II FSK 2500/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Grzęda po rozpoznaniu 27 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 9 sierpnia 2010 r. sygn. akt I SA/Ke 450/10 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 17 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na wymienione w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K.. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że postanowieniem z 8 kwietnia 2010r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. określił wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu. Na postanowienie to E. Sp. z o.o. z siedzibą w K. wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Organ ten postanowieniem z 17 czerwca 2010r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazując przyczyny odrzucenia skargi stwierdził, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K., który jako organ egzekucyjny wydał na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – zwanej dalej "p.e.a.", postanowienie określające wysokość kwoty nie przekazanej organowi egzekucyjnemu nie występował w charakterze strony, ale organu wyposażonego w kompetencje do władczego rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej i wydania postanowienia w pierwszej instancji. Działając zatem jako organ pierwszej instancji nie był uprawniony do złożenia skargi na postanowienie organu odwoławczego. Nie ma on bowiem własnego interesu prawnego we wniesieniu skargi na to postanowienie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa jedynie w granicach i na mocy przyznanych mu ustawowo kompetencji, nie zaś jako podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku prawnego dotyczy postępowanie. Zatem nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.". Skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. W skardze kasacyjnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. zaskarżył powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: niewłaściwe zastosowanie przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a w związku z art. 50 § 1 P.p.s.a przez bezzasadne odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej ze względu na brak legitymacji procesowej. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej odwołał się do szczególnej pozycji jaką zajmuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu prowadzonym w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji łącząc funkcję wierzyciela i organu egzekucyjnego tj podmiotów, które są materialnie zainteresowane wynikiem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Za dokonane czynności egzekucyjne, w tym zajęcie wierzytelności, organ egzekucyjny pobiera opłaty w myśl art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. Podejmowanie czynności egzekucyjnych wiąże się z uzyskiwaniem przez skarżącego wpływów finansowych, przypadających na rzecz organu egzekucyjnego. Powyższe potwierdza, że skarżący jest bezpośrednio zainteresowany wynikiem sprawy i oznacza, że przesłanka istnienia interesu prawnego w rozumieniu art. 50 P.p.s.a. została spełniona. Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że pojęcie interesu prawnego w postępowaniu sądowym nie jest tożsame z pojęciem strony w rozumieniu art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Wskazał na specyfikę strony i interesu prawnego podmiotu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w stosunku do postępowania uregulowanego przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. O ile na gruncie ww. ustawy organ wydający rozstrzygnięcie nie ma bezpośredniego interesu materialnego w utrzymaniu w mocy wydanego przez siebie rozstrzygnięcia, to w przypadku postępowania egzekucyjnego podmiot realizujący cel ustawy tj. przymusowe doprowadzenie do realizacji zaniechanego obowiązku jest za te czynności wynagradzany. Środki te pełnią funkcję motywującą do efektywnych działań mających w egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym wymiar działań poszukiwawczych z majątku dłużnika. Podniósł także, że o istnieniu interesu prawnego po stronie skarżącego sąd może zdecydować w wyniku merytorycznego rozpoznania skargi, przy czym skutkiem braku interesu prawnego jest oddalenie skargi nie zaś jej odrzucenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 50 § 1 P.p.s.a. przyznaje uprawnienie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego dwóm kategoriom podmiotów: - każdemu, kto ma w tym interes prawny, oraz w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób prokuratorowi, Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz organizacji społecznej jeżeli sprawa mieści się w zakresie jej statutowej działalności i brała ona udział w postępowaniu administracyjnym. Zatem skarżący, o którym mowa w pierwszym zdaniu art. 50 § 1 P.p.s.a., musi mieć w złożeniu skargi interes prawny rozumiany jako istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem lub czynnością. Skarga może bowiem dotyczyć tylko jego "własnej sprawy administracyjnej," rozumianej jako przewidziana w przepisach prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnego, którymi są organ administracji publicznej i indywidualny podmiot nie podporządkowany organizacyjnie temu organowi. Organ powołany do wydania decyzji (postanowienia) w postępowaniu administracyjnym nie może być jednocześnie stroną tego postępowania, reprezentującą w nim własne interesy i, co za tym idzie – nie ma prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na ostateczne rozstrzygnięcie podjęte w tym postępowaniu. (por. wyrok II GSK 263/09 z dnia 6 stycznia 2010r., z dnia 2 marca 2006r. sygn. akt II GSK 387/05, z dnia 13 maja 2010r. sygn. akt II FSK 773/10). Należy podzielić argumentację Sądu I instancji, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając jako organ egzekucyjny postanowienie, występował w tym postępowaniu w charakterze organu wyposażonego w kompetencje do władczego rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej w I instancji. Działał zatem w granicach i na mocy przyznanych mu kompetencji, nie zaś jako podmiot, którego interesu prawnego dotyczy postępowanie. Dopuszczenie możliwości wniesienia skargi przez organ administracji publicznej, który wydał rozstrzygnięcie w sprawie, nadawałoby temu organowi uprawnienia z jednej strony władcze, a z drugiej strony uprawnienia podmiotu, który rozstrzygnięcie kwestionuje. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że interes prawny Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wniesienia skargi wynika z prawa organu egzekucyjnego do uzyskania wpływów finansowych związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Skarżący, powołując się na interes majątkowy związany z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, wykazuje interes faktyczny, który wprawdzie zakłada istnienie po stronie podmiotu pośredniego zainteresowania w poddaniu określonego aktu kontroli sądu administracyjnego, jednakże rozstrzygnięcie sądu nie dotyczy praw i obowiązków tego podmiotu wynikających z przedmiotu postępowania. Słusznie autor skargi kasacyjnej podnosi, że w przypadku, gdy ustalenie co do braku legitymacji skarżącego do wniesienia skargi jest rezultatem badania jego interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 P.p.s.a, sąd administracyjny powinien wydać wyrok oddalający skargę, a nie postanowienie o odrzuceniu skargi. Postanowienie odrzucające skargę jest jednak dopuszczalne, gdy brak legitymacji skargowej jest ewidentny, co ma miejsce w sytuacji, gdy skarga została złożona przez organ, który wydał rozstrzygnięcie w pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.