I OZ 975/10

Dnia 29 grudnia 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 listopada 2010 roku, sygn. akt II SAB/Ol 51/10 oddalające wniosek A.Z. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego oraz Zbigniewa Ślusarczyka od orzekania w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie po rozpoznaniu odwołania z dnia 11 marca 2008 roku od opinii służbowej postanawia: oddalić zażalenie 1 6 Postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek A.Z. o wyłączenie Sędziów WSA w Olsztynie Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego oraz Zbigniewa Ślusarczyka od orzekania w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie w rozpoznaniu odwołania z dnia 11 marca 2008 r. od opinii służbowej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że na rozprawie w dniu 15 lipca 2010 r. skarżący zgłosił na piśmie wniosek o zawieszenie postępowania sądowego. Z uwagi na nieuwzględnienie w toku rozprawy złożonego wniosku skarżący ponowił jego złożenie, a wobec braku rozpoznania tego drugiego wniosku o zawieszenie postępowania zgłosił do protokołu wniosek o wyłączenie od rozpoznania jego sprawy całego składu sędziowskiego. Wskazani we wniosku o wyłączenie sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie istnieje między nimi a żadną ze stron lub jej przedstawicielem tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Nadto wskazali, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. Oddalając wniosek, Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest istnienia którejkolwiek z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia wskazanych sędziów, o których mowa w art. 18 p.p.s.a. W ocenie Sądu I instancji, przeświadczenie skarżącego o arbitralności orzekających sędziów w zakresie braku formalnego rozpoznania ponownego wniosku o zawieszenie postępowania nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziów od orzekania w tej sprawie, zwłaszcza, że na rozprawie wniosek został rozpoznany i Sąd postanowił o jego oddaleniu. Ponadto zarzut zgłoszony we wniosku nie został poparty żadnymi dowodami. Sąd I instancji podkreślił ponadto, że sam fakt, iż sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący był sprawozdawcą w innej jego sprawie, z jego udziałem nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a także niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść postanowienia, a mianowicie naruszenie: 1. art. 19 i art. 18 w związku z art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że wniosek skarżącego nie został na żadnym z etapów postępowania uzasadniony; 2. art. 18 § 1 pkt 6a w związku z art. 21 oraz w związku z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez pominiecie, że w wydaniu zaskarżonego postanowienia brała udział sędzia wyłączona z mocy ustawy w związku z udziałem w postępowaniu o sygn. II SO/Ol 44/09, oraz sędziowie wyłączeni z mocy ustawy w związku z udziałem w postępowaniu o sygn. II SAB/Ol 76/09, a więc spraw bezpośrednio związanych z bezczynnością w rozpoznaniu przez organ administracji odwołania od opinii służbowej z dni 26 lutego 2008 r.; 3. art. 18 § 1 pkt 6a w związku z art. 22 § 2 oraz w związku z art. 151 i art. 135 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że nie zachodziły przesłanki wyłączenia sędziego Zbigniewa Ślusarczyka, który uczestniczył w wydawaniu postanowienia kończącego postępowanie w sprawie sygn. akt II SO/Ol 44/09; 4. art. 19 w związku z art. 22 § 2 oraz w związku z art. 18 § 1 pkt 1 - 7, § 2 i § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że arbitralność sędziów wskazanych we wniosku nie uzasadniała ich wyłączenia; 5. art. 141 § 4 w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie brak było przyczyn do wyłączenia sędziów; 6. art. 190 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że Sąd I instancji związany jest twierdzeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, a nie tylko wykładnią dokonaną przez tenże Sąd. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa - art. 18 § 1 p.p.s.a., wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Wskazać należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak wynika z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonych przez sędziów, których dotyczy wniosek, nie istnieje między nimi i stroną postępowania jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie. Analiza akt sprawy prowadzi ponadto do wniosku, że nie zaistniała żadna z przyczyn wyłączenia tych sędziów z mocy ustawy na podstawie art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się do zarzutów zażalenia wyjaśnić należy, co następuje: Po pierwsze, nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 19 i art. 18 w związku z art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a., jak również podniesiony w punkcie 4 zażalenia zarzut naruszenia art. 19 w związku z art. 22 § 2 oraz w związku z art. 18 § 1 pkt 1 - 7, § 2 i § 3 p.p.s.a. Sam fakt, że strona podnosi zarzuty dotyczące nieprawidłowości w wykonywaniu przez sędziów swych obowiązków, nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego. Skarżący nie uprawdopodobnił, że zachodzą między nim, a sędziami takie stosunki, które powodują wyłączenie od orzekania. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżącego co do wadliwego, niewłaściwego sposobu orzekania w postępowaniu, szczególnie, że jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania został rozpoznany. Powielanie tego samego wniosku podczas rozprawy uznać należało za działania zmierzające do nieuzasadnionego przewlekania postępowania. Sposób rozpoznania wniosku, względnie brak jego rozpoznania będzie mógł być za to przedmiotem zarzutów w ewentualnej skardze kasacyjnej. Po drugie, nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a w związku z art. 21 oraz w związku z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a także wskazany w punkcie trzecim zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a w związku z art. 22 § 2 oraz w związku z art. 151 i art. 135 p.p.s.a. Oba te zarzuty sprowadzają się do stwierdzenia, że orzekanie przez sędziów w sprawach z wcześniejszych skarg czy wniosków skarżącego, dotyczących bezczynności organu administracji w zakresie rozpoznania odwołania od opinii służbowej z dnia 26 lutego 2008 r., uzasadnia wyłączenie tychże sędziów. Jest to w istocie więc zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Zarówno przepis art. 135 jak i art. 151 nie były stosowane przez Sąd I instancji, bowiem nie doszło do merytorycznego rozpoznania skargi skarżącego, a tego etapu postępowania te przepisy dotyczą. Zgodnie natomiast z przepisem art. 22 § 2 p.p.s.a. postanowienie w przedmiocie wyłączenia wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Procedura taka została przeprowadzona w niniejszym postępowaniu, a skarżący nie precyzuje na czym owo naruszenie miałoby polegać. Powracając do zarzutu naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wyjaśnić należy, że wprowadzenie tegoż przepisu do ustawy było następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r. sygn. akt SK 6/07, w którym Trybunał orzekł, że art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., w zakresie, w jakim pomija jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowym toczącym się po wznowieniu postępowania administracyjnego, jego wcześniejszy udział w orzekaniu w sprawie dotyczącej decyzji wydanej we wznawianym postępowaniu administracyjnym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe potwierdza również uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy której ów przepis został wprowadzony w życie (ustawa z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2009 r., Nr 221, poz.1736) oraz druk sejmowy nr 2251). Stosownie do treści art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., sędzia podlega wyłączeniu z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2010 r. w sprawie II SO/Ol 44/09, Sąd I instancji wymierzył Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Bartoszycach grzywnę za niezastosowanie się do obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 ustawy p.p.s.a., w sprawie ze skargi skarżącego dotyczącej bezczynności organu w rozpoznaniu wniesionego odwołania od opinii służbowej. Natomiast wyrokiem z dnia 19 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sprawie II SAB/Ol 76/09 oddalił skargę A.Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Bartoszycach w rozpoznaniu odwołania z dnia 11 marca 2008 roku od opinii służbowej, przy czym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił tenże wyrok i odrzucił skargę (postanowienie z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I OSK 517/10). Przepis art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wyraźnie i jednoznacznie odnosi się do spraw skarg na decyzję albo postanowienie. Źródłem takiego sformułowania tego przepisu, jak już wyżej wskazano, był wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który zmierzał do zagwarantowania bezstronności w sprawach, w których sędzia orzeka najpierw w sprawie skargi na rozstrzygniecie wydane w trybie zwykłym, a następnie miałby rozpatrywać skargę na decyzję czy postanowienie wydane w postępowaniu nadzwyczajnym, dotyczące wznowienia, stwierdzenia nieważności, zmiany bądź też uchylenia rozstrzygnięć już wcześniej będących przedmiotem oceny sądu administracyjnego dokonywanej przez tego sędziego. Tymczasem w niniejszej sprawie skarga dotyczy bezczynności organu, a więc reguła z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. nie może znaleźć zastosowania. Po trzecie, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 135 p.p.s.a. Jak już wyżej wspomniano, przepis art. 135 stosowany jest przez sąd na etapie merytorycznego rozpoznania skargi, więc nie może zostać skutecznie podniesiony w zażaleniu od postanowienia wpadkowego, dotyczącego wyłączenia sędziego. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 jak należy domniemywać dotyczy błędnego uzasadnienia postanowienia o oddaleniu wyłączenia sędziów i wskazania tam braku przesłanek uzasadniających wyłączenie. Wbrew twierdzeniom zażalenia, zaskarżone postanowienie w sposób dokładny i rzeczowy wyjaśnia dlaczego Sąd I instancji uznał, że brak jest podstaw do wyłączenia sędziów wskazanych we wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę aprobuje. Po czwarte, Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 190 p.p.s.a. Wniosek skarżącego pierwotnie został oddalony postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2010 r., uchylonym następnie postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2010 r. (sygn. akt I OZ 750/10), a to z tej przyczyny, że w aktach sprawy brak było wymaganych oświadczeń sędziów. Ocenę tę Sąd I instancji uwzględnił. Jednocześnie zaaprobował wyrażony przez NSA pogląd, że sam fakt, iż sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej jego sprawie, nie stanowi wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Pogląd ten, wyrażony niejako na marginesie rozważań, nie stanowił wykładni prawa, którą związany byłby Sąd I instancji. Nic jednak nie stało na przeszkodzie, by Sąd I instancji pogląd ten zaaprobował i zastosował się do niego uznając, że stan faktyczny sprawy na to pozwala. Nawet jeśli powołanie się przy tym na art. 190 p.p.s.a. uznać należy za uchybienie, to nie miało ono żadnego wpływu na podjęte rozstrzygniecie, a to z przyczyn wyżej wskazanych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu. ----------------------- 5 6