II OZ 231/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 231/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w O. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2009 r., znak [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 231/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w O. W uzasadnieniu Sąd wskazał że z regulacji prawnej zawartej w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. (art. 219 § 1 p.p.s.a., art. 220 § 1 p.p.s.a., art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a.) dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę. Podniósł również, że Stowarzyszenie [...] jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych, a zgodnie z treścią art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenia zwykłe uzyskują środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Możliwość pobierania tych składek Stowarzyszenie zagwarantowało sobie również w § 6 regulaminu. Zatem jeżeli Stowarzyszenie chce realizować swoją statutową działalność, a w jej ramach mieści się wniesiona skarga, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem Sądu zaniechanie pobierania składek na działalność Stowarzyszenia z pominięciem obowiązku uiszczenia wpisów od skarg kierowanych do sądów administracyjnych prowadzi w istocie do przerzucenia kosztów działalności na Skarb Państwa. Powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd podzielił pogląd wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. II OZ 1433/06, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Ponadto nawet stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków posiadających niskie dochody musi się liczyć z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku pozyskania majątku. Ponadto Sąd wskazał, że pomoc finansowa ze strony państwa przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków lub dysponując nimi zaniechały przeznaczenia ich na koszty postępowania sądowego. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, Stowarzyszenie nie wykazało że została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. pozwalająca na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosło Stowarzyszenie [...] zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Stowarzyszenie wskazało, że wskazane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego na które powołuje się Sąd I instancji nie mogą być stosowane wprost z uwagi na odmienny stan faktyczny jaki ma miejsce w niniejszej sprawie. Ponadto wskazano, że bezspornym jest iż przedstawiciele organów państwa dopuścili się rażących uchybień w toku postępowania, a zgodnie z zasadami ustawy o ochronie przyrody oraz zasadą konstytucyjną zrównoważonego rozwoju i ochrony przyrody również na państwie ciąży obowiązek ochrony przyrody i kosztów z tym związanych. Ponadto inwestycja ta ma charakter gminny i jest inwestycją krajową. Zatem przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako nie oparte na usprawiedliwionych podstawach nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na jakiekolwiek koszty postępowania. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568 jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09). Stowarzyszenie [...] jest stowarzyszeniem zwykłym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie wskazał Sąd I instancji, że zgodnie z treścią art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach stowarzyszenie prowadzi swoją działalność statutową w oparciu o pobierane składki członkowskie, a możliwość pobierania tych składek przez Stowarzyszenie została przewidziana w § 6 regulaminu. Fakt iż Stowarzyszenie zrezygnowało z ich pobierania nie oznacza, że działalność Stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie chcąc realizować swojej statutowe cele, a wniesienie skargi na decyzję organu w niniejszej sprawie niewątpliwie stanowi realizację takiego celu, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skoro Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, to nie może skutecznie domagać się ich pokrycia przez Skarb Państwa. Przyjąć bowiem należy, że w tej sytuacji nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja sama pozbawia się ich zdobycia, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (porównaj: postanowienia NSA z dn. 8.07.2010 r., sygn. II OZ 664/10, niepubl. i z dn. 4.03.2010 r., sygn. II OZ 183/10, opubl. LEX nr 606595). W tym miejscu podkreślić należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Skoro taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, to tym samym przyjąć należy, że strona nie wykazała spełnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., tj. nie wykazała, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zakwestionowane orzeczenie odpowiada prawu. Dla kwestii przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia przekonanie strony o popełnieniu przez organy rażących uchybień w toku postępowania administracyjnego, albowiem okoliczność ta będzie przedmiotem analizy sądu przy wydawaniu rozstrzygnięcia co do istoty. Natomiast przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd ocenia tylko i wyłącznie możliwość poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż może się okazać, że poniesione przez Stowarzyszenie koszty będą tylko chwilowe, albowiem stronie wygrywającej sprawę co do zasady należy się zwrot kosztów od strony przeciwnej. W tym stanie rzeczy brak jest również podstaw do zarzucenia Sądowi I instancji naruszenia konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju i ochrony przyrody. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.