I SA/Wa 1357/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Ewa Czarnota po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2010 r. sprawy ze skargi A. D., M. M., P. C., W. W. i A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza nieważność postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżących A. D., M. M., P. C., W. W. i A. P. solidarnie kwotę 200 zł (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 5. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego W. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 6. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego A. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wnioskiem z dnia 20.08.2001 r. H. W., H. C. i M. M. wystąpiły do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika [...] W. nr [...] z dnia [...].12.1975 r. (zmienionej decyzją z dnia [...].02.1976 r.) o sprzedaży na rzecz M. P. lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W., z równoczesnym oddaniem w użytkowanie wieczyste [...] części gruntu, na którym położony jest budynek, o ogólnej powierzchni [...] m2. W uzasadnieniu podały, że są byłymi właścicielkami gruntu i budynku, obecnie także współużytkownikami wieczystymi gruntu i współwłaścicielkami budynku, który przeszedł na własność gminy W. na mocy dekretu z dnia 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279. ze zm.). Sprzedaż lokalu nr [...] była możliwa na skutek decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...].05.1951 r. utrzymującej w mocy orzeczenie administracyjne Prezydenta W. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu dotychczasowym właścicielom. Decyzją z dnia [...].02.1996 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...].05.1951 r., z wyjątkiem tej części, która odnosi się do sprzedanych lokali i przypisanych im udziałów w gruncie. W stosunku do tej części stwierdzone zostało, że decyzja z [...].05.1951 r. została wydana z naruszeniem prawa. Zdaniem wnioskodawczyń prowadzi to do wniosku, że decyzja o sprzedaży lokalu również wydana została z naruszeniem prawa. Po rozpoznaniu tego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...].04.2002 r. nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...].06.2002 r. nr [...], umorzyło postępowanie w tej sprawie jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.) uznając, że wnioskodawczyniom brak jest przymiotu strony postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4.03.2004 r. sygn. akt I SA 1705/02 oddalił skargę na powyższą decyzję SKO z dnia [...].06.2002 r. WSA podzielił pogląd, iż wnioskodawczynie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu nr [...] wraz z przynależnym do niego prawem do gruntu, nie mają interesu prawnego w żądaniu wszczęcia takiego postępowania. Stały się bowiem współużytkownikami wieczystymi gruntu wyłącznie w części nie obejmującej praw do gruntu przypisanych sprzedanym lokalom w tej nieruchomości. Wydanie decyzji o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu z [...].05.1951 r. z naruszeniem prawa, m. in. w stosunku do udziału w gruncie przypadającego na lokal nr [...], nie stwarza interesu prawnego po stronie skarżących, gdyż decyzja z [...].05.1951 r. w tej części nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Na skutek skargi kasacyjnej H. W. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16.12.2004 r. I OSK 954/04 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4.03.2004 r. oraz decyzję SKO z dnia [...].06.2002 r. NSA uznał, że interes prawny skarżących decyzję SKO wynika z uprawnień przypisanych im dekretem z dnia 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, jako poprzednim właścicielom nieruchomości. Uprawnienia te mają charakter praw podmiotowych ukształtowanych przez prawo materialne. W tej sytuacji do rozpatrzenia pozostał więc wniosek H. W., H. C. i M. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej umorzeniem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu nr [...] wraz z przynależnym do niego prawem do gruntu, o czym rozstrzygała decyzja wydana w I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...].04.2002 r. nr [...]. Rozpatrując ten wniosek SKO w W. decyzją z dnia [...].06.2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchyliło w całości własną decyzję z [...].04.2002 r. i odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika [...] W. nr [...] z dnia [...].12.1975 r. SKO uznało przede wszystkim, że kwestia przymiotu strony wnioskodawczyń postępowania nadzorczego została przesądzona wspomnianym wyżej wyrokiem NSA z 16.12.2004 r., który rozpoznał skargę w oparciu o art. 188 P.p.s.a. i którego oceną prawną SKO jest związane (art. 153 P.p.s.a.). Stąd konieczność uchylenia własnej decyzji z dnia [...].04.2002 r. Natomiast, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika [...] W. nr [...] z dnia [...].12.1975 r. Stanowisko to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. oparło na poglądach wyrażonych przez sądy administracyjne w analogicznych sprawach z wniosków H. W., H. C. i M. M. o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży pozostałych lokali w budynku przy ul. [...] w W. (np. wyrok WSA z 4.09.2006 r. I SA/Wa 612/06, wyrok NSA z 20.02.2008 r. I OSK 177/07). W wyrokach tych sądy wskazywały, że stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji o odmowie ustanowienia własności czasowej do gruntu nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności (bądź wydania z naruszeniem prawa) decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego. Skutki prawne, jakie wywołała decyzja odmawiająca przyznania prawa własności czasowej w części, w której nie stwierdzono jej nieważności, nie zostały usunięte. W dacie wydania kwestionowanej decyzji Skarb Państwa był właścicielem nieruchomości i mógł nią rozporządzać z wyłączeniem innych osób. Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że doszło do rażącego naruszenia prawa (lub działania bez podstawy prawnej) w postaci rozporządzenia rzeczą cudzą. Podstawę do działania organu w tej sytuacji stanowił art. 15a ustawy z dnia 14.07.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy. Powyższa decyzja SKO została skierowana do wnioskodawczyń postępowania oraz do Prezydenta W. i do właścicieli lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. – M. i C. N. Postanowieniem z dnia [...].08.2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., powołując się na art. 113 § 1 K.p.a., sprostowało oczywistą omyłkę w decyzji z dnia [...].06.2009 r. nr [...] "poprzez wykreślenie z rozdzielnika decyzji państwa M. i C. N. zam. przy ul. [...] i umieszczenie w rozdzielniku pana M. K. zam. przy ul. [...]. Zdaniem SKO omyłka w oznaczeniu adresata decyzji jest oczywista i powstała na skutek przygotowywania treści decyzji dotyczącej analogicznego wniosku w sprawie sprzedaży lokalu nr [...], które to postępowanie również toczyło się przed SKO. Wniosków takich było kilkanaście. Powyższy błąd pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...].06.2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: H. W., A. D., M. M. i P. C. Po wniesieniu skargi do sądu zmarła H. W. W jej miejsce wstąpili spadkobiercy: A. P. i W.W., reprezentowani przez adwokata. Skarga zarzuca naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 2 K.p.a. poprzez zaniechanie stwierdzenia nieważności lub wydania z naruszeniem prawa decyzji Naczelnika [...] W. nr [...] z dnia [...].12.1975 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów, niż wskazywały zarzuty w niej powołane (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W zaskarżonej decyzji, w sposób bezsporny, błędnie określono krąg jej adresatów, wskazując m. in., że decyzja kierowana jest do M. i C. N., zamieszkałych w W. przy ul. [...], podczas gdy przedmiotem żądania stwierdzenia nieważności była decyzja o sprzedaży lokalu nr [...] w tym budynku i to właściciel tego lokalu powinien być stroną postępowania. Błąd ten Samorządowe Kolegium Odwoławcze próbowało naprawić wydając w dniu [...].08.2009 r. postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki, w oparciu o art. 113 § 1 K.p.a. Jednakże zabieg ten, w ocenie sądu, należy uznać za co najmniej niedopuszczalny w okolicznościach tej sprawy. W orzecznictwie oraz w doktrynie sporne jest, czy sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 K.p.a. może podlegać oznaczenie adresata decyzji administracyjnej. W skrajnym wypadku sądy uznają, że "wymienienie jako adresata postanowień podmiotu niemającego w sprawie przymiotu strony, w żadnym wypadku nie może zostać zakwalifikowane jako omyłka w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a., nadająca się do ich sprostowania, skoro tego rodzaju uchybienie wyszczególnione zostało w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. jako przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji" (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2005 r. VI SA/Wa 1124/04, LEX nr 165928). Z drugiej strony NSA w wyroku z dnia 14.11.2003 r. I SA 1463/03 uznał, że "błędne oznaczenie strony - adresata postanowienia może polegać na mylnym podaniu brzmienia jego imienia i nazwiska lub mylnym podaniu tylko imienia lub mylnym podaniu tylko nazwiska. Taki błąd jest możliwy do sprostowania, jako oczywista omyłka pisarska, w trybie określonym w art. 113 § 1 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a." (LEX nr 158425). W ocenie sądu najbardziej racjonalne stanowisko w tej kwestii zajmuje Barbara Adamiak w glosie do wyroku NSA z dnia 6.05.1987 r. IV SA 1050/86, twierdząc, że "w oparciu o rozwiązania prawne zawarte w art. 113 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego należy wyróżnić dwie sytuacje: - po pierwsze, postępowanie administracyjne, co wynika z akt sprawy, prowadzone było wobec jednostki mającej w danej sprawie interes (obowiązek) prawny, jedynie w wyniku oczywistej omyłki nastąpiło błędne oznaczenie strony w decyzji; - po drugie, postępowanie administracyjne prowadzone było wobec jednostki nie mającej w danej sprawie interesu (obowiązku) prawnego. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z wadliwością nieistotną decyzji usuwaną w trybie rektyfikacji decyzji, w drugim zaś przypadku z wadliwością istotną decyzji będącą podstawą stwierdzenia nieważności decyzji" (OSP 1991/3/66). W niniejszej sprawie, nie odwołując się nawet do skrajnych koncepcji (jak choćby w przywołanym wyżej wyroku WSA w Warszawie z dnia 6.04.2005 r. VI SA/Wa 1124/04) zauważyć należy, że adresatem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...].04.2002 r. nr [...] była M. P., zamieszkała w W. przy ul. [...]. Rozpatrując po ponad czterech latach od wyroku NSA z 16.12.2004 r. I OSK 954/04 wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą właśnie decyzją z dnia [...].04.2002 r. SKO nie poczyniło żadnych ustaleń, kto jest aktualnym właścicielem lokalu nr [...], aby zapewnić mu udział w postępowaniu w charakterze strony. Uczyniło to dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji z dnia [...].06.2009 r., występując o taką informację do Prezydenta W. pismem z dnia 13.07.2009 r. W tej sytuacji trudno uznać, że oczywistą omyłką było skierowanie decyzji do M. i C. N., zamiast do M. K., skoro aktualny właściciel lokalu nr [...] nie był organowi znany w dniu wydawania decyzji. Z oczywistych względów nie uczestniczył on też w postępowaniu przed wydaniem decyzji z dnia [...].06.2009 r. W ocenie sądu mamy więc do czynienia z drugim przypadkiem, o którym mowa w przywołanej glosie B. Adamiak, tzn. z sytuacją, kiedy postępowanie administracyjne prowadzone było wobec jednostki nie mającej w danej sprawie interesu (obowiązku) prawnego. Zaskarżona decyzja skierowana została zatem do osoby nie będącej stroną w sprawie, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. sąd stwierdził jej nieważność. Skoro niemożliwe było sprostowanie w tym zakresie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 113 § 1 K.p.a., gdyż nie chodziło o nieistotną wadliwość decyzji polegającą na błędnym oznaczeniu strony w wyniku oczywistej omyłki, sąd stwierdził również nieważność postanowienia SKO z dnia [...].08.2009 r. o sprostowaniu zaskarżonej decyzji, jako rażąco naruszającego prawo (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), w oparciu o art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a., a o kosztach na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.