I SA/Po 649/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Protokolant st.sekr.sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie uznania za nieuzasadnione zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. /-/ K. Nikodem /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ J. Małecki ISA/Po 649/10 Uzasadnienie Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w P. określił M. K. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym za rok 2004. W związku z tym w dniu 13 stycznia 2009 Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. wystawił tytuły wykonawcze obejmujące zaległości M. K. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. Decyzją z dnia 15 stycznia 2010 Dyrektor Izby Skarbowej w P. uchylił w całości decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej i określił podatnikowi inną wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym za rok 2004. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. zaktualizował w/w tytuły wykonawcze. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 postępowanie egzekucyjne zostało przez organ zawieszone w związku z tym, iż Dyrektor Izby Skarbowej wstrzymał wykonanie decyzji stanowiącej podstawę do dokonania aktualizacji tytułów wykonawczych. Pismem z dnia 16 lutego 2010 podatnik wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie zaktualizowanych tytułów wykonawczych. Zarzuty te Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał za nieuzasadnione. W wyniku złożonego odwołania Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 21 maja 2010 uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji w całości, uznał za uzasadniony zarzut niespełnienia warunków formalnych przez zaktualizowane tytuły wykonawcze i umorzył postępowanie egzekucyjne. W trakcie toczącego się postępowania odwoławczego w przedmiocie zarzutów organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu kolejne aktualizacje tytułów wykonawczych. Pismem z dnia 27 kwietnia 2010 zobowiązany ponownie wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie zaktualizowanych po raz drugi tytułów wykonawczych, żądając uznania tych zarzutów za uzasadnione oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego i uchylenia wszystkich czynności egzekucyjnych. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z dnia 12 maja 2010 uznał te zarzuty za nieuzasadnione. Na postanowienie to strona wniosła zażalenie, żądając uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości oraz orzeczenia co do istoty sprawy poprzez uznanie wniesionych zarzutów za uzasadnione, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia wszystkich czynności egzekucyjnych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 34 § 4 w związku z art. 27 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tj. Dz.U z 2005r Nr 229 poz. 1954 ze zm. ) dalej u.p.e.a. art. 34 § 4 u.p.e.a. w związku z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a oraz art. 54 § 1 pkt 3 o.p. i art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., 34 § 4 u.p.e.a. w związku z art. 33 pkt.2 u.p.e.a. w związku z art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a., .art. 34 § 4 u.p.e.a. w związku z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 54 § 1 pkt 7 o.p. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu wskazał, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie zaktualizowanych tytułów wykonawczych zostało umorzone postanowieniem z dnia 21 maja 2010r. Z uwagi na to, postępowanie odwoławcze w przedmiocie zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 12 maja 2010 co do uznania za nieuzasadnione zarzutów dotyczących egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tych tytułów wykonawczych stało się bezprzedmiotowe. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej bezprzedmiotowy stał się też zawarty w treści zażalenia wniosek strony o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uznanie wniesionych zarzutów za uzasadnione, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie wszystkich czynności egzekucyjnych. M. K. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt. 3 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz.U. z 2000 Nr 98 poz. 1071 ze zm.) dalej kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez umorzenie postępowania odwoławczego w sytuacji, w której skutkiem stwierdzenia przez organ odwoławczy bezprzedmiotowości niniejszego postępowania egzekucyjnego powinno być uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania pierwszej instancji. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, iż podziela motywy rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Nie zgadza się natomiast z rodzajem rozstrzygnięcia podjętego przez organ odwoławczy. Zdaniem skarżącego niewystarczające jest jedynie umorzenie postępowania odwoławczego, gdyż w efekcie takiego rozstrzygnięcia w obrocie prawnym pozostaje zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 12 maja 2010, również bezprzedmiotowe, orzekające jednak w sposób wiążący o sytuacji prawnej zobowiązanego w postępowaniu, które zostało umorzone. W odpowiedzi na skargę Dyrektor izby skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), kontrola działalności administracji publicznej jest przez Sądy administracyjne sprawowana pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, uwzględnienie zaś skargi w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu jest wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 144 kpa postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] umarzające postępowanie odwoławcze. Przepis art. 138 § 1 kpa stanowi : organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Przepisy art. 138 § 1 pkt 2 in fine i pkt 3 k.p.a. stanowią względem siebie odrębne podstawy decyzji o umorzeniu postępowania. Wspólna dla tych podstaw jest natomiast przesłanka umorzenia w postaci bezprzedmiotowości postępowania, z tym że w pierwszym przypadku dotyczy ona postępowania w sprawie, a w drugim – tylko postępowania odwoławczego. Jak podkreśla orzecznictwo sądowe, organ odwoławczy może podjąć w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzję o umorzeniu postępowania tylko wówczas, gdy zachodzą okoliczności wskazane w art. 105 k.p.a. Umorzenie postępowania w wypadku uchylenia decyzji organu I instancji jest dopuszczalne tylko w powiązaniu z treścią art. 105 k.p.a. (wyr. NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., SA 1031/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 60; por. także wyr. NSA z dnia 9 lutego 1999 r., III SA 1591/98, niepubl. wyr. WSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 2008 VII SA/Wa 528/08 LEX nr 508492). Chodzi tu jednak o powiązanie w postaci przesłanki. W wyroku z dnia 8 sierpnia 1997 r. (I SA/Gd 514/96, niepubl.) NSA ustalił: "W sytuacji, kiedy dopiero na etapie postępowania odwoławczego zajdą okoliczności faktyczne czyniące postępowanie w sprawie bezprzedmiotowym (art. 105 § 1 k.p.a.), organ odwoławczy wydaje decyzję przewidzianą w zdaniu drugim art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Takiemu rozstrzygnięciu nie stoi na przeszkodzie sformułowanie "umarza postępowanie pierwszej instancji", w istocie bowiem znaczy ono tylko tyle, co - umarza postępowanie w sprawie". Natomiast zasadniczo jedynie dwie sytuacje wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego: skuteczne cofnięcie odwołania oraz stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. ( patrz G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, LEX, 2010, wyd. III. a także wyrok NSA w Warszawie z dnia 16.04.2002 IV SA/1635/00 ONSA 2003/4/129) Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż rację ma skarżący nie zgadzając się z rodzajem rozstrzygnięcia podjętego przez organ odwoławczy. Umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowało, że postępowanie w sprawie zarzutów na prowadzoną egzekucję administracyjną stało się bezprzedmiotowe. Co też stanowiło podstawę rozstrzygnięcia organu odwoławczego w zaskarżonym postanowieniu. Jednakże wbrew twierdzeniu organu II instancji ta bezprzedmiotowość winna skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i umorzeniem postępowania w sprawie, a nie umorzeniem postępowania odwoławczego. Określeniem z art. 105 § 1 kpa " postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe" obejmuje się bowiem sytuacje, gdy żądanie strony , jak w niniejszej sprawie jest nieaktualne, lub wygasło z mocy prawa. O bezprzedmiotowości postępowania w sprawie można zatem mówić , gdy zachodzi brak jego strony lub brak przedmiotu, czyli brak jest podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast, jak już wcześniej wskazano,- zasadniczo jedynie dwie sytuacje wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego: skuteczne cofnięcie odwołania oraz stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że M.K. był stroną postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem oraz, że nie cofnął odwołania. Nie zaszły więc okoliczności wypełniające przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Przed wydaniem zaskarżonego postanowienia zostało natomiast umorzone postępowanie egzekucyjne, wobec czego brak było podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej zarzutów na to postępowanie egzekucyjne. Organ odwoławczy winien więc wydać orzeczenie przewidziane w zdaniu drugim art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 144 kpa. tj. uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Skutkiem prawnym postanowienia o umorzeniu postępowania odwoławczego jest bowiem pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonego zażaleniem postanowienia. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy. /-/ Katarzyna Nikodem /-/ Jerzy Małecki /-/Katarzyna Wolna-Kubicka