I SA/Gd 858/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia WSA Danuta Oleś, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Orska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2010 r. sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 14 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 czerwca 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia K.P. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 2 kwietnia 2010 r. uznającego za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej podał, że Dyrektor Izby Celnej (będący jednocześnie wierzycielem) prowadzi, na podstawie tytułów wykonawczych nr: od [...] do [...] z dnia 10 marca 2010 r. (obejmujących należności z tytułu podatku akcyzowego za miesiące od grudnia 2004 r. do kwietnia 2005 r.) postępowanie egzekucyjne do majątku K.P. Pismem z dnia 24 lutego 2010 r. zobowiązana reprezentowana przez pełnomocnika zgłosiła zarzuty w oparciu o art. 33 pkt 4 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które w jej ocenie wszczęte zostało z naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie: - art. 29 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przystąpienie do egzekucji administracyjnej mimo niespełnienia warunków wskazanych w tych przepisach, a to przez skierowanie przez Dyrektora Izby Celnej tytułów wykonawczych wobec błędnie oznaczonego podmiotu, tj. "A" K.P. zamiast właściwego wynikającego z wpisu do ewidencji "B" K.P., - art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne oznaczenie zobowiązanego tj. "A" K.P. zamiast właściwego wynikającego z wpisu do ewidencji "B" K.P., a tym samym skierowanie tytułu wykonawczego do podmiotu niebędącego stroną w postępowaniu, - art. 10 § 1 w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. polegającego na nie doręczeniu występującemu w sprawie pełnomocnikowi tytułów wykonawczych, a tym samym niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu. W dalszych wywodach Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że środkiem zaskarżenia służącym zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego są zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje możliwość zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w ściśle określonych przypadkach wymienionych w art. 33. Stosownie do treści powołanego przepisu, podstawą wniesienia zarzutu może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Przy czym zgodnie z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym zarzuty organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Jednakże mając na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt I FPS 4/06 w przypadku tożsamości organu egzekucyjnego i wierzyciela bezprzedmiotowym jest wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej zgłoszone przez zobowiązaną zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. W kwestii zarzutu dotyczącego błędu co do osoby zobowiązanego oraz niespełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Skarbowej podzielił stanowisko Dyrektora Izby Celnej, że nie wprowadza w błąd przyjęte w tytułach wykonawczych oznaczenie osoby zobowiązanej. Jako zobowiązaną wskazano bowiem osobę fizyczną, K.P. Wprawdzie wskazując nazwę prowadzonej przez zobowiązaną działalności podano "A" zamiast "B", jednakże tytuły zawierały prawidłowy NIP i REGON, jak również siedzibę prowadzonej działalności. Zaistniała wada nie mogła zatem skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W odniesieniu do zarzutu nieprawidłowego doręczenia tytułów wykonawczych Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że z treści art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Problematyka związana z doręczaniem tytułów wykonawczych została zaś uregulowana w art. 26 § 5 pkt 1 i art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które stanowią, że odpis tytułu wykonawczego doręcza się zobowiązanemu. Brak jest zatem podstaw w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej do doręczenia tytułu wykonawczemu ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K.P. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, zarzucając naruszenie przepisów postępowania: - art. 29 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 138 § 1 k.p.a., poprzez przyjęcie, że skierowanie przez Dyrektora Izby Celnej tytułów wykonawczych wobec błędnie oznaczonego podmiotu, tj. "A" K.P. zamiast właściwego wynikającego z wpisu do ewidencji "B" K.P. nie jest wystarczające do uwzględnienia zgłoszonego zarzutu, - art. 29 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez bezpodstawne zróżnicowanie części składowych tytułu wykonawczego ze względu na ich ważność w postępowaniu egzekucyjnym, - art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że błędne oznaczenie zobowiązanego tj. "A" K.P. zamiast właściwego wynikającego z wpisu do ewidencji "B" K.P., nie jest jednoznaczne ze skierowaniem tytułu wykonawczego do podmiotu niebędącego stroną w postępowaniu, - art. 10 § 1, art. 32 i art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegającego na nie doręczeniu występującemu w sprawie pełnomocnikowi tytułów wykonawczych, a tym samym niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, a także błędnym przyjęciu, że doręczenie zarządzeń wymaga osobistego udziału samej strony, o którym mowa w art. 32 k.p.a.. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) i art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak pojmując rolę Sądu stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie wbrew podniesionym zarzutom odpowiada prawu. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia czy zarzuty zgłoszone przez skarżącą w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym zasługiwały na uwzględnienie. Na wstępie rozważań przytoczyć zatem wypada treść przepisu art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), zgodnie z którym podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może stanowić : 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Podkreślić przy tym należy, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Zgodnie z art. 34 § 1 cytowanej ustawy, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Przy czym jak trafnie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej, powołując w tej kwestii stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w uchwale z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06 (publ. ONSAiWSA 2007/5/112, ZNSA 2007/4/87, OSP 2008/1/5, Prok.i Pr. 2008/1/52), wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku gdy wierzyciel jest jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżąca pismem z 24 lutego 2010 r. zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc błąd co do osoby zobowiązanego, niespełnienie przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także nieprawidłowe doręczenie tytułów wykonawczych bezpośrednio zobowiązanej, z pominięciem ustanowionego pełnomocnika. W ocenie składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie zarzuty te trafnie zostały ocenione jako nieskuteczne. Podniesione przez Skarżącą zarzuty: błędu co do osoby zobowiązanego oraz niespełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów formalnych określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skupiały się na wskazaniu, że w tytułach wykonawczych błędnie oznaczono nazwę firmy pod jaką skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, mianowicie "A" K.P., zamiast "B" K.P. W ocenie Sądu zgodzić należy się z organem egzekucyjnym, że nie wprowadza w błąd przyjęte w tytułach wykonawczych oznaczenie osoby zobowiązanej. Jako zobowiązaną wskazano bowiem osobę fizyczną, K.P, na której ciążą zobowiązania z tytułu podatku akcyzowego. Wprawdzie wskazując nazwę prowadzonej przez Skarżącą działalności błędnie podano "A" zamiast "B", jednakże wystawione tytuły wykonawcze zawierały prawidłowy NIP i REGON zobowiązanej, jak również siedzibę prowadzonej przez nią działalności. Błąd polegający na pominięciu jednej litery przy oznaczeniu nazwy prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej nie może zatem skutkować stwierdzeniem ,że tytuły wykonawcze nie spełniały wymogów formalnych określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z sytuacją błędu co do osoby zobowiązanego mamy do czynienia wówczas, gdy egzekucja jest prowadzona przeciwko osobie innej aniżeli zobowiązany chociaż noszącej to samo imię i nazwisko lub też skierowanie egzekucji do spółki o nazwie "X", podczas gdy decyzja nakładająca obowiązek dotyczyła przedsiębiorstwa państwowego nazywającego się również "X" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 grudnia 1998 r. sygn. akt III SA 2801/97 LEX nr 37165). Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika zaś, że tytuł wykonawczy skierowany do egzekucji wskazuje jako zobowiązaną K.P. (osobę fizyczną), na której ciąży obowiązek podatkowy w podatku akcyzowym, określony decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 22 grudnia 2009 r. W sprawie nie zachodzi zatem błąd co do osoby zobowiązanego. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut nieprawidłowego doręczenia tytułów wykonawczych bezpośrednio zobowiązanej, z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Z uwagi na to, że kwestia pełnomocnictwa nie została w ogóle uregulowana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to na zasadzie odesłania zawartego w art. 18 tej ustawy w tym zakresie pełne zastosowanie mają przepisy art. 32 i art. 33 § 1–4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Z kolei istotne z punktu widzenia powstałego sporu obowiązki w zakresie doręczeń zostały uregulowane w art. 39–49 k.p.a. Zgodnie z tymi regulacjami obowiązek doręczania pism pełnomocnikowi zobowiązanego dotyczy pełnomocnika ustanowionego w sprawie (art. 40 § 2 k.p.a.). Pełnomocnictwo winno być udzielone na piśmie bądź zgłoszone do protokołu, zaś pełnomocnik zobowiązany jest dołączyć do akt oryginał lub urzędowy poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 33 § 2 i 3 k.p.a.). Jak podnosi się w literaturze (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J., Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 8, Warszawa 2006, s. 268), przepis art. 33 § 3 k.p.a. wyraźnie stanowi, że chodzi o akta sprawy, nie zaś o akta dowolnej sprawy prowadzonej wcześniej przez organ. Tym samym pełnomocnictwo złożone do akt sprawy innej nie może wywoływać skutku w postaci zobligowania organu do dokonywania doręczeń na adres pełnomocnika tym pełnomocnictwem ustanowionego. Z powołanych wyżej przepisów popartych poglądami doktryny wynika, że organ egzekucyjny musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnika w danej, konkretnej sprawie (pełnomocnictwo ma być złożone do akt). Faktu istnienia pełnomocnictwa organ administracji (egzekucyjny) nie może domniemywać. Dopiero od momentu zawiadomienia organ administracyjny (egzekucyjny) jest zobligowany doręczać pisma ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi i zapewnić mu taki udział w postępowaniu, jak stronie tego postępowania (w tym przypadku chodzi o odpowiednie uprawnienia zobowiązanego). Przedstawione powyżej uwagi o charakterze ogólnym prowadzą do wniosku, że dopiero po skutecznym wszczęciu czynności egzekucyjnych zobowiązany może ustanowić pełnomocnika w tym postępowaniu. Wcześniejsze czynności podejmowane przez wierzyciela oraz organ egzekucyjny (art. 15 ust. 1, art. 26 § 1 i art. 29 § 1 u.p.e.a.) poprzedzają dopiero wszczęcie egzekucji administracyjnej. Na tym etapie ustanowienie pełnomocnika przez zobowiązanego nie jest możliwe. Nie została bowiem wszczęta egzekucja administracyjna, do której wszczęcia w sposób przewidziany w art. 26 § 5 pkt 1 lub 2 u.p.e.a. w ogóle nie musi dojść (np. wcześniejsza zapłata należności pieniężnej na skutek doręczenia upomnienia). W takiej sytuacji adresatem odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.) jest zobowiązany wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym (art. 27 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 40 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie można było w ogóle mówić o ustanowieniu pełnomocnika w tym postępowaniu. Podstawę do formułowania wniosku o pominięciu pełnomocnika zobowiązanego (art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) stanowiło odwołanie się do pełnomocnictwa złożonego w postępowaniu odwoławczym przed Dyrektorem Izby Celnej w przedmiocie podatku akcyzowego. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu podatkowym (art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) nie rozciąga się na wszystkie kolejne postępowania i czynności, w których strona bierze udział (por. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2008 r. sygn. akt II FSK 1344/07, LEX nr 525846). Pełnomocnictwo udzielone adwokatowi w postępowaniu podatkowym uprawniało tego ostatniego do zgłoszenia udziału w postępowaniu egzekucyjnym, wszczętym z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdza, że wszczęcie postępowania, w tym postępowania egzekucyjnego, następuje zawsze bezpośrednio do strony (zobowiązanego). Dopiero od tego momentu strona (zobowiązany) może ustanowić i działać w sprawie przez pełnomocnika. Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie może być uznany za jego stronę, tym samym nie jest możliwe, aby mógł działać przez pełnomocnika. Oznacza to, że organ nie może doręczać dokumentów, których doręczenie jest równoznaczne ze wszczęciem postępowania, pełnomocnikowi zobowiązanego, który status strony uzyskał dopiero z chwilą doręczenia tych dokumentów. Na marginesie tylko można dodać, że w przywołanym przez pełnomocnika Skarżącej wyroku z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 991/06 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że z przepisów art. 32 i art. 40 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyprowadzić należy wniosek co do możliwości pełnej reprezentacji zobowiązanego przez pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym również w zakresie doręczenia tytułu wykonawczego. W dalszych wywodach ten sam Sąd zajął jednak stanowisko identyczne jak skład orzekający w rozpoznawanej sprawie, stwierdzając, że: "Ustanowienie pełnomocnika jest bowiem prawem strony, zatem w każdym postępowaniu winna ona wskazać, czy chce działać przez pełnomocnika. W niniejszej sprawie pozostaje poza sporem, że reprezentujący stronę pełnomocnik nie złożył pełnomocnictwa w postępowaniu. Prawidłowo zatem Dyrektor Izby Celnej doręczył upomnienie oraz odpisy tytułów wykonawczych bezpośrednio stronie, jako że nie był powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnika w tej konkretnej sprawie, tj. sprawie egzekucyjnej. Okoliczność, iż sprawa była konsekwencją zakończonej wcześniej sprawy celnej nie zmienia tej oceny, bowiem postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem odrębnym, toczącym się na podstawie regulacji dotyczącej tego postępowania, inny jest również jego cel." Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.