I OZ 178/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 636/10 o oddaleniu wniosku A.Z. o wyłączenie sędziów: M.G., B.J.i H.R. od orzekania w sprawie ze skargi A.Z. na niewykonanie przez Dyrektora Aresztu Śledczego w B. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 2010 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 74/09 postanawia: oddalić zażalenie. A.Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na niewykonanie przez Dyrektora Aresztu Śledczego w B. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt II SAB/Ol 74/09 w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w wydaniu decyzji dotyczącej urlopu wypoczynkowego za rok 2009. W dniu 26 stycznia 2011 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie od udziału w tej sprawie (sygn. akt II SA/Ol 636/10) całego składu sędziowskiego wyznaczonego do jej rozpoznania. Jako podstawę prawną wyłączenia sędziów wskazał art. 19 oraz art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.) W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego H.R., gdyż będzie ona także rozstrzygać w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O.z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w 2009 r. (sygn. akt. II SA/Ol 839/10). Odnośnie pozostałych sędziów, (sędziego M.G. i sędziego B.J.) wskazał, że rozpoznawali oni jego wniosek o wyłączenie sędziów w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 839/10. W ocenie skarżącego powyższe fakty dowodzą, że istnieją "uzasadnione przesłanki stosunku osobistego" ww. sędziów wobec niego, które przemawiają za ich wyłączeniem. Sędziowie wyznaczeni do rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 636/10, tj.: sędzia WSA M.G., sędzia WSA B.J. i sędzia WSA H.R. złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których podali, że nie zachodzi między nimi, ani żadną ze stron tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w jej rozpoznaniu. Ponadto oświadczyli, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 7 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 636/10 wniosek A.Z. o wyłączenie ww. sędziów oddalił. W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. podał, że przesłanka określona w tym przepisie ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, zaś niniejsza sprawa dotyczy skargi na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt II SAB/Ol 74/09. Oznacza to, że art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. nie miał w tej sprawie zastosowania, gdyż jej przedmiotem jest sprawa niewykonania wyroku, a nie skarga na decyzję lub postanowienie. Z tych względów Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o wyłączenie sędziów orzekających w sprawach o sygn. II SAB/Ol 74/09 i sygn. II SA/Ol 839/10 w oparciu o art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. nie mógł być uwzględniony. Z kolei, odnosząc się do wniosku w zakresie dotyczącym art. 19 P.p.s.a. stwierdził, że przepis ten służy wyłączeniu sędziego z przyczyn, mogących skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wskazani we wniosku sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożyli oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia od orzekania w tej sprawie wobec braku pomiędzy nimi, a którąkolwiek ze stron okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie, a prawdziwość tych oświadczeń nie budzi wątpliwości. Natomiast skarżący nie wskazał żadnych okoliczności dyskredytujących prawdziwość tych oświadczeń. Wyjaśnił, że zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest więc wystarczające gołosłowne poddawanie w wątpliwość przez skarżącego bezstronności sędziów pod zarzutem "małej obiektywności". Niezbędne jest bowiem wskazanie powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziów. Przy czym, podkreślił, że niezadowolenie strony ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że również w świetle art. 19 P.p.s.a. złożony w tej sprawie wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie i na podstawie art. 22 § 1 i § 2 P.p.s.a. podlegał oddaleniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.Z., który zaskarżające jej w całości wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenie zarzucił naruszenie art. 18 § 1 pkt 6 a w zw. z art. 22 § 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż w tej sprawie nie wystąpiły podstawy do wyłączenia sędziów: M.G. i B.J. oraz sędziego H.R., skoro orzekali oni w sprawach: sygn. akt. II SA/Ol 839/10 oraz sygn. akt. II SAB/Ol 74/09. Ponadto zarzucił naruszenie art. 22 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 19 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż w tej sprawie nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy oraz okoliczności mogące wywoływać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności ww. sędziów oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, skutkująca tym, iż brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do wyłączenia ww. sędziów. od orzekania w sprawie o sygn. akt. II SA/Ol 636/10. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Przepis art. 19 P.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Przepis ten wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wskazane przepisy podobnie jak inne przepisy dotyczące wyłączenia sędziego, stanowią gwarancję procesową bezstronności sędziego i nie powinny być wykorzystywane do innych celów, jak na przykład do przewlekania postępowania sądowego. Dlatego stosowanie rozszerzającej wykładni przepisów tylko dla usunięcia pozorów braku bezstronności powinno być ostrożne, wyważone i racjonalne. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro sędziowie, których przedmiotowy wniosek dotyczy złożyli oświadczenia, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawie (karty 72 - 74 - akt sądowych) i prawdziwość tych oświadczeń nie budzi wątpliwości, to Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje bowiem ugruntowany pogląd, że jeżeli sędzia, którego wniosek dotyczy złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości, to wniosek taki nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Z tych też względów zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 19 P.p.s.a. należało uznać za niezasadny. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. przypomnieć należy, że stosownie do treści tego przepisu sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja nie miała jednakże miejsca w niniejszej sprawie. Przedmiotem niniejszej sprawy jest niewykonanie przez Dyrektora Aresztu Śledczego w B. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 2010 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 74/09. Wyrok ten został wydany na skutek skargi A.Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w wydaniu decyzji dotyczącej urlopu wypoczynkowego za 2009 r. Oznacza to, że art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. nie miał w tej sprawie zastosowania, albowiem ani sprawa prowadzona pod sygnaturą II SAB/Ol 74/09, ani niniejsza sprawa nie są sprawami dotyczącymi skarg na decyzje albo postanowienia. Uszło zatem uwadze skarżącego, że przedmiotem obu ww. spraw. nie była kontrola decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. dotyczącej urlopu wypoczynkowego za 2009 r. lecz bezczynność tego organu w jej wydaniu oraz niewykonanie wyroku zobowiązującego do jej wydania. Wprawdzie sprawa prowadzona pod sygnatura akt. II SA/Ol 839/10 dotyczy decyzji dotyczącej urlopu wypoczynkowego za 2009 r. Niniejsza sprawa tej decyzji jednak nie dotyczy. A zatem Sąd pierwszej instancji trafnie wywiódł, że art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. nie miał w niej zastosowania. Wyjaśnić należy, że na podstawia art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (tj. sprawie dotyczącej tej konkretnej decyzji lub postanowienia.). Wymóg orzekania w sprawie dotyczącej skargi na decyzję albo postanowienie, należy odnieść do orzekania w sprawie konkretnie oznaczonego i wydane już aktu administracyjnego. Oznacza to, że kluczowe znaczenia dla zastosowania art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. ma przedmiot zaskarżenia. Jeżeli zatem sprawa dotyczy bezczynności organu lub niewykonania wyroku, to wyklucza to możliwości uznania, że sprawa ta dotyczy konkretnie oznaczonego i wydanego aktu administracyjnego. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek na podstawie art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a. podlegał oddaleniu. Jako nietrafny należało ocenić również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten określa, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis ten należy odpowiednio stosować do postanowień (art. 166 P.p.s.a.). Wyjaśnić należy, iż obowiązku "przedstawienia stanu sprawy", o którym mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a., nie można rozumieć jako obowiązku szczegółowego i drobiazgowego przedstawienia wszystkich okoliczności sprawy, lecz przedstawienia stanu sprawy (podobnie jak i zarzutów skargi, stanowisk pozostałych stron oraz wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia) w sposób zwięzły. Oznacza to konieczność odniesienia się do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Mając na uwadze powyższe wymogi stwierdzić należy, iż w tej sprawie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie został naruszony. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób prawidłowy, wyczerpujący i przekonywujący przedstawił przesłanki oddalenia wniosku skarżącego. W treści uzasadnienia zawarto bowiem treść żądania skarżącego, stan faktyczny i prawny sprawy oraz w sposób szczegółowy omówiono argumenty, które legły u podstaw powziętego rozstrzygnięcia. Przy czym, z uzasadnienia zażalenia wynika, że zarzut naruszenia tego przepisu stanowi w istocie polemikę nie z ustaleniami stanu faktycznego, lecz ich prawną oceną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.