I OW 64/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.), Sędzia WA del. do NSA Jolanta Rudnicka, Protokolant Katarzyna Myślińska, po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Wójtem Gminy D. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. B. o przyznanie zasiłku celowego na opłatę za energię elektryczną postanawia: wskazać Wójta Gminy D. jako organ właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2010 r. Prezydent Miasta Lublin – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie złożył wniosek do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim, a Wójtem Gminy Dębowa Kłoda – Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznego w Dębowej Kłodzie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. B. o przyznanie zasiłku celowego na opłatę za energię elektryczną. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż postanowieniem z dnia 4 marca 2010 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Dębowej Kłodzie przekazał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie wniosek pana J. B. , zamieszkałego (...) o przyznanie zasiłku celowego na opłatę za energię elektryczną jako do ośrodka pomocy społecznej właściwego do rozpatrzenia wniosku ze względu na jego zameldowanie na pobyt stały w Lublinie. Do postanowienia Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej dołączył: aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 lutego 2010r. z beneficjentem pomocy społecznej, zaświadczenie Urzędu Gminy w Dębowej Kłodzie z dnia 3 marca 2010 r. potwierdzające brak zameldowania w Gminie Dębowa Kłoda, prośbę pana J. B. o udzielenie pomocy, kserokopię druku wpłaty (...). Z uwagi na braki w dokumentach tut. Ośrodek pomocy społecznej wystąpił w dniu 11 marca 2010 r. o przesłanie pełnej dokumentacji i uzupełnienie jej o oświadczenie pana J. B. wskazujące miejsce jego stałego pobytu (K. 12). Pismem z dnia 18 marca 2010 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Dębowej Kłodzie przekazał do MOPR w Lublinie dokumentację zgromadzoną w sprawie pana J. B. (K. 13-32). Jak wynika z przesłanych dokumentów, pan J. B. mieszka w Białce w domu odziedziczonym na podstawie testamentu po rodzicach. Miejsce to zostało przez pana B. wskazane jako miejsce jego stałego pobytu (K. 23), natomiast zameldowanie na pobyt stały w Lublinie od dnia 10 sierpnia 1980 r. (K. 11 i 33) jest - wg jego oświadczenia - związane ze sprawami majątkowymi pomiędzy nim, a byłą żoną. Przekazując dokumenty do tut. Ośrodka, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Dębowej Kłodzie powołał się na art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2009 r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm.), wedle którego właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ze zgromadzonych w spawie dokumentów wynika jednak jednoznacznie, że miejscem zamieszkania pana B. jest wieś B. i w tej miejscowości koncentrują się zarówno jego interesy życiowe, jak też majątkowe na co wskazuje nie tylko jego pobyt, ale także jego wola wyrażona w złożonym oświadczeniu (K.23). W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Dębowa Kłoda wniósł o uznanie, iż organem właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy jest Prezydent Miasta Lublin – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie. W uzasadnieniu podniósł, iż J. B. po skierowaniu go na Gminną Komisję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Dębowej Kłodzie wystąpił z wnioskiem o skierowanie go na powyższe badanie w miejscu jego stałego zameldowania w Lublinie, przez co sam uznał za gminę właściwą do rozpatrywania jego wniosków Gminę Lublin. Pan J. B. jest na stałe zameldowany w Lublinie, tak więc wobec treści art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Wobec powyższego zachodzą łączne przesłanki aby wniosek Pana J. B. był rozpatrzony przez Dyrektora Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Lublinie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu ma więc ustalenie miejsca aktualnego przebywania J. B. z zamiarem stałego pobytu. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08 wskazał, iż wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Jednocześnie zauważyć należy, że bez znaczenia w sprawie jest kwestia zameldowania, będąca kategorią prawa administracyjnego, lecz nie przesądzająca o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Samo zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym i służy celom ewidencyjnym potwierdzającym fakt pobytu w danym lokalu. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.- Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz.63 ze zm.- dalej K.c.). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej zgodnie z art. 25 K. c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile bowiem, ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, o tyle przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I OW 164/08). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I OW 85/09). Okoliczności niniejszej sprawy nie pozostawiają wątpliwości, że miejscem zamieszkania J. B. w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest miejscowość B. , położona w Gminie Dębowa Kłoda. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca zamieszkuje tam pod adresem B. 37 w domu odziedziczonym po rodzicach i z jego zachowania oraz oświadczenia (k. 23) wynika wola dalszego przebywania w tym miejscu z zamiarem stałego pobytu. Równocześnie jednak należy stwierdzić, że J. B. nie jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Na użytek ustawy o pomocy społecznej ustawodawca zdefiniował pojęcie osoby bezdomnej wskazując w art. 6 pkt 8 tej ustawy, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepis powyższy przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 z późn. zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem "lokal mieszkalny" należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy nie stanowią. Stąd też brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem w niniejszej sprawie wnioskodawca zamieszkuje w lokalu mieszalnym, gdzie przebywa z zamiarem stałego pobytu. W konsekwencji należało uznać, że organem właściwym do rozpoznania wniosku J. B. o przyznanie zasiłku celowego na opłatę za energię elektryczną jest Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Dębowej Kłodzie, reprezentowany przez Wójta Gminy Dębowa Kłoda. Z tego względu na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.