II OSK 2418/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms /spr./ Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Maria Werpachowska Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Spółki Z. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 988/10 w sprawie ze skargi Spółki Z w S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2003 r. sygn. akt II SA 3345/01 w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie leśno-gruntowej, wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie oraz ustalenia, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Środowiska na rzecz Spółki Z. w S. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki dla Z. w S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2003 r. oddalającym skargę J. N. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. w przedmiocie ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie leśno-gruntowej, wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie oraz ustalenia, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 grudnia 1994 r., sygn. akt SA/Ka 125/94 uchylił decyzję Wojewody Katowickiego z dnia [...] grudnia 1993 r. i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1993 r. w sprawie ustalenia wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie leśno – gruntowej w S., obszaru wspólnoty i wielkości udziałów przysługujących członkom wspólnoty. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie decyzją z dnia [...] września 1995 r., gdyż ustalił, że w tej sprawie w latach sześćdziesiątych XX w. została wydana decyzja w trybie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169). Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Katowickiego z dnia [...] grudnia 1995 r. W wyniku wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody z dnia [...] grudnia 1995 r., Wojewoda Katowicki decyzją z dnia [...] września 1998 r. uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 1995 r. i umorzył postępowanie w sprawie na tej podstawie, że do nieruchomości, których sprawa dotyczy nie mają zastosowania przepisy ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, bowiem adresatem przywileju Króla Stanisława Augusta było miasto S. a nie grupa mieszkańców i nieruchomości te stanowią mienie gromadzkie. Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia [...] lutego 1999 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z dnia [...] września 1998 r., wskazując, że decyzja organu odwoławczego została wydana po rozpatrzeniu odwołania zarządu Spółki Z. w S. i członków Spółki. Skarga na decyzję Ministra wniesiona przez członków Spółki została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 1999 r., sygn. akt II SA 557/99 i 736-777/99. W dniu 26 czerwca 2000 r. J. N. wniósł skargę na bezczynność Ministra Środowiska zarzucając, iż Minister nie rozpatrzył jego odwołania i innych osób od decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r. Wyrokiem z dnia 19 lutego 2001 r., sygn. akt II SAB 178/00 Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Ministra Środowiska do rozpatrzenia w terminie 6 tygodni odwołania J. N. i innych osób, które podpisały odwołanie od decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r. Na skutek tego wyroku Minister Środowiska, po rozpatrzeniu odwołania J. N. i innych osób, wydał decyzję z dnia [...] lutego 2002 r., którą utrzymał w mocy decyzję Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r. Skarga J. N. na decyzją Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. została oddalona wyrokiem z dnia 18 listopada 2003 r., sygn. akt II SA 3345/01, a skarga kasacyjna od tego wyroku wniesiona przez J. N. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt OSK 367/04. W dniu [...] czerwca 2009 r. Spółka dla Z. w S. wniosła skargę o wznowienie postępowania zaskarżając wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2003 r., sygn. akt II SA 3345/01, a jako podstawę wznowienia wskazała to, że nie brała udziału w postępowaniu jako strona, ponieważ w czasie postępowania w tej sprawie nie miała organów uprawnionych do reprezentowania Spółki (od 17 maja 1998 r. do 16 listopada 2008 r. ), a ustanowiony kurator nie był uprawniony do reprezentowania Spółki. O wyroku z dnia 18 listopada 2003 r. Spółka dowiedziała się w dniu 26 kwietnia 2009 r. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1045/10 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1123/09 odrzucające skargę o wznowienie oraz stwierdził, iż skarga o wznowienie w tej sprawie została wniesiona w terminie. Oddalając skargę o wznowienie postępowania Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarga jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia, jednakże zaskarżony wyrok z dnia 18 listopada 2003 r., sygn. akt II SA 3345/07 jest prawidłowy. W postępowaniu w tej sprawie, które toczyło się ze skargi J. N. "Spółka była (tylko) uczestnikiem, a Naczelny Sąd Administracyjny doręczał Spółce zawiadomienia o terminach rozpraw, a Spółka w owym czasie posiadała kuratora". W uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] grudnia 1999 r., którym ustanowiono kuratora dla Spółki w osobie A. K., stwierdzono, iż z istoty rozstrzygnięcia w przedmiocie ustanowienia kuratora wynika jego upoważnienie do działania w imieniu Spółki również w postępowaniach sądowych i administracyjnych. W ocenie Sądu pierwszej instancji w dacie wydania zaskarżonego wyroku brak było jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania należytej reprezentacji Spółki. Nie zmienia tego uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt III CZP 8/08, w której wyrażono pogląd, że po rezygnacji członków zarządu Spółki w 1998 r., Spółka utraciła organ zarządzający i kontrolny, a więc kurator powinien zwołać zebranie członków w celu powołania zarządu Spółki. Stanowisko to nie było znane w czasie wydawania zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji podniósł także, że skoro zaskarżony wyrok z dnia 18 listopada 2003 r. był kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2005 r. oddalił skargę kasacyjną, to oznacza to, że nie stwierdził podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r., to jest to ocena, która wiąże Sąd rozpoznający skargę o wznowienie. Kwestia należytej reprezentacji Spółki była oceniana i rozstrzygana w wielu sprawach. To, że zarzut braku możliwości właściwej ochrony interesów stron jest bezzasadny wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2001 r., sygn. akt II SA 2374/99 w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 6 października 1999 r. II SA 557/99 i 736-777/99, który wiąże w tej sprawie. Odnosi się to zarówno do postępowania sądowego, jak i administracyjnego. Sąd pierwszej instancji stwierdził ponadto, że gdyby nawet rozpoznawał sprawę ponownie, to skarga J. N. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. musiałaby zostać oddalona, ponieważ decyzja Ministra była merytorycznie prawidłowa, co wynika z zaskarżonego wyroku oraz wyroku NSA z dnia 12 sierpnia 2005 r. W skardze kasacyjnej Spółka zarzuciła naruszenie art. 113 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1, art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), art. 38 i 42 K.c. Spółka przede wszystkim podniosła, że pozbawiona była możliwości obrony, ponieważ nie posiadała organów uprawnionych do jej reprezentacji (od 17 maja 1998 r. do 16 listopada 2008 r. ), a ustanowiony kurator nie był uprawniony do reprezentowania Spółki. Zdaniem skarżącej Sąd we wznowionym postępowaniu nie może powoływać się tylko na to, że gdyby sprawa była rozstrzygana ponownie to i tak skarga J. N. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. musiałaby zostać oddalona, gdyż była merytorycznie prawidłowa. Spółka zakwestionowała również stanowisko Sądu co do tego, że we wcześniejszych sprawach Sąd wypowiedział się już odnośnie kwestii reprezentacji Spółki, a także co do tego, że kwestia możliwość działania Spółki w postępowaniu administracyjnym była oceniana przez NSA, który z urzędu bierze pod rozwagę brak organów osoby prawnej, jeżeli na skutek tego strona nie brała udziału w postępowaniu. Przytaczając takie podstawy kasacyjne Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Należy w pełni podzielić zarzut Spółki dotyczący naruszenia art. 271 pkt 2 w związku z art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który sprowadza się do tego, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż wskazana podstawa wznowienia postępowania, polegająca na tym, że Spółka w latach 1998 – 2008 nie miała organu powołanego do jej reprezentowania, jest uzasadniona, jednakże równocześnie stwierdził, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż w postępowaniu, w którym został wydany zaskarżony wyrok, Spółka była pozbawiona należytej reprezentacji i możliwości ochrony jej interesów w postępowaniu sądowym. W tym stanowisku Sądu pierwszej instancji jest wewnętrzna sprzeczność, albowiem nie można jednocześnie twierdzić, iż Spółka nie miała organów powołanych do jej reprezentowania, a mimo to nie była pozbawiona należytej reprezentacji. Argumentem przemawiającym za stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie może być to, że w postępowaniu sądowym występowali członkowie Spółki, ani to, że w postępowaniu sądowym występował kurator, który, jak się okazało, nie był uprawniony do reprezentowania Spółki, ani także to, że skarga kasacyjna J. N. od zaskarżonego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt OSK 367/04. Nie jest trafne stanowisko Sądu pierwszej instancji, które sprowadza się do tego, że kwestia należytej reprezentacji Spółki była oceniana i rozstrzygana w wielu sprawach. Analiza orzeczeń sądowych, wydanych w różnych postępowaniach, w których jako strony występowali członkowie Spółki, nie daje podstaw do przyjęcia, że reprezentacja Spółki była oceniana i rozstrzygana, a ponadto kwestia ta nie mogła być rozstrzygnięta bez udziału Spółki reprezentowanej przez uprawniony organ i nie można obecnie powoływać się na to, że kwestia należytej reprezentacji Spółki została oceniona i rozstrzygnięta w czasie, gdy Spółka nie miała organów powołanych do jej reprezentacji. W szczególności za takim stanowiskiem, jakie zajął Sąd pierwszej instancji, nie przemawia w żadnej mierze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 1999 r., sygn. akt II SA 557/99 i 736 – 777/99. Odnośnie tej kwestii nie można również powoływać się na związanie wcześniejszymi wyrokami, czy oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego. To, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2005 r., sygn. akt OSK 367/04 oddalił skargę kasacyjną od zaskarżonego skargą o wznowienie postępowania wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2003 r. nie oznacza, że Spółka nie może wykazywać, iż nie miała zdolności procesowej z powodu braku organu powołanego do jej reprezentowania, ponieważ kwestia należytej reprezentacji strony jest brana pod rozwagę z urzędu. W żadnym razie nie można twierdzić, iż oddalenie skargi kasacyjnej w takim przypadku oznacza, iż nie było podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego i sądowego, a tym samym Spółka była należycie reprezentowana w postępowaniu sądowym. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji nie przedstawił więc przekonywującego stanowiska, iż podstawa wznowienia postępowania nie jest zasadna, mimo że wcześniej przyjął, iż Spółka nie miała organu uprawnionego do jej reprezentacji i pomimo oceny wyrażonej w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1045/10, wydanym w tej sprawie. W tym stanie rzeczy rację ma skarżąca Spółka, że Sąd pierwszej instancji był obowiązany na skutek skargi Spółki o wznowienie postępowania, rozpoznać skargę na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r., po uprzednim uchyleniu zaskarżonego wyroku. Na przeszkodzie nie stoi to, że skarga kasacyjna od wyroku z dnia 18 listopada 2003 r. została oddalona, ponieważ w postępowaniu wznowieniowym został zaskarżony tylko wyrok Sądu pierwszej instancji. Nie stanowi rozpoznania skargi ogólnikowe stwierdzenie, że decyzja Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. była merytorycznie prawidłowa, ponieważ jej prawidłowość została oceniona zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 listopada 2003 r. oraz wyrokiem NSA z dnia 12 sierpnia 2005 r. oddalającym skargę kasacyjną. Niezależnie od tego należy zwrócić uwagę, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł związku rozpoznawanej sprawy ze sprawą ze skargi Spółki o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA z dnia 6 października 1999 r., sygn. akt II SA 557/99 i 736-777/99, które to postępowania toczyły się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w tym samym czasie. Związek ten jest oczywisty, ponieważ zaskarżony wyrok NSA z dnia 18 listopada 2003 r. dotyczył decyzji Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r., którą została utrzymana w mocy decyzja Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r., natomiast wyrok NSA z dnia 6 października 1999 r. dotyczył decyzji Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia [...] lutego 1999 r., którą została utrzymana w mocy ta sama decyzja Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r. W takiej sytuacji jest oczywiste, że rozstrzygnięcia w tych sprawach, dotyczące tej samej decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r. wydanej w pierwszej instancji, pozostają ze sobą w ścisłym związku. Okazało się, że prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1365/10 został zmieniony wyrok NSA z dnia 6 października 1999 r. i stwierdzona została nieważność decyzji Ministra z dnia [...] lutego 1999 r., a tym samym nie zostało zakończone postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 23 lutego 2012 r. pełnomocnik skarżącej Spółki okazał decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] stycznia 2012 r., którą została uchylona decyzja Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r. Na skutek osobnego rozpatrywania skarg o wznowienie postępowania co do wyroków z dnia 6 października 1999 r. i z dnia 18 listopada 2003 r. mogła powstać sytuacja, że wyrok z dnia 18 listopada 2003 r. dotyczy decyzji Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Katowickiego z dnia [...] września 1998 r., która została już wyeliminowana. Okoliczności te powinny być rozważone w toku ponownego rozpoznawania w postępowaniu wznowieniowym skargi na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2002 r. Z przytoczonych względów, na podstawie art. 185 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.