II SA/Bd 900/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Asystent sędziego Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale II w dniu 12 października 2010 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr 21373/05 Prezydent [...] przyznał I. J. S. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieka nad jednym dzieckiem S. M.. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że spełnia ona warunki do przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dodatek ten przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego, nie dłużej niż przez okres 24 miesięcy kalendarzowych. Zasiłek przyznano na okres od [...] 2005 r. do [...]2005 r. i od [...] 2005 r. do [...]2006 r. odpowiednio w kwocie [...] zł i [...] zł miesięcznie. W oparciu o zgromadzone dokumenty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono, że I. S. była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych od dnia [...]2003 r. do [...]2005 r. oraz od [...]2005 r. z tytułu zatrudnienia w Firmie [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] marca 2010 r. poinformował Prezydenta [...], że w wyniku przeprowadzonej kontroli w firmie [...] ustalono, że brak było podstaw do dokonania zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych I. S. jako pracownika w okresie od [...]2005 r. do [...]2007 r. Płatnik złożył korektę dokumentów i stwierdzono, że I. S. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w tej firmie od [...]2005 r. do [...]2007 r. Anulowano jednocześnie dotychczas wystawione zaświadczenia o zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych wystawione w dniach [...]2005 r., [...]2006 r. oraz [...]2007 r. Po uzyskaniu tej informacji Prezydent [...], postanowieniem z dnia [...]2010 r. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zakończonej decyzją ostateczną nr [...]z dnia [...]2005 r. przyznającą dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. S.. W podstawie prawnej postanowienia wskazano na przepisy art. 145 § 1 pk t, art. 147 § 1 i 2 oraz 150 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzją nr [...] z dnia [...]2010 Prezydent [...] uchylił decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] 2005 r. przyznającą dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. S. i odmówił przyznania dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. S.. W podstawie prawnej decyzji wskazano na art. 10 ust. 1ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 105, poz. 881 ze zm.) w związku z art. 151 § 1 pkt 2 oraz 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono bieg sprawy i stwierdzono, że ponieważ I. S. faktycznie nie wykonywała pracy w firmie [...], to tym samym nie nabyła prawa do urlopu wychowawczego. I. S. złożyła odwołanie od tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]2010 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. W uzasadnieniu decyzji podniesiono m.in., że I. S. była zatrudniona w prywatnej klinice stomatologicznej D. W. w okresie od [...] 2003 r. do [...] 2005 r. i od [...] 2005 r. w firmie [...]. Warunkiem nabycia prawa do urlopu wychowawczego jest zgodnie z art. 186 § 1 Kodeksu pracy pozostawanie w zatrudnieniu co najmniej 6 miesięcy. Kontrola przeprowadzona przez ZUS w firmie [...] wykazała, że I. S. bezpodstawnie została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i w konsekwencji wyrejestrowanie jej przez pracodawcę z ubezpieczenia przesądziło o tym, że decyzja przyznająca przedmiotowy dodatek podlega uchyleniu. W ocenie SKO ujawnienie nowych okoliczności mających wpływ na treść decyzji przyznającej dodatek nie świadczy o nieprawidłowym działaniu organu lub strony. W ocenie SKO strona nie może ponosić konsekwencji finansowych powstałych w związku z uchyleniem decyzji przyznającej przedmiotowy dodatek, bowiem na dzień jej wydania dopełniła w sposób należyty wszystkie obowiązki i dostarczyła wymagane dokumenty. I. S. złożyła skargę na powyższą decyzję. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.) co miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisu prawa materialnego, art. 186 Kodeksu pracy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie co miało wpływ na wynik sprawy, prawa procesowego art. 7 K.p.a. przez brak wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie poprzez błędne ustalenia, iż I. S. nie przysługuje dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem M. S. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przez przyjęcie, iż w okresie od [...]2007 r. do [...] 2007 r. skarżąca nie korzystała z urlopu wychowawczego, nie rozpoznanie istoty sprawy przez przyjęcie na tle okoliczności faktycznych sprawy, iż mimo podlegania ubezpieczeniu społecznemu w okresie 6 miesięcy przed dniem porodu skarżącej nie przysługuje przedmiotowy dodatek. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...]2005 r. ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca nie kwestionuje podstaw wznowienia postępowania, lecz przeprowadzone postępowanie po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie. Wskazano, że pomimo anulowania zaświadczenia o ubezpieczeniu przez ZUS w aktach sprawy znalazły się dokumenty wskazujące, iż przed dniem porodu skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu przez okres 6 miesięcy. Zatem spełniony warunek, o którym mowa w przepisie art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Organ II instancji nie odniósł się do wskazanej w odwołaniu kwestii podlegania temu ubezpieczeniu. Powołano się na orzeczenia sądów administracyjnych z których wynika, że data złożenia wniosku o urlop nie jest tożsama z datą nabycia prawa do urlopu. Organy administracyjne rozpoznając wniosek o przyznanie dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego powinny w kontekście regulacji zawartej w art. 10 ust. 5 w/w ustawy badać okres 6-cio miesięczny bezpośrednio poprzedzający uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego, a nie okres poprzedzający datę złożenia wniosku o przyznanie urlopu wychowawczego. Gdyby nawet przyjąć, że skarżąca nie miała uprawnień ubezpieczeniowych na chwilę składania wniosku, to nawet wtedy okresem zgodnym z tym przepisem będzie okres wsteczny półroczny od dnia urodzenia syna M. S., SKO naruszyło przepis art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W dalszej kolejności wskazano na treść art. 186 § 1 Kodeksu pracy podnosząc, że nabycie prawa do urlopu wychowawczego nie jest zależne od złożenia wniosku o ten urlop. Mimo wznowienia postępowania, decyzję z 2007 r. należało utrzymać w mocy, a nie ją zmieniać. Organ naruszył art. 7 K.p.a. gdyż nie rozważył kwestii stanu faktycznego sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Postanowieniem z dnia [...]2010 r. wznowiono postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...]2005 r. przyznającą dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem M. S.. W podstawie wznowienia wskazano m.in. na przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. czyli ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję. Pierwotna decyzja o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego z dnia 25 listopada 2005 r. została wydana na mocy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). W dniu wydania decyzji obowiązywało rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach oświadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Zgodnie z § 3 pkt 3 tego rozporządzenia, osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego składa wniosek o zasiłek rodzinny, do którego dołącza m.in. zaświadczenie organu emerytalno-rentowego stwierdzającego, że osoba ubiegająca się była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał takie zaświadczenie stwierdzając, że I. S. została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego od dnia [...]2005 r. z tytułu zatrudnienia w Firmie [...]. Z innych dokumentów (umowa o pracę, świadectwo pracy) wynika, że została zatrudniona na [...] etatu jako sekretarka z wynagrodzeniem [...] zł miesięcznie Pracodawca [...], po kontroli ZUS, złożył nowe deklaracje, w których anulował poprzednie zgłoszenie. ZUS pismem z dnia [...]2010 r. stwierdził, że skarżąca nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w Firmie [...]. Prezydent [...] prawidłowo ocenił, że jest to nowa okoliczność, nieznana w poprzednim postępowaniu. W ocenie Sądu prawidłowo wznowiono postępowanie w tej sprawie. Strona skarżąca nie kwestionuje podstaw wznowienia postępowania, lecz przeprowadzone postępowanie po wznowieniu postępowania. Rodzaje decyzji kończących wznowione postępowanie określa art. 151 K.p.a. Innych decyzji niż wymienione w tym przepisie organ nie może podjąć, może ewentualnie umorzyć postępowanie. Syn M. urodził się [...]2005 r. Skarżąca jako pomoc dentystyczna zatrudniona była do [...]2005 r. W okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego rozwiązała stosunek pracy w prywatnym gabinecie stomatologicznym (od [...]2005 r. – urlop macierzyński kończył się [...]2005 r.) i zatrudniła się (w czasie korzystania z urlopu macierzyńskiego) w firmie [...]. Po skończeniu urlopu macierzyńskiego skorzystała z urlopu wychowawczego – od [...]2005 r. do [...]2007 r. Istota sprawy sprowadza się do oceny konsekwencji braku zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia społecznego. Prawo do urlopu wychowawczego nabywa bowiem pracownik pozostający w stosunku pracy, posiadający co najmniej sześciomiesięczny okres zatrudnienia. Osoba pobierająca dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego musi pozostawać w zatrudnieniu (ustawa z 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o podatku rolnym Dz. U. Nr 109, poz. 747 termin "zatrudnienie" zamieniła terminem "stosunek pracy"). Skoro zatrudnienia nie było, to skarżącej nie przysługiwał dodatek rodzinny w okresie urlopu wychowawczego. Nie dopuszczono się obrazy art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Należy zgodzić się z poglądem, że przepis art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie funkcjonuje w próżni, lecz jest elementem szeroko rozumianego systemu uprawnień pracowniczych. Bez odniesienia się do przepisów prawa pracy normujących problematykę pozostawania w stosunku pracy i nabywania prawa do urlopu wychowawczego nie byłoby możliwe stosowanie przepisu art. 10 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawach indywidualnych (wyrok z 30 czerwca 2009 r. sygn. I SA/Wa 529/09. Lex nr 563411) Ponieważ pracodawca "wycofał" się z opłacania składek na ubezpieczenie, skarżąca nie była pracownikiem. Zgodnie z art. 186 Kodeksu pracy urlop przysługuje osobie, która ma status "pracownika". [...]nie mógł udzielić jej urlopu wychowawczego, ponieważ nie była ona jego pracownikiem. Czynność zgłoszenia do ubezpieczenia nie miała miejsca, a prawo do urlopu wychowawczego nabywa pracownik pozostający w stosunku pracy. W wyroku z dnia 18 maja 2006 r., III UK 32/06, Sąd Najwyższy stwierdził, że do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zatem zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje pod pozorem zatrudnienia. Podobnie w wyroku z dnia 10 lutego 2006 r., I UK 186/05, Sąd Najwyższy stwierdził, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie z samego faktu zawarcia umowy o pracę. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 września 2006 r., II UK 2/06, w którym uznał, że nie stanowi podstawy do objęcia ubezpieczeniem społecznym dokument nazwany umową o pracę, jeżeli rzeczywisty stosunek prawny nie odpowiada treści art. 22 k.p. Dokument w postaci umowy o pracę nie jest więc niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony umowy, faktycznie złożyły oświadczenia woli o treści zapisanej w dokumencie. Może być on zakwestionowany zarówno w całości, jak i w części (wyrok SN z 19 października 2007 r. sygn. II UK 56/07, Lex nr 376433). W rozpatrywanej sprawie pracodawca sam stwierdził, wycofując zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, że stosunek pracy nie miał miejsca. Natomiast wypowiadanie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na temat konsekwencji finansowych powstałych w związku z uchyleniem decyzji przyznającej wspomniany dodatek jest wyjściem poza granice rozpoznawanej sprawy. Sprawę zwrotu pobrania nienależnych świadczeń regulował art. 30 ustawy z 2003 r. i jest to odrębne postępowanie administracyjne. W tym postępowaniu mogą być rozważane kwestie podniesione przez SKO. Uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalenie skargi