II SA/Łd 118/10

Dnia 19 marca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2010 roku sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego Z. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] roku nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Z. P. z dnia 11 września 2009 roku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o odmowie zgłoszenia do ubezpieczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną skarżącego - E. P. w okresie od 1 listopada 2009 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy 28 listopada 2008 roku o oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Organ ustalił, że wnioskodawca – Z. P. jest mężem osoby wymagającej pomocy – E. P. i uznał, iż zatem zaszła negatywna przesłanka, która uniemożliwia przyznanie świadczenia. W terminie prawem przewidzianym Z. P. odwołał się od powyższej decyzji. Stwierdził, iż organ wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjne przepisy i w tym zakresie powołał się na treść wyroku WSA w Ł. z dnia 20 sierpnia 2009 roku sygn. akt II SA/Łd 223/09 oraz treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 roku, sygn. akt P 27/07. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku nr [...] na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niekonstytucyjność wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie odnosi się do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tejże ustawy. W konsekwencji, organ uznał, iż stosownie do art. 6 K.p.a., był zobowiązany do zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie był w żadnej mierze uprawniony do badania konstytucyjności tych przepisów. Organ argumentował, iż ustawodawca nie pozostawił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznaniu organów administracji, lecz uzależnił od spełnienia przesłanek określonych w powoływanej ustawie. Organ odwoławczy, powtarzając za organem I instancji, podkreślił, iż przyczyną odmowy świadczenia jest okoliczność, iż osoba wymagająca sprawowania opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. Z. P.. Podkreślił, iż czuje się pokrzywdzony tym rozstrzygnięciem i uznał, iż uzależnienie udzielenia pomocy od pozostawania w związku małżeńskim bądź stanie cywilnym wolnym jest niesprawiedliwe. Wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mężowi na niepełnosprawną żonę. Powołał się na swoją ciężką sytuację rodzinną i materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podnosząc, iż organy administracji są obowiązane wydawać decyzję na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zdaniem sądu, skargę należało uwzględnić. Przystępując do rozważań wyjaśnić należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej a zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje w przypadku stwierdzenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.); naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ); albo innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd, badając zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 12 grudnia 2009 roku, utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia [...] roku, którym odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną skarżącego w okresie od 1 listopada 2009 roku stwierdził, iż obie decyzje wydane zostały z naruszeniem materialnego w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Podstawę prawną w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 1, mówiący o tym, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, organy powołały się na art. 17 ust. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy, który stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Istotą sprawy jest kwestia prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, które to przepisy organ odczytał – w sposób niedopuszczalny – literalnie. Zaproponowana przez organy wykładnia wyklucza całkowicie możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki będzie w związku małżeńskim z wnioskodawcą, który w takiej sytuacji przecież będzie tą osobą, która w pierwszej kolejności będzie zobowiązana do alimentacji. W ocenie sądu rozstrzygnięcie organu pozostaje w sprzeczności z wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 roku o sygn. akt P 27/07, którym Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu pytania prawnego orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wprawdzie art. 17 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został poddany kontroli Trybunału, jednakże jego wykładnia musi uwzględniać konstytucyjne zasady, w tym wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości. Podkreślenia wymaga, iż przepis ten musi być interpretowany w taki sposób, aby nie niweczyć skutku cytowanego wyżej orzeczenia Trybunału, tym bardziej że Trybunał podkreślił, iż stwierdza niekonstytucyjność tylko art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, gdyż tylko takie ramy kognicji zostały zakreślone w rozpoznawanych sprawach, natomiast do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków tego orzeczenia w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w szczególności w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy. Ponadto, w tych rozważaniach nie można pominąć art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które stanowią, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie a także są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli; jak również oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Wprawdzie opisanych wyżej relacji między małżonkami ustawodawca nie nazwał wprost obowiązkiem alimentacyjnym, niemniej jednak są one zbliżone w swym charakterze do obowiązku alimentacyjnego. Uzasadnionym jest więc twierdzenie, iż również małżonek należy do kręgu osób, obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem sądu przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy interpretować w taki sposób, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, a to z tego powodu, że obowiązek sprawowania opieki obciążać będzie wówczas przede wszystkim nowego małżonka (przed innymi członkami rodziny osoby wymagającej opieki), który w takiej sytuacji uzyska prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W świetle powyższych rozważań sąd uznał, iż okoliczność, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd taki znajduje poparcie w dotychczasowym orzecznictwie (por. np. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2010 roku, sygn. akt I OSK 1105/09, niepubl., wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 roku, sygn. akt I OSK 533/08, niepubl.; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2009 roku, sygn.akt IISA/Po 513/09, niepubl.). Powyższe stwierdzenie skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a., czyli z powodu naruszenia prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania. Stosownie zaś do treści art. 145a K.p.a., można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Skoro zatem przedmiotowa sprawa została rozstrzygnięta w oparciu o przepisy niezgodne z Konstytucją RP, powinna zostać ponownie rozpoznana w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi, w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 roku, sygn. akt: P 27/07, a więc prowadząc ponownie postępowanie organy administracji zbadają czy skarżący spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, nie biorąc pod uwagę normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a. w związku z treścią art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). m.ch.