IV SA/Wr 309/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak- Kubiak Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska Protokolant Asystent sędziego Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej: ustawa i art. 104 kpa – po rozpatrzeniu wniosku M. W. o wymeldowanie L. W. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu L. W. z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ul. K. nr [...] we W. W uzasadnieniu wskazano, że L. W. opuścił lokal położony przy ul. K nr [...] we W., bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, w związku z czym wypełnił przesłankę art. 15 ust. 2 ustawy warunkującą administracyjne wymeldowanie z pobytu stałego. Od powyższej decyzji L. W. wniósł odwołanie, w argumentach którego podniósł, że organ I instancji wydał decyzję sprzeczną ze stanem faktycznym sprawy. Podniósł, że posiada prawo do zamieszkiwania w lokalu przy ul. K. nr [...] we W. Pomimo, iż jest w nim zameldowany, żona uniemożliwia mu dostępu do lokalu, ponieważ wymieniła zamek w drzwiach i nie udostępniła mu kluczy. Decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy Wojewoda D. utrzymał w mocy wydaną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia jest art. 15 ust. 2 ustawy, który stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Definicję pojęcia pobytu stałego zawiera art. 6 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Analiza akt przedmiotowej sprawy wykazuje, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] odpowiada prawu, a co za tym idzie warunkom wymeldowania określonym art. 15 ust. 2 ustawy. Wskazano dalej, że z wyjaśnień złożonych przez strony postępowania, tj. M. W. i L. W., a także z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków bezspornie wynika, że L. W. nie zamieszkuje w spornym lokalu od listopada 1993 r. Sam odwołujący się nie kwestionuje tego faktu. W protokole z dnia 25 stycznia 2010 r. podał, że od kilkunastu lat nie zamieszkuje w lokalu przy ul. K. nr [...] we W. Jednakże podaje, że nie wyprowadził się z niego i ma tam swoje rzeczy osobiste i wspólne z małżeństwa. Oświadczył, że ostatni raz był w domu pięć miesięcy temu. M. W. zeznając do protokołu podała, że podtrzymuje swój wniosek o wymeldowanie męża z lokalu, ponieważ wyprowadził się dobrowolnie kilkanaście lat temu i zamieszkał w swoim mieszkaniu przy ul. P. Ś. nr [...] we W. Nie kwestionuje uprawnień męża jako współwłaściciela lokalu. Jednakże podaje, że koszty utrzymania i remontów ponosi sama. Z materiału dowodowego wynika, że L. W. obecnie zamieszkuje w drugim swoim mieszkaniu przy ul. P. Ś. nr [...] we W. Podał, że do chwili obecnej nie miał możliwości wejścia do lokalu ponieważ żona wymieniła zamek w drzwiach, a policja odmówiła mu asysty, celem wyegzekwowania prawa do mieszkania. Jednakże zdaniem organu odwoławczego podniesione kwestie nie rzutują na wydane rozstrzygnięcie. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że L. W. od kilkunastu lat swoje sprawy bytowe koncentruje poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Fakt ten potwierdziła także córka stron – A. W. Zeznając do protokołu podała, że L. W. wyprowadził się z lokalu kiedy jeszcze była mała i zamieszkał w swoim mieszkaniu przy ul. P. Śl. Mieszka tam do dzisiaj, ponieważ odwiedza go w tym lokalu. Wyjaśniono, że przez opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu należy rozumieć fizyczne nieprzebywanie w lokalu. Organy administracji w sprawie o wymeldowanie obowiązane są jedynie do ustalenia czy występują okoliczności faktycznego opuszczenia lokalu. W tym stanie rzeczy jako wymaganą prawem przesłankę wymeldowania L. W. wskazać należy brak jego pobytu w lokalu mieszkalnym w którym jest zameldowany na pobyt stały. W świetle przepisów ustawy i utrwalonego orzecznictwa NSA, pobytem stałym w danym lokalu jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy oraz w związku z art. 25 kodeksu cywilnego). Trzeba zatem przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Odnosząc się do poruszanej w odwołaniu kwestii uprawnień do zamieszkiwania w lokalu wyjaśnić należy, że zameldowanie i wymeldowanie jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby, a tym samym nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Nie należy utożsamiać zameldowania z nabyciem, a wymeldowania z utratą uprawnień do lokalu. Są to dwie niezależne od siebie sprawy, z których jedna dotyczy kwestii przebywania w określonym miejscu, zaś druga - praw majątkowych uprawnionego, przy czym ta druga kwestia w kontekście wymeldowania nie jest przedmiotem zainteresowania organów administracji. Jak przyjmuje się w orzecznictwie przesłanką wymeldowania jest takie opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, które jest dobrowolne i nosi cechy trwałości. Aktualnie dominuje stanowisko, zgodnie z którym wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Wyrazem tego stanowiska jest cała linia orzeczeń zarówno NSA jak i WSA, w których wyrażono pogląd, iż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew jej woli, lecz nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/99 - LEX nr 201427; z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00 - LEX nr 78937; z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99 - LEX nr 79243). Środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne, takie np. jak o przywrócenie naruszonego posiadania, które zostaną uwzględnione przez sąd przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie. Nie skorzystanie z tych środków, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej (wyrok WSA w Lublinie z 10 września 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 81/09). Samo werbalne deklarowanie przez L. W. woli zamieszkiwania w spornym lokalu w najbliższym czasie nie daje podstawy do uznania, iż faktycznie lokal ten stanowi jego miejsce pobytu stałego. Wolę wewnętrzną osoby co do miejsca zamieszkania określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych. W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie wykazało, iż L. W. swoje życie osobiste od listopada 1993 r. koncentruje poza adresem zameldowania na pobyt stały, spełniając tym samym przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy, warunkujące jego administracyjne wymeldowanie. Odnosząc się do podnoszonej przez L. W. kwestii podziału majątku dorobkowego stron wyjaśniono, iż kwestie te pozostają poza obszarem kompetencji Wojewody D. W postępowaniu o wymeldowanie bada się bowiem tylko i wyłącznie przesłankę opuszczenia miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wymeldowanie z lokalu nie stoi na przeszkodzie dochodzenia przez wyżej wymienionego w stosownym postępowaniu przed sądem powszechnym swoich roszczeń. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, skoro L. W. nie wykazał w stosownym postępowaniu prawnym, iż faktycznie opuścił lokal położony przy ulicy K. nr [...] we W. w następstwie bezprawnych działań i zachowań M. W., to uznać należy, że L. W. z własnej woli podjął decyzję o zmianie miejsca zamieszkania. W ustalonym stanie faktycznym, skoro L. W. opuścił lokal położony przy ul. K. nr [...] we W. w listopadzie 1993 r., to utrzymanie w rejestrach ewidencji ludności zapisu o stałym zameldowaniu L. W. pod powyższym adresem prowadziłoby do fikcji meldunkowej niedopuszczalnej przepisami ustawy. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. W. podniósł, że w mieszkaniu przy ul. K. nr [...] we W. znajdują się jego rzeczy osobiste oraz rzeczy stanowiące majątek dorobkowy nabyty w czasie trwania małżeństwa z M. W. Podał, że ponosi koszty utrzymania mieszkania i utrzymuje rodzinę z dochodów uzyskiwanych z prowadzenia sklepu. Z uwagi na trudny charakter M. W., mieszkanie przy ul. P. Ś. traktuje jako miejsce noclegowe czasowego pobytu. W ocenie skarżącego nie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego, gdyż opuszczenie lokalu zostało wymuszone sytuacją niezależną od niego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 15 ust. 2 ustawy, który stanowił podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Na tle brzmienia cytowanej normy prawnej należy jednocześnie nadmienić, iż źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Nie ma przy tym znaczenia to, czy strona posiadała, czy też nadal posiada uprawnienie do przebywania w tym miejscu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., sygn. akt V SA 3089/03, LEX nr 16072; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona w wypadku, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Należy przy tym podkreślić, iż tak rozumianym opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Przedstawiony w ten sposób zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, powinien być jednakże oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie treści ujętych w oświadczeniach zainteresowanej osoby (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 133/06, LEX 327831). Biorąc pod uwagę powyższe, rozpoznanie sprawy wymeldowania skarżącego wymagało ustalenia przez organy administracyjne obu instancji, czy opuścił on miejsce dotychczasowego pobytu i czy opuszczenie to miało w rozumieniu przepisu art. 15 ust 2 ustawy, charakter trwały i dobrowolny. Wskazać należy, iż ustalenia powyższe winny były zostać poczynione zgodnie z przepisami prawa procesowego, w tym przede wszystkim zgodnie z wynikającą z art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej, w świetle której organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy. W tym też celu, zgodnie z wymogami określonymi w treści art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa, organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 107 § 1 i 3 kpa, decyzja organu powinna zawierać powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Odnosząc wskazane reguły procesowe do rozpatrywanej sprawy Sąd przyjął, że organy meldunkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy, który następnie oceniony został w granicach prawem przewidzianej swobody, co w efekcie doprowadziło do prawidłowych ustaleń stanu faktycznego przedstawionego w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji. Opierając się na prawidłowo dokonanych ustaleniach uznać należało spełnienie wymaganej prawem przesłanki do wymeldowania skarżącego z miejsca stałego zameldowania - w postaci niewątpliwego ustania jego pobytu w spornym lokalu. Zresztą sam fakt opuszczenia lokalu nie był przez skarżącego kwestionowany. W ocenie Sądu, organy właściwie uznały, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w sposób trwały i dobrowolny, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. W prowadzonym postępowaniu nie zostało potwierdzone, by opuszczenie mieszkania przez skarżącego spowodowane było bezprawnym działaniem innych osób, natomiast ponad wszelką wątpliwość ustalono, iż opuścił on lokal przy ul. K. nr [...] we W. W trakcie postępowania administracyjnego przesłuchano świadków, którzy ten fakt potwierdzili. Również skarżący w skardze przyznał, że do czasu wymiany zamków w mieszkaniu przy ul. K. przebywał sporadycznie, w czym nie wypełnia przesłanki dotyczącej stałego przebywania w lokalu z wolą koncentracji w nim swych spraw życiowych. Przy czym, bez znaczenia w tej sytuacji pozostaje to, jaka ilość rzeczy skarżącego znajduje się jeszcze w mieszkaniu. Z kolei, w ocenie Sądu, twierdzenia skarżącego dotyczące utrudniania mu powrotu do mieszkania, położonego we Wrocławiu przy ul. K. nr [...], nie znajdują potwierdzenia w prawidłowo zebranym i ocenionym przez organy materiale dowodowym, co uznać należy za równoznaczne z dobrowolnym jego opuszczeniem. Sama zaś wymiana zamków przez byłą żonę skarżącego, bez skorzystania przez niego ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, nie może zostać uznana za działanie bezprawne. Wprawdzie skarżący pismem z dnia 4 lutego 2010 r. zwrócił się do organu policyjnego o asystę "w celu wyegzekwowania prawa do mieszkania", jednak w związku z tym, że uczynił to już po wszczęciu postępowania o wymeldowanie to w świetle przedstawionych okoliczności nie mogło to mieć wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, organy meldunkowe dokonując ustaleń odnoszących się do charakteru opuszczenia przez skarżącego miejsca zameldowania i jego woli w tym zakresie nie uchybiły wymaganiom procedury dowodowej omówionym w uzasadnieniu wyroku. Organy orzekające zapewniły skarżącemu aktywny udział w postępowaniu, uwzględniając jednocześnie wszystkie jego wnioski dowodowe. Tym samym, zarzuty skargi nie znajdują żadnego uzasadnienia. Z podanych wyżej względów - skoro podniesione zarzuty są niezasadne, a zaskarżona decyzja nie uchybia prawu – skarga, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), podlegała oddaleniu o czym orzeczono w sentencji wyroku.