III SA/Kr 88/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. A. zastąpionego przez przedstawiciela dla nieobecnego I. B. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Ł. A. zastąpionego przez przedstawiciela dla nieobecnego I. B. na decyzję Wojewody z dnia 27 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: ustanowić dla Ł. A. zastąpionego przez przedstawiciela dla nieobecnego I. B. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. W złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiciel dla nieobecnego Ł. A. domagała się ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. W rubrykach przeznaczonych na informacje o stanie rodzinnym strony, jej majątku i dochodach wpisała "brak danych". Uzasadniając żądania wniosku przedstawiciel nieobecnego zaakcentowała, że miejsce pobytu strony nie jest znane a na potrzeby postępowania o wymeldowanie rzeczonego z pobytu stałego ustanowiona została jego przedstawicielem. Powołała się na stosowne postanowienie SR z dnia 17 czerwca 2009 r. Podniosła, że działając w wykonaniu powierzonych obowiązków uczestniczyła w przedmiotowym postępowaniu zarówno przed organami administracji jak i przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Z uwagi jednak na brak uprawnień do sporządzenia oraz wniesienia skargi kasacyjnej a także ze względu na brak jakichkolwiek informacji na temat majątku Ł. A. pozwalającego na uiszczenie kosztów zastępstwa adwokacko-radcowskiego zmuszona jest złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy polegającego na ustanowieniu dla Ł. A. profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. O oparciu o akta sprawy i przedstawione przez organ wraz ze skargą akta administracyjne okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że na wniosek organu (k. 79 i n. akt. admin.) postanowieniem z dnia 17 czerwca 2009 r. wydanym w sprawie zapisanej do sygn. akt. [...] Sąd Rejonowy ustanowił kuratora w osobie I. B. dla nieobecnego Ł. A. celem reprezentowania jego praw w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] toczącej się przed Prezydentem Miasta nr [...] (k. 93 akt. admin). W oparciu o to postanowienie kurator działała za stronę przed Wojewodą (vide: odwołanie i decyzja) a następnie przed tutejszym wojewódzkim sądem administracyjnym (k. 1, 3-5, 11, 16, 17, 21). Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej "ppsa" prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek. Wniosek ten zgodnie z art. 252 ppsa powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie jej majątku, dochodach i stanie rodzinnym a składa się go na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. 03/227/2245). Zauważyć też trzeba, że zgodnie z art. 246 §1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – co między innymi obejmuje ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika (art. 245 §3 ppsa) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy milczą jednak na temat tego, co w sytuacji gdy wniosek o prawo pomocy obejmujące ustanowienie adwokata składa – tak jak ma to miejsce w realiach rozstrzyganego przypadku – przedstawiciel (kurator) dla osoby nieobecnej, który oświadcza, że nie dysponuje informacjami na temat majątku strony, jej dochodów i stanu rodzinnego. Prawodawca przewidział wprawdzie, że kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 239 pkt. 3 ppsa) a przepis ten może znaleźć odpowiednie zastosowanie także wobec kuratora spadku (por. postan. NSA z 17 marca 2010 r. sygn. I OZ 187/10). Umknęło jednak uwadze prawodawcy, że o ile przedstawiciel (kurator) dla osoby nieznanej nie jest adwokatem lub radcą prawnym to nie ma zdolności postualcyjnej do sporządzenia i złożenia skargi kasacyjnej za stronę. Równocześnie sam nie posiada legitymacji do ubiegania się o prawo pomocy dla siebie. Chociaż bowiem art. 246 §1 ppsa stanowi o "osobie fizycznej" to jednak nie można tracić z pola widzenia, że pozostałe przepisy Oddziału 2 Rozdziału 2 Działu V ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi traktujące o instytucji prawa pomocy operują tylko i wyłącznie pojęciem "strony" (por. art. 243, art. 247, 248, 251, 252, 257). Tą w znaczeniu procesowym – prócz organu, którego działanie lub bezczynność stanowi przedmiot skargi - jest jednostka, która występuje w danym postępowaniu we własnym imieniu albo jako skarżący (art. 32 ppsa) albo jako uczestnik (art. 33 ppsa w związku z art.12 ppsa). Jest to luka w prawie, która niesie za sobą ryzyko ograniczenia gwarantowanego w art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Obywatela prawa do sądu. Kwestię otwartą stanowi wobec tego ustalenie czy lukę tę można wypełnić interpretacją. Ponieważ z przyczyn wskazanych powyżej nie znajduje zastosowania wykładnia literalna i zawodzi systemowa, więc odwołać wypada się do wykładni teleologicznej akcentującej konieczność zachowania rozsądnej relacji proporcjonalności między kompetencjami kuratora absentis, ograniczeniami dostępu do sądu i celem prawa pomocy. Wskazując zaś na powyższe zwrócić trzeba uwagę na następujące okoliczności. Przede wszystkim skoro wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany przez pełnomocnika strony (uchwała NSA z 20 maja 2010 r. sygn. I OPS 11/09 (ONSAiWSA 2010/4/54, Dor.Podat. 2010/6/31) to tym bardziej kompetencję taką posiada kurator absentis, który jest przedstawicielem ustawowym reprezentowanego i występuje w jego imieniu oraz interesie (por. Wyrok SN z 23 maja 2003 r. sygn. III CA 1/2003). Po wtóre skoro ustanowienie kuratora absentis wiązało się z niemożnością odnalezienia danej osoby (por. art. 601 kpc, art. 184 §1 kro i art. 34 §1 kpa) a powinnością kuratora było przede wszystkim poczynienie starań zmierzających do ustalenia miejsca pobytu osoby nieobecnej celem zawiadomienia jej o stanie sprawy (art. 184 §2 kro), więc jeśli obecnie kurator oświadcza, że z uwagi na brak danych nie dysponuje informacjami na temat majątku oraz dochodów osoby nieobecnej sytuacja taka oznacza, że osoby nieobecnej nie można odnaleźć w dostępnych ewidencjach ani rejestrach. Opierając się zatem na założeniach logiki formalnej można przyjąć ze znacznym stopniem prawdopodobieństwa, że jeśli osoba nieobecna nie posiada ewidencjonowanego majątku ani rejestrowanych dochodów, to w takiej sytuacji przesłanki materialne warunkujące zasadność wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 §1 pkt. 1 ppsa) zostają spełnione. Po trzecie nie można tracić z pola widzenia i tego, że choć w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że prawo do sądu może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, to jednak podkreślić należy, że ograniczenie tego prawa nie jest sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji tylko wówczas, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu i co ważniejsze gdy nie narusza samej istoty prawa do sądu. W przypadku rozstrzyganego problemu o realizacji jakiegokolwiek celu (tym bardziej uzasadnionego prawnie) trudno mówić, podobnie jak i nie sposób wywodzić, by odjęcie stronie możliwości skontrolowania niekorzystnego dla niej wyroku sądu pierwszej instancji z przyczyn w zasadzie formalnych nie naruszało samej istoty prawa do sądu. W konsekwencji wszystkiego co zostało powiedziane orzeczono więc jak w sentencji na podstawie powołanych w uzasadnieniu przepisów.