IV SA/Po 769/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] Burmistrz Miasta P. decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., wydaną na podstawie art. 17 i 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139,ppoz. 992 ze zm.), odmówił J.P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką – H.S.. Powodem odmowy był fakt pozostawienia osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Organ ustalił, że matka wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z M.S. Ta okoliczność w świetle wyraźnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" w/w ustawy uniemożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu z dnia 28 czerwca 2010 r. J.P. uznała decyzję organu I instancji za krzywdzącą. Zdaniem skarżącej jej ojczym - mąż H.S. jest, tak jak jego żona, bardzo chory i nie może się nią zaopiekować. Matka skarżącej ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga całodobowej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ podzielił pogląd wyrażony w decyzji organu I instancji, że skoro wspomniany przepis stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to nie można przyznać rzeczonego świadczenia. W skardze z dnia 3 sierpnia 2010 r. J.P. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. W niniejszej sprawie spór pomiędzy stronami w istocie nie dotyczy stanu faktycznego, bowiem pozostaje on niesporny, a jedynie dokonanej przez organy obu instancji wykładni przepisów dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, pozostającą w związku małżeńskim. Wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny, orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art.17 ust. 1 cyt. wyżej ustawy mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym w sposób niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując ogromne znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno -ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Nadto wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. Rozważenia zatem wymaga, dla kręgu jakich osób wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. wywoływać będzie skutki prawne. Niewątpliwie obowiązek opieki nad członkiem rodziny wynika z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Obowiązek opieki nad członkiem rodziny wywodzony jest nie tylko z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie k.r.o., ale również z treści art. 23 i art. 27 k.r.o. W świetle tych przepisów małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. Na powyższą kwestię wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyroku z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 814/08. Podniósł, iż ustawodawca nie posługuje się w stosunkach między małżonkami pojęciem obowiązku alimentacyjnego. Ocena charakteru obowiązków, o których mowa w przepisach art. 23 i art. 27 k.r.o. nie jest również jednolita w literaturze przedmiotu i orzecznictwie. Należy jednak uznać, iż również małżonek należy do kręgu osób, obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek, znajduje swoje umocowanie w systemie nie tylko norm moralnych, ale i prawnych. Skoro bowiem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim odmawia prawa do świadczenia pieniężnego osobom innym niż rodzice, to nie może on stanowić podstawy prawnej odmowy przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. W niniejszej sprawie, rozważenia przede wszystkim wymaga kwestia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wywodów zawartych w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszących się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 ustawy. Z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 tej ustawy wynika, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Literalne odczytywanie tej normy prawa może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z pracy zarobkowej. Takie odczytanie przepisu wykluczałoby przyznanie świadczenia osobie, sprawującej opiekę nad małżonkiem, a taka interpretacja tego przepisu, w szczególności w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, zdaniem składu sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie zasługuje na aprobatę. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" musi być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek, jak w tej sprawie, nie może takiej opieki świadczyć z uwagi na własny stan zdrowia. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa wart. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim. W niniejszej sprawie schorowany i wymagający sam opieki ojczym skarżącej niewątpliwie nie jest w stanie uczynić zadość obowiązkowi opieki nad małżonką. Powstaje zatem obowiązek opieki zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności krewnych w linii prostej, a więc córki. Ponownie wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Sądu, powyższe kryterium, legitymujące do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, spełnia zobowiązana do alimentacji córka, mimo że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Reasumując, w aktualnym stanie prawnym, powstałym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, stwierdzającego niezgodność art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, okoliczność, iż skarżąca sprawuje opiekę nad pozostającą w związku małżeńskim matką, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd powyższy wyrażony już został w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. o sygn. II SA/Ol 61/09, System Informacji Prawnej "Lex" nr 533538, wyroki NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 722/09 i 723/09). Do dorobku tego orzecznictwa odwołał się również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r. o sygn. P 38/09 (opubl. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" OTK-A z 2010r., nr 5, poz. 53; "Lex" nr 602860). W dalszym postępowaniu organ winien wziąć pod uwagę wskazania wynikające wprost z powyższych rozważań. W tych okolicznościach Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.). mb