I GZ 46/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 958/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia 25 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r. odmówił J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia 25 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia podatku akcyzowego za miesiące od maja do grudnia 2005 roku oraz styczeń i luty 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że J. W. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego na formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji udzielonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący wspólnie z żoną i córką prowadzi gospodarstwo domowe, źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.317 zł miesięcznie brutto, zaś prowadzoną działalność gospodarczą pod nazwą B.-I. ma zawieszoną do 31 stycznia 2011 r., z uwagi na blokadę rachunków bankowych i brak możliwości jej prowadzenia. Jego żona uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, których wysokości skarżący nie wskazał z uwagi na łączący go z żoną ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, poza 19- letnim Fordem Escortem bez wartości rynkowej. Wskazał, iż zamieszkuje wspólnie z żoną oraz córką (w jednym wynajętym pokoju) w segmencie o powierzchni 200 m2, stanowiącym własność żony, córki i syna, a całe wynagrodzenie wydaje na wyżywienie, ubrania i środki czystości. Z przedstawionych przez podatnika kopii deklaracji podatkowych PIT-36L za 2008 rok, wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał on przychód w wysokości 347,463 zł poniósł koszty w wysokości 346.743 zł osiągając dochód na poziomie 719 zł, w tym samym roku uzyskał także dochody ze stosunku pracy oraz działalności wykonywanej osobiście w łącznej kwocie 16.657 zł. W 2009 r. działalność gospodarcza przyniosła skarżącemu stratę w wysokości 6.320 zł zaś jego dochód ze stosunku pracy wyniósł 13.977 zł. Ponadto Skarżący nadesłał wyciągi z posiadanych przez niego rachunków bankowych w M. B. potwierdzające ich zajęcia egzekucyjne na kwotę przekraczającą 2.200.000 zł. Postanowieniem z dnia 28 października 2010 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w dniu 24 listopada 2010 roku skarżący złożył sprzeciw W ocenie Sądu I instancji złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. W dodatkowych dokumentach, złożonych na wezwanie referendarza sądowego skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym. Oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, ale posiada z małżonką rozdzielność majątkową, pomijając sytuację majątkową żony. Okoliczności te, według Sądu I instancji, miały istotne znaczenie w niniejszej sprawie, albowiem zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Sąd I instancji zaznaczył, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Na powyższe postanowienie Sądu I instancji Jerzy Wójcicki wniósł zażalenie, któremu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych i naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Skarżący wniósł o zmianę orzeczenia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, względnie uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest uzasadnione i podlega oddaleniu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaś stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. A jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, dokładne dane o stanie rodzinnym oraz zaświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wobec tego to na zainteresowanym spoczywa obowiązek przedłożenia Sądowi informacji majątkowych, o których mowa w cytowanym przepisie, aby Sąd ten mógł ocenić czy zachodzą okoliczności pozwalające stwierdzić, że nieprzyznanie prawa pomocy spowoduje, iż wnioskodawca i jego rodzina doznają uszczerbku majątkowego mającego wpływ na ich utrzymanie w zakresie niezbędnym tj. dla zaspokajania ich podstawowych potrzeb życiowych. Przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym czy w zakresie częściowym ma charakter uznaniowy. Sąd właściwy do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy opiera się na danych majątkowych przedłożonych przez stronę. Zatem to w interesie strony jest przedstawić na tyle pełną informację co do jej stanu majątkowego, w tym rodziny, aby Sąd I instancji mógł gruntownie ocenić jej sytuację i uwzględnić wniosek o prawo pomocy. Trzeba zaznaczyć, że prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego lub ustanowienie pełnomocnika procesowego jest finansowane ze środków budżetu Państwa, dlatego każdy wniosek w tym zakresie musi być dokładnie zbadany. W sprawie objętej zażaleniem J. W. wystąpił, w trybie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. W formularzu oraz w dodatkowych dokumentach przedłożonych na wezwanie referendarza Wnioskodawca poinformował Sąd I instancji, że wspólnie z żoną i córką prowadzi gospodarstwo domowe a źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.317 zł miesięcznie brutto zaś prowadzoną działalność gospodarczą pod nazwą B.-I. ma zawieszoną do 31 stycznia 2011 roku, z uwagi na blokadę rachunków bankowych i brak możliwości jej prowadzenia. Jego żona uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, których wysokości skarżący nie wskazał z uwagi na łączący go z żoną ustrój rozdzielności majątkowej. Wskazał, iż zamieszkuje wspólnie z żoną oraz córką (w jednym wynajętym pokoju) w segmencie o powierzchni 200 m2, stanowiącym własność żony, córki i syna, a całe wynagrodzenie wydaje na wyżywienie, ubrania i itp. Okoliczności te Sąd I instancji uznał, za niewystarczające dla zwolnienia J. W. od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko. Fakt pozostawania przez Wnioskodawcę w rozdzielności majątkowej z małżonkiem, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, nie ma również znaczenia dla zwolnienia strony od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym został wyrażony pogląd, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego. Zniesienie wspólności ustawowej miedzy małżonkami nie niweczy tego obowiązku. (Patrz. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04). Wobec tego, pomimo istnienia rozdzielności majątkowej umownej, jeden z małżonków jest zobowiązany do wspomagania finansowego drugiego współmałżonka w wydatkach związanych z postępowaniem sądowym prowadzonych w jego indywidualnej sprawie. Wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką, nie jest w separacji i zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która prowadzi działalność gospodarczą. Taka sytuacja pozwala przypuszczać, że wnioskodawca może utrzymywać kontakty z małżonkiem i mieć rozeznanie co do jego sytuacji majątkowej pomimo, że nie przedstawił wymaganych przez Sąd dokumentów w tej materii. W tym stanie rzeczy należy podzielić stanowisko Sądu I instancji wskazujące na to, że J. W. nie wykazał, aby zachodziła przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.