VII SA/Wa 1381/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.), Protokolant Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2010 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej skargę oddala W dniu [...] lipca 2009 r. R. S. złożyła do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej. Jako przyczynę powstania choroby zawodowej podała wykonywanie monotypowych ruchów kończyn górnych podczas pracy na stanowisku szwaczki. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r., zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] z prośbą o wydanie orzeczenia lekarskiego w sprawie. Jednostka orzecznicza I stopnia w dniu 18 września 2009 r. wydała orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej. Z uwagi na złożenie przez pacjentkę wniosku o przeprowadzenie ponownych badań lekarskich w jednostce badawczo - rozwojowej sprawa była rozpatrywana przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Szpital w [...]. Jednostka orzecznicza II stopnia, po przebadaniu pacjentki, wystawiła w dniu 23 grudnia 2009 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u wnioskodawczyni ww. choroby zawodowej. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] znak: [...] na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zw. dalej kpa, i art. 37 ustawy z 24 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 1998 r. Nr 90 poz. 575 ze zm.) nie stwierdził wystąpienia choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej - u R. S. Organ w uzasadnieniu wskazał, że R. S. była zatrudniona w firmie [...] Sp. z o.o. w latach 1994 – 2008. Wykonywała prace związane z obsługą maszyn szyjących. W czasie zatrudnienia przebywała na zwolnieniach lekarskich i urlopach macierzyńskich – razem około 3 lat. Wykonywała czynności polegające na zszywaniu spodni wg zakładowej normy zadaniowej tj. 2280 szt., czynności powtarzanych cyklicznie. Decyzję w sprawie wydano w oparciu o wymienione na wstępie orzeczenie lekarskie wystawione przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Szpital w [...] oraz ocenę narażenia zawodowego opracowaną przez Kierownika Sekcji Nadzoru i Higieny Pracy PSSE w [...]. Mając na uwadze całokształt sprawy organ stwierdził, że brak jest podstaw do rozpoznania u R. S. przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej jako choroby zawodowej wg pozycji 19 pkt 5 wykazu chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. - w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), dalej zw. rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych. Odwołanie od ww. decyzji złożyła R. S. Decyzji zarzuciła nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy mających bezpośredni wpływ na wynik orzeczenia, a w szczególności naruszenie prawa materialnego – przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, tj. § 6 ust. 2 i pkt 5 poprzez nieuwzględnienie w ocenie narażenia zawodowego w odniesieniu do sposobu wykonywanej pracy określenia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz braku chronometrażu czynności które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów w organizmie; naruszenie § 6 ust. 5 pkt 1 poprzez nieuwzględnienie w przebiegu pracy zawodowej skarżącej pracy w godzinach nadliczbowych. Odwołująca ponadto dodała, iż według niej z uzasadnienia orzeczenia lekarskiego nr [...] wynika, iż nie wykluczono jednoznacznie zawodowej etiologii schorzenia u niej, a wręcz przeciwnie wskazano, iż warunki pracy w pewien sposób przyczyniły się do rozwoju rzeczonej choroby. Podniosła również, iż w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego oraz decyzji nie wskazano częstotliwości operacji roboczych w czasie zmiany oraz nie ustosunkowano się do rodzaju i czasu trwania poszczególnych czynności związanych z ruchami monotypowymi, co wg skarżącej ma zasadniczy wpływ na ocenę narażenia zawodowego w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy zawodowej. Zarzuciła, iż w decyzji nie odniesiono się do wszystkich czynności wykonywanych przez skarżącą oraz nie określono stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym i ruchami monotypowymi, co niewątpliwie wpłynęło niekorzystnie na wynik sprawy. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 2351 i 2352 Kodeksu pracy oraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że do stwierdzenia choroby zawodowej potrzebne są dwie przesłanki. Choroba musi znajdować się w obowiązującym wykazie chorób zawodowych oraz musi istnieć związek między wykonywaną pracą a pojawieniem się choroby zawodowej. W przypadku R. S. została spełniona tylko jedna przesłanka – choroba znajdowała się w urzędowym wykazie. R. S. była zatrudniona w latach: * 1988-1991 w PSS Społem "[...]" w [...] jako uczeń - piekarz ki. III, * 1992-1993 w "[...]" Sp. z o.o. Zakład [...] jako pakowacz, * 1994 do 2008 r. w [...] Polska Sp. z o.o. w [...] jako operator maszyny szyjącej. Organy Inspekcji Sanitarnej dokonały oceny narażenia zawodowego, która potwierdziła, iż R. S. w firmie [...] Sp. z o.o. w [...], wykonywała pracę wymagającą czynności w wymuszonej pozycji ciała oraz powodujące obciążenie kończyn górnych. Natomiast w dwóch pierwszych zakładach pracy wykonywane czynności zawodowe nie stwarzały możliwości powstania choroby zawodowej. Organ odwoławczy wskazał, że sprawa podejrzenia choroby zawodowej w sprawie była rozpatrywana przez dwie uprawnione do orzekania jednostki orzecznicze - I i II stopnia, które przy rozpoznawaniu chorób zawodowych posiłkują się ściśle określonymi kryteriami diagnostyczno-orzeczniczymi. Obydwie jednostki orzecznicze w oparciu o przeprowadzone badania, a także po szczegółowej analizie oceny narażenia zawodowego oraz całości dokumentacji lekarskiej nie znalazły podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego u pacjentki schorzenia, w związku z powyższym wydały orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, gdyż aktualny stan pacjentki nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z warunkami jej pracy zawodowej. Wymienione wyżej elementy diagnostyczno-orzecznicze, wg lekarzy orzeczników, wykazały brak wyraźnej korelacji czasowej pomiędzy objawami zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramiennej prawej a pracą zawodową i nie dały podstaw do rozpoznania u badanej przewlekłej choroby zawodowej układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia nadkłykcia bocznego prawej kości ramiennej. Dalej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. I tak organ po pierwsze stwierdził, iż ocena narażania zawodowego, przesłana do jednostki orzeczniczej I i II stopnia, zawierała chronometraż czynności oraz szczegółowy opis wykonywanych czynności powodujących obciążenie kończyn górnych. Ponadto karta oceny narażenia zawodowego zawiera informacje dotyczące liczb cykli (19 razy/zmianę) składających się na normę zakładową, w tym opis wszystkich czynności zaliczanych do jednego cyklu oraz czas trwania jednego cyklu (tzn. około 0,21 minut wg normy zakładu). Po drugie w kwestii dotyczącej nie uwzględnienia w przebiegu pracy zawodowej, pracy w godzinach nadliczbowych, organ wskazał, że cały przebieg pracy zawodowej R. S. został ujęty w karcie oceny narażenia zawodowego sporządzonej w dniach 29 i 31 lipca 2009 r., z którą ww. zapoznała się w dniu 31 lipca 2009 r. i nie wniosła uwag. Świadczy o tym własnoręczny podpis skarżącej. Ponadto R. S. we wniosku o przeprowadzenie ponownego badania poinformowała lekarzy orzeczników o pracy w godzinach nadliczbowych. Jednakże jak wynika z konkluzji uzasadnienia orzeczenia lekarskiego nr [...], brak jest wyraźnej korelacji czasowej pomiędzy objawami zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramiennej prawej a pracą zawodową. Po trzecie odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu dotyczących nie odniesienia się, w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego oraz uzasadnieniu zaskarżonej decyzji m.in. do rodzaju i czasu trwania poszczególnych czynności związanymi z ruchami monotypowymi, organ wskazał, że w obowiązujących przepisach prawnych, dotyczących prowadzenia postępowania w sprawie podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych nie ma formalnego obowiązku, aby w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego lub decyzji, organ musiał odnieść się do wszystkich dowodów dotyczących sprawy. Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Kolejny zarzut, iż nie ma zgodności pomiędzy treścią orzeczenia lekarskiego nr [...], a decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie. Zarówno jednostka orzecznicza I i II stopnia jaki i Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] w uzasadnieniu swoich orzeczeń/decyzji oparły się na tych samych dowodach w sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] orzekł jak w sentencji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła R. S. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 kpa poprzez pobieżną analizę i niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, co naruszyło słuszny interes skarżącej a także miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie art. 107 § 3 i § 4 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji i niewyjaśnianie spornych kwestii. Wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji i orzeczenie, że schorzenie skarżącej jest chorobą zawodową, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaważył co następuje. Na wstępie wyjaśnić należy, że uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Kontrola Sądu ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. W niniejszej sprawie R. S. zaskarżyła decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] odmawiającą stwierdzenia u skarżącej wystąpienia choroby zawodowej przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej. Oceniając przeprowadzone przez organy inspekcji sanitarnej obu instancji postępowanie administracyjne Sąd uznał, że jest ono zgodne z przepisami prawa. Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przytoczona wyżej ustawowa definicja wskazuje, że dane schorzenie może być uznane za chorobę zawodową jeśli jest wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz zostało spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy pracownika albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie u pracownika jednej z chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych nakłada na lekarzy orzeczników ciężar wykazania, że bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można wykluczyć związek przyczynowo-skutkowy między tą chorobą a narażeniem zawodowym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że schorzenie na które cierpi skarżąca ujęte jest w pozycji 19 pkt 5 wykazu chorób zawodowych - przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej. Z tego względu by uznać przedmiotowe schorzenie za chorobę zawodową należało stwierdzić, że schorzenie powstało w związku z działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. R. S. została przebadana w [...] Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w [...] – Poradnia Chorób Zawodowych. Badanie przeprowadzone zostało przez specjalistę medycyny pracy, reumatologii i neurologii. Ponadto przeprowadzono analizę dokumentacji leczniczej pacjentki, dokumentacji profilaktycznej oraz dotyczącej przebiegu warunków i charakteru zatrudnienia w narażeniu na wskazany czynnik sprawczy dolegliwości. Ponadto powołano się na przeprowadzone w trakcie hospitalizacji konsultacje specjalistyczne: neurologiczną, ortopedyczną oraz szereg wykonanych badań laboratoryjnych oraz rtg. Orzeczniczy organ I instancji w konkluzji orzeczenia podał, że zebrany materiał nie potwierdza czasowego związku objawów schorzenia z wykonywaniem przez badaną pracy zawodowej na stanowisku operatora maszyn szyjących. Nie stwierdził również, że sposób wykonywania pracy mógł skutkować wywołaniem entezopatii nadkłykcia bocznego kości ramiennej. Ponadto rozpoznanie przez specjalistów ortopedów przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej przy wysoce prawdopodobnej miejscowej przyczynie jego rozwoju (usidlenie nerwów) zdaniem organu orzeczniczego wskazało na brak powiązania dolegliwości bólowych z rodzajem wykonywanej pracy. Schorzenie skarżącej ma za to postać zmiany osobniczej. Podobnie jednostka orzecznicza II instancji - Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] nie potwierdził zawodowego podłoża tego schorzenia. Analiza wykonywanej przez R. S. pracy nie dała podstaw do twierdzenia iż warunki pracy pacjentki stwarzały ryzyko rozwoju choroby z uwagi na brak wyraźnej korelacji czasowej pomiędzy objawami zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramiennej prawej a pracą zawodową. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z § 5 pkt 1 ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, ze zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3. Zgodnie z § 5 pkt 2 ww. rozporządzenia jednostkami orzeczniczymi I stopnia są poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny prac, zgodnie zaś z pkt 3 ww. rozporządzenia jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych, o których mowa w ust. 2, są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy. Ponadto zgodnie z § 6 pkt 1 lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1 (tj. lekarz specjalista o specjalności min. medycyny pracy – na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 15 września 1997 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych Dz. U. z 1997 r. Nr 124 poz. 795), wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Powyżej przytoczone przepisy prawne wskazują, że orzeczenia lekarskie wydane w sprawie sporządzone zostały przez właściwych lekarzy i właściwe jednostki orzecznicze. Należy również wskazać, że zgodnie z § 8 ww. rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego. Z tego względu orzeczenie wydane w wyniku ponownego badania jako ostateczne wiązało organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej i stanowiło podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W konsekwencji wykluczenia przez lekarzy orzeczników istnienia związku przyczynowo - skutkowego między chorobą skarżącej a narażeniem zawodowym, organy sanitarne obu instancji zasadnie odmówiły stwierdzenia choroby zawodowej. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnioną jednostkę organizacyjną, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Można również dopuścić zakwestionowanie orzeczeń lekarskich przez organ (inspektora sanitarnego) lub sąd administracyjny w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarskie uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak i w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnione do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej mogą żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest bowiem stanowisko, że organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też do dokonywania własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (vide wyroki WSA w Warszawie: VII SA/Wa 2396/06 z 22 lutego 2007r. LEX nr 318261 oraz z dnia 19 marca 2007r. VII SA/Wa 2429/06, LEX nr 334113; wyrok NSA z 5 stycznia 2007r., II OSK 1078/06 LEX nr 315089). Sąd nie podzielił zatem stanowiska skarżącej na temat naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 i § 4 kpa. Decyzje w sprawie zapadły w oparciu o prawidłowo zebrany materiał, a ich uzasadnienia odpowiadają wymogom nakreślonym przez przepis art. 107 § 3 kpa. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznający niniejszą sprawę uznał za prawidłowe decyzje wydane przez organy obu instancji i w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.