieć na pytanie, co to znaczy "umowa dzierżawy zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników". Ubezpieczeniu społeczne rolników indywidualnych i członków ich rodzin reguluje ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. (Dz. U. z 1989 r., Nr 24, poz. 133 ze zm.). O umowie dzierżawy mówi art. 28 ust. 4 tej ustawy wskazując, że uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając; 1) gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym lub pasierbem, c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c. (...) Oznacza to, że nie stoi w sprzeczności z uznaniem zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez emeryta lub rencistę wydzierżawienie gruntu w określonej formie, terminie i z wyłączeniem wskazanych podmiotów. Dzierżawa w tych warunkach oznacza, że rolnik zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych lit. a stanowi o zawarciu umowy "stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników", co w ocenie Sądu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tutaj o umowę dzierżawy przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za emeryturę lub rentę rolniczą. Nie chodzi bowiem o każdą umowę dzierżawy, ale tylko taką, która jest zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wykładnię tą potwierdzają wnioski wynikające z wykładni systemowej albowiem przepis art. 8a pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych o oddaniu w dzierżawę gospodarstwa rolnego mówi o związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków europejskich. Ustawodawca w tej samej jednostce redakcyjnej reguluje okoliczności związane z przekazaniem gospodarstwa rolnego i ich skutków dla dochodu mającego znaczenie z punktu widzenia uprawnień do świadczeń rodzinnych. Podmiotem zawierającym taką umowę może być tylko emeryt lub rencista. Przepis § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 105, poz. 881) nakazuje dołączyć do wniosku o zasiłek rodzinny umowę dzierżawy, w przypadku oddania części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego w dzierżawę, na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, albo oddania gospodarstwa rolnego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Z zawiadomienia o zmianach w danych ewidencji gruntów i budynków (k. 38) wynika, że umową dzierżawy z dnia [...] R. O. wydzierżawiała na okres 10 lat grunty o powierzchni 6,95 ha J. P. Tym samym należy uznać, że ocena Samorządowego Kolegium Odwoławczego, co do konieczności uwzględnienia w dochodach dochodu z wymienionego gospodarstwa rolnego jest trafna. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 5 listopada 2008r., sygn. akt I OSK 1930/07 i I OSK 1929/07, z dnia 23 czerwca 2009r., sygn. akt I OSK 1290/08 oraz z dnia 3 września 2009r., sygn. akt I OSK 3/9. Uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 152, poz. 1270 ze zm.) oddalenie skargi