I SA/Wa 533/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Mirosław Gdesz Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzja z dnia [..] stycznia 2010 r. nr[...], po rozpoznaniu odwołania M. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [..]o odmowie przyznania M. P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. M. P. w dniu 30 października 2009 r. wniósł do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wnioskodawca wskazał, że w skład jego rodziny wchodzi sześć osób, tj. sam wnioskodawca, matka K. P. oraz rodzeństwo: P. P., E. P., D. P. i P. P.. We wniosku wskazał, że osobą zobowiązaną do alimentacji na jego rzecz jest K. P.. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Wójta Gminy P. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]orzekł o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia 25 lat. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] października 2006 r. sygn. akt [..] przyznano świadczenia alimentacyjne od K. P. na rzecz M. P. w wysokości [...] zł miesięcznie. Egzekucja alimentów jest bezskuteczna, co wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...] sierpnia 2009 r. dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. Dochód rodziny K. P. za 2008 rok ustalono na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego oraz oświadczenia o dochodzie członków rodziny niepodlegającym opodatkowaniu (dochód z gospodarstwa rolnego z [..] zł i kwota otrzymana od komornika sądowego tytułem alimentów – [...] zł). Dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny wyniósł [..] zł miesięcznie i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z tych też względów organ uznał, że zasadna jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia. M. P. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.. Wniósł w nim o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jako niezgodnej z prawem. Swoje stanowisko uzasadnił tym, że przekroczenie dochodu jest spowodowane wliczeniem do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego, z którego jego rodzina nie utrzymuje się. Z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha (przeliczeniowych[...], którego jest współwłaścicielką jest jego matka K. P.) został ustalony dochód w kwocie [...]. Wyjaśnił, że gospodarstwa rolnego położonego jest we wsi [....] gm. [...] nie uprawiają, nie użytkują i nie uzyskują z niego dochodu od ponad 10 lat. Odwołujący uważa, że krzywdzące jest automatyczne ustalenie wysokości dochodu bez uwzględnienia okoliczności konkretnej sprawy i zbadania faktycznych źródeł dochodu. Pojęcie ,,utrzymuje się" oznacza zaspokoić swoje potrzeby życiowe, wyżywić się, wyżyć" ( Słownik języka polskiego. Warszawa 1996, tom II, s. 590). Zdaniem odwołującego się, zawartego w art. 9 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pojęcia "utrzymuje się z gospodarstwa rolnego" nie można utożsamiać wyłącznie z faktem posiadania gospodarstwa rolnego. W odwołaniu podniesiono także, że D. P. w 2008 rok uzyskiwała dochód z Powiatowego Urzędu Pracy będąc na stażu, do końca 2008 roku i nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie wskazało, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, ze zm.). W przypadku, gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się. Ustalając zaś dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, zgodnie z art. 9 ust. 8, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkami wskazanymi w przepisach tej ustawy. Z przepisów tych zaś wynika domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy faktycznie pracuje się w tym gospodarstwie, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie (w dzierżawę lub w użytkowanie). Podkreślenia wymaga, że zakres wyłączeń od powyższej zasady ustawodawca wyczerpująco określił w ust. 8. Jedynie, zatem w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w art. 9 ust. 8 pkt 1 - 3 przeniesienie posiadania gospodarstwa z właściciela na posiadacza zależnego powoduje, że dochód z gospodarstwa rolnego ustala się z pominięciem gruntów oddanych w dzierżawę. Skoro ten przepis ustanawia wyjątek od reguły - należy interpretować go ściśle. W świetle powyższego, w ocenie Kolegium, sam fakt nieużytkowania spornych gruntów rolnych o pow. [...]ha przeliczeniowych, nie pozwala na przyjęcie, że rodzina nie uzyskuje dochodu z tego gospodarstwa. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub użytkowanie. Przepis art. 9 ust. 7 nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podkreśliło, że regulacja wynikająca z przepisu art. 9 ust. 7 ustawy wskazuje, że ustalając dochód z gospodarstwa rolnego należy powierzchnię tego gospodarstwa odnieść do powierzchni będącej przedmiotem podatku rolnego, konkretnie do powierzchni użytków rolnych oraz metody ustalania hektarów przeliczeniowych sformułowanej w ustawie z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.). Przenosząc powyższe rozważania na zakres przedmiotowej sprawy, w ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji zasadnie dokonał ustalenia, że posiadane przez K. P. gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego stanowi źródło uzyskania dochodu, które z kolei stanowi podstawę do doliczenia go faktycznego dochodu rodziny uzyskanego w 2008 r. Okoliczność, że matka odwołującego – K. P. jest tylko współwłaścicielką tego gospodarstwa nie daje też podstawy do odliczenia dochodu z niego uzyskiwanego od faktycznego dochodu rodziny. Kolegium wyjaśniło także, że w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wraz z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód nie następuje automatyczne ustanie wspólności majątkowej. Sąd dokonuje podziału majątku wspólnego na wniosek jednego z małżonków. Jak wynika z treści wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia [..] sierpnia 2004 r. (sygn. akt [...]) - orzeczony został rozwód pomiędzy K. P. i K. P., jednak nie został dokonany podział majątku wspólnego. Taki podział majątku nie został również przeprowadzony w odrębnym postępowaniu sądowym, o czym świadczy treść zaświadczenia Wójta Gminy P. Nr [...] z dnia [..] września 2009 r., z którego wynika, że gospodarstwo rolne o pow. [....] ha użytków rolnych stanowiących [...] ha przeliczeniowych w 2008 r. figurowało i nadal figuruje na K. P. i K. P. W istniejącym stanie prawnym każda z tych osób dysponuje w równym stopniu gospodarstwem jako niepodzielną całością. Przepisy ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów w swej treści nie definiują wprost pojęcia "dochodu rodziny", zawierają natomiast w art. 2 pkt 5 odesłanie do jego definicji określonej w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 2 tej ustawy dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Pod pojęciem dochodu należy rozumieć przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit a). A zatem, jak Kolegium dalej wyjaśniło, w okresie świadczeniowym trwającym od [..] października 2009 r. do [..] września 2010 r. znaczenie dla sprawy ma dochód uzyskany przez członków rodziny odwołującego się w 2008 roku. Przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie oblicza się, dzieląc łączną kwotę dochodu uzyskanego przez wszystkich członków rodziny w roku 2008, przez 12, czyli przez liczbę miesięcy w roku, a następnie przez liczbę członków rodziny. Kolegium wskazało, że do świadczenia alimentacyjnego na mocy wyroku z dnia [...] października 2006 r. sygn. akt [...]do alimentacji na rzecz odwołującego w wysokości [..] zł miesięcznie zobowiązany jest K. P.. Zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. o sygn. akt [..] z dnia [...] sierpnia 2009 r. potwierdza, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest obecnie bezskuteczna, natomiast w 2008 r. postępowanie w było częściowo skuteczne, bowiem wierzycielka K. P. otrzymała tytułem alimentów, kwotę [...] zł. Ze zgromadzonej w przedmiotowej sprawie dokumentacji wynika, że na dochód rodziny osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w roku 2008 składały się dochody, które zostały udokumentowane stosownie do uregulowań wynikających z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzoru wniosku, zaświadczeń i o świadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855): - [....]zł. - z posiadanego przez matkę – K. P. gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowego, obliczony zgodnie z art. 9 ust. 7 ustawy na postawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2009 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z prawy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2008 r. (MP z 2009 r. Nr 62, poz. 829), którym ustalono, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2008 r. – [...] zł; * [...] zł - kwota wyegzekwowanych w 2008 r. przez komornika sądowego alimentów od dłużnika alimentacyjnego; * [...] zł - dochód netto osiągnięty przez matkę – K. P. - obliczony zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych; * [...] zł - dochód netto osiągnięty przez siostrę – D. P. - obliczony zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, że łączny dochód rodziny w 2008 r. wyniósł, więc [...] zł. Podzielenie go przez liczbę 12, tj. liczbę miesięcy w roku oraz liczbę osób w rodzinie, daje miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł. Uzyskany w 2008 r. dochód na osobę w rodzinie odwołującej przekroczył, więc ustawowe kryterium dochodowe o kwotę [...] zł. Tym samym po stronie osób uprawnionych - nie powstało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że w odwołaniu podniesiono, że siostra [...] w 2008 r. uzyskiwała dochód z Powiatowego Urzędu Pracy, będąc na stażu do końca 2008 r. i obecnie nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Kolegium jednak uznało, że odwołujący się argumentów swoich nie poparł żadnym dowodem. Kolegium wskazało, że zakładając, iż faktycznie członek rodziny odwołującego – D. P. w 2009 r. utraciła prawo do stypendium dla bezrobotnych i uwzględniając, iż w przedmiotowej sprawie ma miejsce utrata dochodu, ponowne przeliczenie dochodu na osobę w rodzinie odwołującej wskazuje, że i tak przekraczałby on ustawowe kryterium dochodowe. Dochód miesięczny na osobę w rodzinie po uwzględnieniu utraty wyniósłby [...] zł, czyli o [..] zł przekraczałby kwotę progową [...] Utrata dochodu pozostawałaby, więc bez wpływu na prawo do świadczeń. W ocenie Kolegium, analiza sytuacji dochodowej rodziny odwołującego pod kątem uwzględnienia ewentualnej utraty dochodu wykazała, że podnoszona przez odwołującego kwestia pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Skargę na w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] stycznia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. P. – podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i podnoszone zarzuty. Nie zgodził się z poglądem organów, iż sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego stanowi podstawę do zaliczenia do dochodu rodziny także dochodu z tego gospodarstwa – niezależnie od tego, czy jest ono faktycznie uprawiane i czy przynosi jakieś pożytki. Wnosiła również o zastosowanie art. 5 ust 3 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, gdyż przekroczenie dochodu nie jest wyższe niż kwota najniższego zasiłku (zasiłek wynosi [...] zł zaś dochód jest przekroczony o kwotę [...] zł.) W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie - jednak z innej przyczyny niż wskazane w skardze. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] stycznia 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [..] listopada 2009 r. odmawiającą przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych - z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie uznały - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko i argumentację - że dochodem rodziny skarżącej są również dochody z gospodarstwa rolnego ustalone w oparciu o przeciętny dochód z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego, ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Natomiast fakt, czy skarżąca osiąga jakiekolwiek przychody z tego gospodarstwa rolnego nie ma w niniejszej sprawie żadnego znaczenia. Takie stanowisko Sądu i organów orzekających w sprawie jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego sposobu ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przy świadczeniach z pomocy społecznej – vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2000 r. sygn. akt I SA 1406/00 LEX nr 79344: "Przepisy ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej dokładnie określają sposób, w jaki organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o świadczenia. Dochód z gospodarstwa rolnego wyliczony jest jako wartość dochodu odpowiadająca dochodowi z 1 ha przeliczeniowego ogłoszona przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, niezależnie od faktycznej dochodowości danego gospodarstwa, przyjęty w ustawie zapis nie pozwala na jakiekolwiek odstępstwo od tej zasady (art. 2a pkt 2 i art. 35a ustawy)". Sąd podzielił także stanowisko organów, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - tak jak w niniejszej sprawie - nie znajduje zastosowania art. 5 ust 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz.992 ze zm.) umożliwiający przyznanie zaliczki alimentacyjnej w przypadku, gdy przekroczenie dochodu nie jest wyższe niż kwota najniższego zasiłku w danym okresie, gdyż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznawane są na podstawie innej ustawy - z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Natomiast Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły dochód rodziny skarżącego z gospodarstwa rolnego – poprzez przyjęcie do wyliczeń dochodu z całego gospodarstwa. W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że przedmiotowe gospodarstwo rolne wchodziło w skład małżeńskiej wspólności majątkowej małżonków K. i K. P. Następnie został orzeczony rozwód małżonków, który spowodował ustanie majątkowej wspólności ustawowej i powstanie współwłasności w częściach ułamkowych – przy czym istnieje domniemanie, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W związku z tym obecnie - wobec nie dokonania podziału majątku dorobkowego – K. P. ma udział w wysokości [..] tego gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu fakt - że jest tylko właścicielką udziału w wysokości ½ tego gospodarstwa - daje podstawę do odliczenia[...] dochodu z niego uzyskiwanego od faktycznego dochodu rodziny. Ze względu na to, że organy orzekające w sprawie przyjęły do wyliczenia dochodu rodziny dochód z całego gospodarstwa rolnego – dlatego też Sąd uchylił obie decyzje. Rozpoznając ponownie sprawę organy ustalą wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie – uwzględniając tylko połowę dochodu z gospodarstwa rolnego. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.