I OSK 1873/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) sędzia del. WSA Maciej Dybowski Protokolant st. inspektor sądowy Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 460/10 w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1/ uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania; 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku na rzecz E.K. kwotę 200 ( dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 460/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wójta Gminy Waganiec z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono E.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad wujem Z.A., bratem jej matki. Odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy uzasadniły brakiem obowiązku alimentacyjnego ciążącego na wnioskującej o przyznanie tego świadczenia E.K., bowiem obowiązek ten, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego odwołuje się ustawa o świadczeniach rodzinnych, obciąża krewnych w linii prostej, zatem nie spoczywa taki obowiązek na siostrzenicy wobec wuja. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił pogląd organów stwierdzając, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Reprezentowana przez radcę prawnego, E.K. wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania i zarzucając: I. Naruszenie prawa materialnego, przez błędna jego wykładnię: tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu, przy spełnieniu dalszych kryteriów określonych w art. 17 u.ś.r., a jednoznaczne sformułowanie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyłącza możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rozumowanie spowodowało to, że tracą gwarancję równego traktowania wobec prawa osoby, które poświęcają się opiece nad krewnymi lub powinowatymi, wobec których nie mają obowiązku alimentacyjnego, ale dla których są członkami rodziny (art. 3 pkt 16 u.ś.r.) i rezygnują dla nich ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej). II. Naruszeniu przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a mianowicie: Zaskarżona decyzja była decyzją odmowną, zatem z naruszeniem art. 108 K.p.a. Z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., organy obu instancji nie rozpatrzyły całego zebranego w sprawie materiału i nie ustaliły dochodu rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, z uwzględnieniem dochodu Z.A., choć zebrane w sprawie dokumenty dawały po temu podstawę (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.). Naruszenie przepisów Konstytucji RP, a mianowicie: Wskazana w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji interpretacja nie jest trafna i nie jest zgodna z konstytucyjną zasadą równości, na co wskazał TK w powołanych wyrokach z 15 listopada 2006 r., 18 lipca 2008 r. i 22 lipca 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na zarzut zasygnalizowany w podstawach, ale rozwinięty w uzasadnieniu naruszenia konstytucyjnej zasady równości, wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Celem ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 192 ze zm.), dalej "ustawa", jest m.in. rekompensacja dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Tą rekompensatą jest świadczenie pielęgnacyjne, regulowane art. 17 ustawy. Przepis ten, a przede wszystkim jego ust. 1 był oceniony co do zgodności z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. Wyroki Trybunału (18 lipca 2008 r., P 27/07, 22 lipiec 2008 r. P 41/07) wskazywały, że ograniczenie podmiotowe co do możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są niezgodne z Konstytucją, przy czym chodziło o niemożność uzyskania tego świadczenia za opiekę nad osobami innymi niż dziecko, ale wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Trybunał podkreślał naruszenie konstytucyjnej zasady równości wynikające z tego, że podmioty znajdujące się w takiej samej sytuacji nie są traktowane jednakowo, ale ich prawa są różnicowane. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. E.K. odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego względu, że wobec osoby nad którą sprawuje opiekę – wuj, brat matki – nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Podstawę odmowy stanowił art. 17 ust. 1 ustawy, który wśród osób uprawnionych do tego świadczenia nie wymienia takich, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, odwołując się do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Art. 128 tego kodeksu stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Istotnie zatem E.K. siostrzenica Z.A. nie jest zobowiązana do alimentacji na rzecz wuja. Jak sama podaje ma on rodzeństwo, na którym zgodnie z ww. przepisem, spoczywa obowiązek alimentacyjny, ale które jest w podeszłym wieku, mieszka w innej miejscowości, samo wymaga opieki, zatem nie może jej świadczyć. Ona sama natomiast od lat opiekuje się wujem, a obecnie musiała zrezygnować z zatrudnienia wobec jego stanu zdrowia. Znalazła się zatem w sytuacji takiej samej, jak członkowie rodziny, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, sprawujący opiekę nad osobami bliskimi – członkami rodziny. Ustawa w art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie "rodziny" na swój użytek, wymieniając bardzo wąski krąg osób, nawet znacznie węższy aniżeli art. 128 Kodeksu rodzinnego, do którego odwołuje się art. 17 ust. 1. Jakkolwiek E.K. członkiem rodziny ze Z.A. z rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy nie jest, nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, bowiem nie należy do kręgu osób wskazanych w art. 128 Kodeksu rodzinnego, to jednak w rozumieniu tradycyjnym stanowi rodzinę dla Z.A. i to dość blisko spokrewnioną. Jako taki członek rodziny jest, z mocy art. 934 Kodeksu cywilnego, powołana z ustawy do dziedziczenia. Oboje E.K. i jej wuj Z.A. są rodziną także w sensie faktycznym, skoro wuj jest od lat pod opieką siostrzenicy. Art. 17 ustawy w ust. 1 wskazuje krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak ust. 1a krąg ten rozszerza. Art. 17 ust. 1 pkt 2 jako uprawnionych wymienia inne, oprócz matki lub ojca, osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny, zaś ust. 1a prawo do świadczenia przyznaje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Ten przepis można rozumieć mając właśnie na uwadze konstytucyjną zasadę równości, tak, że inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie. W takim aspekcie, tj. niemożności przyznania pomocy członkowi rodziny sprawującemu opiekę nad innym chorym członkiem rodziny, poprzez jego wykluczenie z kręgu osób uprawnionych bądź to wyraźnie przez przepis, bądź poprzez jego interpretację Wojewódzki Sąd nie rozpatrywał sprawy E.K.. Wojewódzki Sąd jest wyposażony w instrumenty, jeżeli nie wykładnie, to np. wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego, zmierzające do tego, aby umożliwić osobom otrzymanie pomocy, gdy znajdują się w sytuacjach takich samych jak inne podmioty to samo czyniące. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).