II SA/Bd 902/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Asystent sędziego Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale II w dniu 12 października 2010 r. sprawy ze skargi I. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B. przyznał I. J. S. zasiłek rodzinny na dzieci Ł. S. i M. S. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieka nad jednym dzieckiem S. M. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że spełnia ona warunki do przyznania świadczeń rodzinnych na dzieci. Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego, nie dłużej niż przez okres 24 miesięcy kalendarzowych. Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznano do dnia udzielenia urlopu wychowawczego przez pracodawcę, tj. do dnia 17 listopada 2007 r. Zasiłek rodzinny na Ł. S. i M. S. przyznano na okres od 1 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r. w wysokości odpowiednio 64,00 zł i 48 zł, dodatek do zasiłku na M. S. przyznano natomiast na okres od 1 września 2007 r. do 31 października 2007 r. w kwocie 400 zł miesięcznie i od 1 listopada 2007 r. do 17 listopada 2007 r. w kwocie 226,70 zł. W oparciu o zgromadzone dokumenty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono, że I. S. była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych od dnia 1 maja 2003 r. do 1 września 2005 r. oraz od 1 września 2005 r. z tytułu zatrudnienia w Firmie Z. R. M. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 10 marca 2010 r. poinformował Prezydenta B., że w wyniku przeprowadzonej kontroli w firmie R. M. ustalono, że brak było podstaw do dokonania zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych I. S. jako pracownika w okresie od 1 września 2005 r. do 17 listopada 2007 r. Płatnik złożył korektę dokumentów i stwierdzono, że I. S. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w tej firmie od 1 września 2005 r. do 17 listopada 2007 r. Anulowano jednocześnie dotychczas wystawione zaświadczenia o zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych wystawione w dniach 22 listopada 2005 r., 8 września 2006 r. oraz 20 lipca 2007 r. Po uzyskaniu tej informacji Prezydent Miasta B., postanowieniem z dnia [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...], w zakresie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. S. w okresie od 1 września 2007 r. do 17 listopada 2007 r. W podstawie prawnej postanowienia wskazano na przepisy art. 145 § 1 pk t, art. 147 § 1 i 2 oraz 150 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzją nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta B. uchylił decyzję Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...] w zakresie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. S. i odmówił przyznania dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. S. W podstawie prawnej decyzji wskazano na art. 10 ust. 1ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 105, poz. 881 ze zm.) w związku z art. 151 § 1 pkt 2 oraz 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono bieg sprawy i stwierdzono, że ponieważ I. S. faktycznie nie wykonywała pracy w firmie R. M., to tym samym nie nabyła prawa do urlopu wychowawczego. I. S. złożyła odwołanie od tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] nr S[...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji podniesiono m.in., że I. S. była zatrudniona w prywatnej klinice stomatologicznej D. W. w okresie od 1 maja 2003 r. do 31 sierpnia 2005 r. i od 1 września 2005 r. w firmie Z. R. M. Warunkiem nabycia prawa do urlopu wychowawczego jest zgodnie z art. 186 § 1 Kodeksu pracy pozostawanie w zatrudnieniu co najmniej 6 miesięcy. Kontrola przeprowadzona przez ZUS w firmie Z. R. M. wykazała, że I. S.a bezpodstawnie została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i w konsekwencji wyrejestrowanie jej przez pracodawcę z ubezpieczenia przesądziło o tym, że decyzja przyznająca przedmiotowy dodatek podlega uchyleniu. W ocenie SKO ujawnienie nowych okoliczności mających wpływ na treść decyzji przyznającej dodatek nie świadczy o nieprawidłowym działaniu organu lub strony. W ocenie SKO strona nie może ponosić konsekwencji finansowych powstałych w związku z uchyleniem decyzji przyznającej przedmiotowy dodatek, bowiem na dzień jej wydania dopełniła w sposób należyty wszystkie obowiązki i dostarczyła wymagane dokumenty. I. S. złożyła skargę na powyższą decyzję. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.) co miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisu prawa materialnego, art. 186 Kodeksu pracy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie co miało wpływ na wynik sprawy, prawa procesowego art. 7 K.p.a. przez brak wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie poprzez błędne ustalenia, iż I. S. nie przysługuje dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem M. S. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przez przyjęcie, iż w okresie od 1 września 2007 r. do 17 listopada 2007 r. skarżąca nie korzystała z urlopu wychowawczego, nie rozpoznanie istoty sprawy przez przyjęcie na tle okoliczności faktycznych sprawy, iż mimo podlegania ubezpieczeniu społecznemu w okresie 6 miesięcy przed dniem porodu skarżącej nie przysługuje przedmiotowy dodatek. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca nie kwestionuje podstaw wznowienia postępowania, lecz przeprowadzone postępowanie po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie. Wskazano, że pomimo anulowania zaświadczenia o ubezpieczeniu przez ZUS w aktach sprawy znalazły się dokumenty wskazujące, iż przed dniem porodu skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu przez okres 6 miesięcy. Zatem spełniony warunek, o którym mowa w przepisie art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Organ II instancji nie odniósł się do wskazanej w odwołaniu kwestii podlegania temu ubezpieczeniu. Powołano się na orzeczenia sądów administracyjnych, z których wynika, że data złożenia wniosku o urlop nie jest tożsama z datą nabycia prawa do urlopu. Organy administracyjne rozpoznając wniosek o przyznanie dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego powinny w kontekście regulacji zawartej w art. 10 ust. 5 w/w ustawy badać okres 6-cio miesięczny bezpośrednio poprzedzający uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego, a nie okres poprzedzający datę złożenia wniosku o przyznanie urlopu wychowawczego. Gdyby nawet przyjąć, że skarżąca nie miała uprawnień ubezpieczeniowych na chwilę składania wniosku, to nawet wtedy okresem zgodnym z tym przepisem będzie okres wsteczny półroczny od dnia urodzenia syna M. S., SKO naruszyło przepis art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W dalszej kolejności wskazano na treść art. 186 § 1 Kodeksu pracy podnosząc, że nabycie prawa do urlopu wychowawczego nie jest zależne od złożenia wniosku o ten urlop. Mimo wznowienia postępowania, decyzję z 2007 r. należało utrzymać w mocy, a nie ją zmieniać. Organ naruszył art. 7 K.p.a. gdyż nie rozważył kwestii stanu faktycznego sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Postanowieniem z dnia [...] wznowiono postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] przyznającą dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem M/ S. W podstawie wznowienia wskazano m.in. na przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., czyli ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję. Pierwotna decyzja o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego z dnia [...] została wydana na mocy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). W dniu wydania decyzji obowiązywało rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach oświadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Zgodnie z § 3 pkt 3 tego rozporządzenia, osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego składa wniosek o zasiłek rodzinny, do którego dołącza m.in. zaświadczenie organu emerytalno-rentowego stwierdzającego, że osoba ubiegająca się była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał takie zaświadczenie stwierdzając, że I. S. została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego od dnia 1 września 2005 r. z tytułu zatrudnienia w Firmie Z. R. M. Z innych dokumentów (umowa o pracę, świadectwo pracy) wynika, że została zatrudniona na 1/4/ etatu jako sekretarka z wynagrodzeniem 212,25 zł miesięcznie Pracodawca R. M., po kontroli ZUS, złożył nowe deklaracje, w których anulował poprzednie zgłoszenie. ZUS pismem z dnia 10 marca 2010 r. stwierdził, że skarżąca nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w Firmie R. M. Prezydent Miasta B. prawidłowo ocenił, że jest to nowa okoliczność, nieznana w poprzednim postępowaniu. W ocenie Sądu prawidłowo wznowiono postępowanie w tej sprawie. Strona skarżąca nie kwestionuje podstaw wznowienia postępowania, lecz przeprowadzone postępowanie po wznowieniu postępowania. Rodzaje decyzji kończących wznowione postępowanie określa art. 151 K.p.a. Innych decyzji niż wymienione w tym przepisie organ nie może podjąć, może ewentualnie umorzyć postępowanie. Syn M. urodził się [...] Skarżąca jako pomoc dentystyczna zatrudniona była do 31 sierpnia 2005 r. W okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego rozwiązała stosunek pracy w prywatnym gabinecie stomatologicznym (od 1 września 2005 r. – urlop macierzyński kończył się 17 listopada 2005 r.) i zatrudniła się (w czasie korzystania z urlopu macierzyńskiego) w firmie R. M. Po skończeniu urlopu macierzyńskiego skorzystała z urlopu wychowawczego – od 18 listopada 2005 r. do 17 listopada 2007 r. Istota sprawy sprowadza się do oceny konsekwencji braku zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia społecznego. Prawo do urlopu wychowawczego nabywa bowiem pracownik pozostający w stosunku pracy, posiadający co najmniej sześciomiesięczny okres zatrudnienia. Osoba pobierająca dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego musi pozostawać w zatrudnieniu (ustawa z 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o podatku rolnym Dz. U. Nr 109, poz. 747 termin "zatrudnienie" zamieniła terminem "stosunek pracy"). Skoro zatrudnienia nie było, to skarżącej nie przysługiwał dodatek rodzinny w okresie urlopu wychowawczego. Nie dopuszczono się obrazy art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Należy zgodzić się z poglądem, że przepis art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie funkcjonuje w próżni, lecz jest elementem szeroko rozumianego systemu uprawnień pracowniczych. Bez odniesienia się do przepisów prawa pracy normujących problematykę pozostawania w stosunku pracy i nabywania prawa do urlopu wychowawczego nie byłoby możliwe stosowanie przepisu art. 10 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawach indywidualnych (wyrok z 30 czerwca 2009 r. sygn. I SA/Wa 529/09. Lex nr 563411) Ponieważ pracodawca "wycofał" się z opłacania składek na ubezpieczenie, skarżąca nie była pracownikiem. Zgodnie z art. 186 Kodeksu pracy urlop przysługuje osobie, która ma status "pracownika". R. M. nie mógł udzielić jej urlopu wychowawczego, ponieważ nie była ona jego pracownikiem. Czynność zgłoszenia do ubezpieczenia nie miała miejsca, a prawo do urlopu wychowawczego nabywa pracownik pozostający w stosunku pracy. W wyroku z dnia 18 maja 2006 r., III UK 32/06, Sąd Najwyższy stwierdził, że do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zatem zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje pod pozorem zatrudnienia. Podobnie w wyroku z dnia 10 lutego 2006 r., I UK 186/05, Sąd Najwyższy stwierdził, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 września 2006 r., II UK 2/06, w którym uznał, że nie stanowi podstawy do objęcia ubezpieczeniem społecznym dokument nazwany umową o pracę, jeżeli rzeczywisty stosunek prawny nie odpowiada treści art. 22 k.p. Dokument w postaci umowy o pracę nie jest więc niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony umowy, faktycznie złożyły oświadczenia woli o treści zapisanej w dokumencie. Może być on zakwestionowany zarówno w całości, jak i w części (wyrok SN z 19 października 2007 r. sygn. II UK 56/07, Lex nr 376433). W rozpatrywanej sprawie pracodawca sam stwierdził, wycofując zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, że stosunek pracy nie miał miejsca. Natomiast wypowiadanie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na temat konsekwencji finansowych powstałych w związku z uchyleniem decyzji przyznającej wspomniany dodatek jest wyjściem poza granice rozpoznawanej sprawy. Sprawę zwrotu pobrania nienależnych świadczeń regulował art. 30 ustawy z 2003 r. i jest to odrębne postępowanie administracyjne. W tym postępowaniu mogą być rozważane kwestie podniesione przez SKO. Uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalenie skargi