I OSK 1858/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.), Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska, Sędzia del. NSA Wiesław Morys, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Lasów Państwowych Nadleśnictwa Gniezno od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 728/10 w sprawie ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwa Gniezno o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 934/09 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przekazania nieruchomości w trwały zarząd i użytkowanie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Prawomocnym wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt SA/Po 934/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę wniesioną przez Lasy Państwowe - Nadleśnictwo Gniezno na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 18 września 2009 r. utrzymującą w mocy decyzję z 31 lipca 2009 r., którą Kolegium stwierdziło nieważność decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mogilnie z dnia 29 grudnia 1961 r. nr RL-V-II-7/40/61 o przekazaniu Nadleśnictwu Miradz w trwały zarząd i użytkowanie, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. Nr 67, poz. 332), działek nr 35, 44 i 52 o pow. 58,84 ha, położonych w Kosakowie, pow. mogileński, należących do W. i A. małż. P.. Sąd uznał za prawidłowe stanowisko Kolegium, że decyzja o przekazaniu gruntów Nadleśnictwu, wydana na podstawie § 6 powołanego rozporządzenia rażąco narusza prawo, ponieważ - jak ustalono - w dniu wydania decyzji o przekazaniu jako właściciele nieruchomości wpisani byli A. . i jego żona W. P. na mocy małżeńskiej łącznej własności majątkowej. Przepisy zaś rozporządzenia z 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych nie dawały podstaw do przekazania na rzecz państwowej jednostki organizacyjnej nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych. W dniu 26 sierpnia 2010 r. Lasy Państwowe - Nadleśnictwo Gniezno powołując się na art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej: "P.p.s.a.", wniosły skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt SA/Po 934/09 z równoczesnym wnioskiem o uchylenie wyroku, zabezpieczenie roszczenia poprzez wpis zakazu zbywania nieruchomości w KW nr (...), prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej działki nr 35, 44 i 52 przez Sąd Rejonowy Wydział V Ksiąg Wieczystych w Słupcy oraz ewentualne przesłuchanie świadków M. J. i J. C. na okoliczność znalezienia dokumentów istotnych w przedmiotowej sprawie, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi o wznowienie wskazano, że w dniu 19 lipca 2010 r. geodeci M. J. i J.C. przy porządkowaniu dokumentacji księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości Skarbu Państwa KW 1385/0 w Sądzie Rejonowym w Słupcy znaleźli dokumenty świadczące o przekazaniu gruntów stanowiących własność A. P. i jego żony W., z mocy prawa, na własność Państwa, a mianowicie: 1) decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Mogilnie z dnia 27 listopada 1961 r. nr RL-V-II-1/529/61 dotyczącą przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej A. P. i jego żony W., położonej we wsi K., o powierzchni 56,28 ha, 2) wniosek Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Mogilnie z dnia 28 grudnia 1961 r. do Sądu Powiatowego Wydział Hipoteczny w Mogilnie o wykreślenie z części gruntów o obszarze 56,28 ha dotychczasowego właściciela na podstawie prawomocnej decyzji z dnia 27 listopada 1961 r. i wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela przejętych gruntów. Wnioskujący o wznowienie postępowania organ wskazał, że odnalezione dokumenty były podstawą przejścia nieruchomości będącej własnością A. i W. P. na Skarb Państwa, a następnie wydania decyzji o przekazaniu jej decyzją z dnia 29 grudnia 1961 r. w trwały zarząd i użytkowanie Nadleśnictwu Miradz. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 728/10, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a., odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego. Sąd uznał, że wniesiona skarga nie została oparta na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia przewidzianych w P.p.s.a. Taką podstawą - zdaniem Sądu - nie jest znalezienie w dokumentach księgi wieczystej, po uprawomocnieniu się wyroku dokumentów, które wymieniono w skardze o wznowienie. Sąd wskazał, że wykrycie nowych okoliczności lub środków dowodowych, o których mowa w art. 273 § 2 P.p.s.a., oznacza dowiedzenie się o ich istnieniu w czasie, w którym powołanie ich w zakończonym już postępowaniu było niemożliwe i odnosi się do okoliczności i dowodów, w ogóle nieujawnionych i niezgłaszanych w poprzednim postępowaniu, gdyż nie były one znane stronom. Sytuacja ta nie odnosi się jednak do okoliczności i dowodów jawnych, wynikających z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę (wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2005 r. sygn. akt GSK 1242/04, Lex nr 176988). W ocenie Sądu, jeżeli jakiekolwiek dokumenty znajdowały się w zbiorach ksiąg wieczystych, które są jawne, to strona przy zachowaniu należytej staranności mogła z nich skorzystać. Nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej, ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę. Przy wskazaniu podstaw do wznowienia postępowania sądowego nie wystarczy odnaleźć dokumentów, które miałyby wpływ na wynik sprawy, ale musi to być tylko i wyłącznie taka sytuacja, że wcześniej z przyczyn obiektywnych nie można było wejść w ich posiadanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie znalazł ponadto uzasadnienia do przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków, o co wnosiła strona skarżąca. Sąd stwierdził także brak podstaw do uwzględnienia przez sąd administracyjny w ramach środków przewidzianych w procedurze sądowoadministracyjnej wniosku o zabezpieczenie roszczenia przez wpis w księdze wieczystej zakazu zbywania nieruchomości. Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Lasy Państwowe - Nadleśnictwo Gniezno, reprezentowane przez pełnomocnika, wniosły skargę kasacyjną. W skardze tej zarzucono naruszenie art. 273 § 2 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi o wznowienie wskutek błędnego uznania, że nie została ona oparta na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia przewidzianych w P.p.s.a. Wskazano, iż naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby Sąd pierwszej instancji uwzględnił nowe dowody, to pozwoliłoby to skarżącemu wykazać, iż przejęcie spornych gruntów w trwały zarząd i użytkowanie przez Nadleśnictwo w Miradzu, którego skarżący jest następcą prawnym, nastąpiło w oparciu o właściwą podstawę prawną, bowiem w dacie przekazania nieruchomości były to już nieruchomości stanowiące własność państwową. Na tej podstawie Lasy Państwowe - Nadleśnictwo Gniezno wniosły o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także o zasądzenie na rzecz Lasów Państwowych - Nadleśnictwa Gniezno kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżący oparł swoją skargę o wznowienie na podstawie wskazanej w art. 273 § 2 P.p.s.a. Skarżący nie zgadza się z wykładnią treści tego przepisu zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji, że przewidziana w nim sytuacja odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i podówczas niezgłaszanych, bowiem nie były one znane stronom. Strona skarżąca w postępowaniu administracyjnym cały czas wskazywała na okoliczność, iż grunty zostały przekazane Nadleśnictwu Miradz w oparciu o właściwą podstawę prawną, tj. § 6 rozporządzenia RM z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. Nr 67, poz. 332), a zatem nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o przekazaniu. Zdaniem strony skarżącej, z powołanego przepisu wynika, że chodzi o późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W skardze o wznowienie zaznaczono, że nowe dokumenty nie znajdowały się przy księdze wieczystej prowadzonej dla spornych nieruchomości, tj. KW nr (...). W księdze tej nie było też żadnych wpisów ani wzmianek, zbiorów dokumentów, które wskazywałyby, że grunty te zostały odebrane osobom fizycznym i przekazane Państwu. Nowe dokumenty zostały odnalezione przypadkiem przy porządkowaniu przez geodetów KW nr (...) prowadzonej dla nieruchomości należącej do Skarbu Państwa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. P. zakwestionował legalność zgłoszonej przez Lasy Państwowe jako nowy dowód w sprawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Mogilnie z dnia 27 listopada 1961 r. nr RL-V-II-1/529/61 o przejęciu na własność Państwa nieruchomości o powierzchni 56,28 ha. Podkreślił, że art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., na który powołano się w tej decyzji, dotyczył przejęcia na własność Państwa gospodarstw rolnych, które zostały nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym, lecz zostały opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie dekretu. Do takich zaś nie należało gospodarstwo jego rodziców, które jest własnością rodziny od ponad 100 lat. Gospodarstwo poza tym nie było opuszczone, gdyż gospodarowali na nim jego rodzice W. i A. P., na co przedstawione zostały dowody w postępowaniu administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Uzasadniony jest zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu art. 273 § 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że wniesiona przez Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Gniezno skarga o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt SA/Po 934/09 nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Stosownie do treści art. 273 § 2 P.p.s.a. podstawę wznowienia postępowania sądowego może stanowić późniejsze wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że wykrycie nowych okoliczności lub środków dowodowych, o jakim mowa w art. 273 § 2 P.p.s.a., odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i podówczas nie zgłaszanych, bowiem nie były one znane stronom. Do sytuacji takiej nie można zaliczyć powołania się na okoliczności i dowody jawne, wynikające z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżone przez stronę, czy też nawet orzekający w sprawie sąd. Okoliczności te muszą być też tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt GSK 1242/04, Lex nr 176988, postanowienie NSA z dnia 28 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 983/ 10, Lex nr 673901, postanowienie NSA z dnia 22 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1295/10, Lex nr 743256). Oceniając w tych kategoriach wniesioną przez Lasy Państwowe skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. oraz mając na względzie okoliczności sprawy rozstrzygniętej tym wyrokiem, nie można uznać za prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji, że odnalezienie i przedstawienie przez stronę, po uprawomocnieniu się wyroku oddalającego skargę, decyzji administracyjnej dotyczącej przejęcia na własność Państwa gruntów, których dotyczyła kontrolowana przez Sąd decyzja nadzorcza, nie oznacza oparcia wniesionej skargi o wznowienie na ustawowej podstawie, o jakiej mowa w art. 273 § 2 P.p.s.a. Należy zwrócić uwagę na fakt, iż stwierdzając nieważność decyzji z dnia 29 grudnia 1961 r. o przekazaniu spornej nieruchomości Nadleśnictwu Miradz z powodu rażącego naruszenia prawa, poprzez zadysponowanie nieruchomością stanowiącą własność osób fizycznych w trybie przewidzianym dla przekazywania nieruchomości państwowych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie ustalenia co do stanu prawnego nieruchomości oparło na treści księgi wieczystej Linówiec, tom I, wykaz 12 w której jako właściciele, w dniu 29 grudnia 1961 r. wpisani byli A. P. i jego żona W. P. Jest poza sporem, że wpis co do prawa własności w księdze wieczystej opiera się na domniemaniu, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Jest także niespornym, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV CSK 177/05, Lex nr 301835). W tych okolicznościach powołanie się przez stronę na - odnalezioną już po uprawomocnieniu się wyroku oddalającego skargę - decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Mogilnie z 27 listopada 1961 r. nr RL-V-II-1/529/61 o przejęciu na własność Państwa gruntów A. i W. P. nie mogło być ocenione jako żądanie wznowienia postępowania nieoparte na ustawowej przesłance wznowienia, o jakiej mowa w art. 273 § 2 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że wskazane przez Nadleśnictwo Gniezno nowe dokumenty odnoszą się do okoliczności i dowodów wynikających z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę, a tym samym nie uzasadniają powołania się na podstawę wznowieniową z art. 273 § 2 P.p.s.a. Z treści dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, by organ prowadzący postępowanie nadzorcze badał kwestię istnienia aktu, na podstawie którego nastąpiło przejęcie spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast, jak podało Nadleśnictwo Gniezno w skardze o wznowienie, z dowodów, na które się w niej powołało, nie mogło skorzystać w poprzednim postępowaniu. Nowe dokumenty nie znajdowały się bowiem przy księdze wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości, która była przedmiotem badania w postępowaniu nadzorczym, ale zostały odnalezione przypadkiem przy księdze wieczystej innej nieruchomości. W świetle przytoczonych wyżej okoliczności odrzucenie skargi o wznowienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie znajduje podstaw faktycznych i prawnych, a wobec tego skargę kasacyjną Lasów Państwowych – Nadleśnictwa Gniezno należało uznać za zasadną. Odnosząc się natomiast do wniesionej przez M. P. odpowiedzi na skargę kasacyjną należy wskazać, że istota niniejszej sprawy dotyczy badania dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego wniesionej przez Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Gniezno, w związku z czym zakresem kontroli instancyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny nie mogła być objęta kwestia legalności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Mogilnie z dnia 27 listopada 1961 r. nr RL-V-II-1/529/61 o przejęciu na własność Państwa nieruchomości, zgłoszonej jako nowy dowód w sprawie dotyczącej nieważności decyzji o przekazaniu nieruchomości Nadleśnictwu Miradz. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania, ponieważ przepisy P.p.s.a. pozwalają orzec o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego tylko w przypadkach, gdy przedmiotem kontroli w trybie kasacyjnym jest wyrok sądu pierwszej instancji.