IV SA/Wa 1938/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2010 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie wymeldowania - oddala skargę - W dniu 2 lutego 2010 r. L. M. wniosła o wymeldowanie T. M. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. W dniu 4 lutego 2010 r. Wójt Gminy M. wszczął postępowanie w tej sprawie na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.". Wójt Gminy M. decyzją z [...] czerwca 2010 r. orzekł o wymeldowaniu T. M. z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł T. M.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j.: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy winno się zatem łączyć ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby. Organ podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W związku z tym zaznaczono, iż we wniosku o wymeldowanie T. M. z miejsca pobytu stałego L. M. wskazała, iż wymieniony wyprowadził się z przedmiotowego lokalu w dniu 4 grudnia 2008 r. zabierając ze sobą swoje rzeczy. Na niezamieszkiwanie przez T. M. w przedmiotowym lokalu od ok. 2 lat wskazali także sąsiedzi J. C. i W. K. podczas przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Policji kontroli meldunkowej. Ponadto organ podniósł, że sam odwołujący się T. M. oświadczył, że w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje od stycznia 2009 r., ale codziennie jest na posesji. W garażu w workach spakowane są jego rzeczy. Nie przybywa w domu z uwagi na konfliktowe zachowanie żony (awantury i pobicia) i zmianę zamków. Wskazano, że w dniu 10 czerwca 2010 r. wymieniony złożył do sądu powszechnego pozew o przywrócenie naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu. Z powyższych okoliczności zdaniem organu wynika, że w sprawie została spełniona określona w art. 15 ust. 2 ustawy przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego i niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. T. M. bowiem nie przebywa od stycznia 2009 r. w lokalu, w którym był zameldowany na pobyt stały. Odwołujący wprawdzie zeznał, że wyprowadził się z miejsca pobytu stałego w wyniku nagannego zachowania żony, która zmieniła zamki i nie opuścił mieszkania trwale, gdyż codziennie dogląda dom, lecz okoliczność ta, w świetle materiału dowodowego sprawy, nie może odnieść zamierzonego skutku, wobec niepodjęcia w stosownym terminie przez wymienionego działań prawnych zmierzających do odzyskania utraconego posiadania zajmowanego lokalu. Zgodnie bowiem z art. 344 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), zwanej dalej "k. c", pozew o przywrócenie utraconego posiadania lokalu, należy wnieść do sądu powszechnego w terminie 1 roku od dnia naruszenia. W ocenie organu odwoławczego pozew z dnia 10 czerwca 2010 r. został wniesiony do sądu przez T. M. na skutek toczącego się postępowania o jego wymeldowanie. Wojewoda [...] wyraził pogląd, że dla wykazania niedobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca pobytu wymagane jest podjęcie przewidzianych prawem środków zmierzających do uzyskania rozstrzygnięcia sądowego, np. wyroku przywracającego posiadanie lokalu lub orzeczenia potwierdzającego fakt zmuszania do opuszczenia lokalu. Brak działań strony w powyższym zakresie i określonym do tego terminie uważa się za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Ponadto wskazano, że nawet pozostawienie w lokalu mebli, czy też rzeczy osobistych nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w spornym lokalu. Skargę do Sądu na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. wniósł T. M. zarzucając jej: 1. niezbadanie przyczyn opuszczenia lokalu, nie danie temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji oraz brak wskazania dowodów, na których organ oparł swe rozstrzygnięcie, przez co naruszono art. 15 ust. 2 ustawy, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 k. p. a. (zarzuty 1, 3 i 4 skargi); 2. niezawieszenie postępowania pomimo konieczności rozstrzygnięcia przez sąd cywilny zagadnienia wstępnego, tj. powództwa o przywrócenie T. M. posiadania przedmiotowego lokalu, przez co naruszono art. 97 § 1 pkt 4 k. p. a. (zarzut 5 skargi); 3. nieprawidłowe uznanie, że strona postępowania jest L. M. (zarzut 2 skargi), przez co naruszono art. 15 ust. 2 ustawy w zw. z art. 28 k. p. a. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy organ wydaje decyzję w sprawie wymeldowania jedynie na wniosek strony lub z urzędu. W niniejszej sprawie natomiast organ wydał decyzję na wniosek L. M. nie będącej stroną, a nadto doręczono jej decyzję z pouczeniem o możliwości jej zaskarżenia, co świadczy o tym, że została uznana za stronę postępowania, co jest rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ pomija treść zeznań T. M., z których wynika, że opuszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło wbrew jego woli. Rzeczywistą przyczyną opuszczenia nieruchomości było bowiem naganne zachowanie żony, a przede wszystkim wymiana przez nią zamków w drzwiach, przez co pozbawiła go możliwości wejścia do domu. Z zeznań skarżącego jasno wynika, że codziennie przebywa on na nieruchomości, nie zamierza jej na stałe opuszczać i nadal stanowi ona dla niego ośrodek osobistych i majątkowych interesów. O powyższym pośrednio świadczy chociażby fakt, że organ administracji wysyłał korespondencje do T. M. na adres w K., która była osobiście przez niego odbierana. Gdyby skarżący nie przebywał na przedmiotowej nieruchomości, nie odebrałby żadnego adresowanego do niego pisma. Powyższe świadczy, że nie opuścił on na stałe nieruchomości, a nie mieszka w niej z przyczyn od siebie niezależnych. Skarżący zwrócił uwagę, iż nie stanowi opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust 2 ustawy sytuacja, gdy dana osoba co prawda fizycznie (faktycznie) nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana, ale wynika to z działania czynników (osób lub sytuacji) przeciwnych jej zamiarowi dalszego tam pobytu i dalszej koncentracji w miejscu tym jej podstawowych czynności. Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi być bowiem, (oprócz trwałości) dobrowolne. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie wymeldowania jest ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy -okoliczności faktycznych dotyczących tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Tymczasem w niniejszej sprawie organy administracji stwierdzając, że w sprawie zachodziły przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy do wymeldowania skarżącego nie rozważały w ogóle kwestii dotyczących okoliczności związanych z przymusowym opuszczeniem przedmiotowej nieruchomości. Nie zweryfikowały także tego, czy zamiar opuszczenia nieruchomości związany był z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów skarżącego. Sam fakt pobytu czasowego w innym lokalu nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia nieruchomości bez wymeldowania, chyba że towarzyszą temu okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z tym nowym miejscem. Okoliczności te winny być wykazane w toku postępowania administracyjnego, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Zaznaczono, że skarżący w dniu 14 czerwca 2010 r. wniósł do Sądu Rejonowego w P. pozew o nakazanie przywrócenia posiadania nieruchomości położonej w K. przy ulicy [...] wraz z położonym na tej nieruchomości budynkiem mieszkalnym. Organ bezzasadnie stwierdził, że pozew ten został wniesiony przez skarżącego na skutek toczącego się postępowania o jego wymeldowanie. Wskazano, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. Wójt Gminy M. pośrednio poinformował skarżącego o możliwości wniesienia takiego powództwa. Zdobyta w ten sposób wiedza umożliwiła mu podjęcie odpowiednich kroków prawnych. W ocenie skarżącego przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu stałego jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Takim środkiem prawnym jest skorzystanie we właściwym czasie z możliwości wytoczenia powództwa posesoryjnego do sądu powszechnego. Skarżący podjął kroki prawne w celu ochrony utraconego posiadania, gdyż w dniu 14 czerwca 2010 r. złożył pozew o przywrócenie utraconego posiadania. Bez znaczenia pozostaje przy tym, że powództwo zostało wniesione na etapie postępowania administracyjnego, ponieważ skarżący zachował termin jednego roku od momentu utraty posiadania, tj. wymiany zamków. Powyższe świadczy, że skarżący nie tylko nie opuścił nieruchomości dobrowolnie, lecz także nie uczynił tego na stałe, gdyż jego zamiarem jest odzyskanie utraconego posiadania. Organy administracji nie nadały także odpowiedniej wagi zeznaniom skarżącego, w zakresie wskazującym na pozostawienie części rzeczy w spornym budynku. Opuszczenie miejsca pobytu stałego jednoznacznie wiąże się z całkowitym usunięciem z zajmowanego pomieszczenia wszystkich przedmiotów służących do życia codziennego (mebli i innych rzeczy) i skoncentrowaniem centrum życiowego poza miejscem tego pobytu stałego, a więc związane jest z wyprowadzeniem się z lokalu i zabraniem wszystkich rzeczy. Pozostawienie przez skarżącego części rzeczy na spornej nieruchomości jednoznacznie świadczy o braku zamiaru jej opuszczenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 15 ust. 2 ustawy stanowiący, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Miejscem stałego pobytu jest miejsce zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). W świetle art. 15 ust. 2 ustawy jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest ustalenie przez organ, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uprzednio zameldowany w przedmiotowym lokalu T. M. nie przebywa w nim co najmniej od stycznia 2009 r. Data ta wynika z oświadczenia skarżącego zawartego w protokole oględzin z dnia 29 kwietnia 2010 r., który został przez niego podpisany (k. 27-30 akt. adm.), a także z jego zeznań z dnia 18 lutego 2010 r. (k. 16 akt adm.), w których wskazał, że nie wyprowadził się na stałe z przedmiotowego lokalu, a obecnie śpi w samochodzie z uwagi na brak warunków do zamieszkania w lokalu. Jeszcze wcześniejsza daty opuszczenia przedmiotowego lokalu wynikają z oświadczenia L. M. - grudzień 2008 r. (k. 5 akt adm.) oraz z pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania - wrzesień 2008 r. (k. 38-40 akt adm.). Wszystko to nakazuje uznać za prawidłowe ustalenie organu, że skarżący opuścił przedmiotowy lokai w styczniu 2009 r., co świadczy o jego trwałości. Zamierzonego skutku w tej sytuacji nie mogą odnieść twierdzenia, że skarżący dogląda nieruchomości, na której znajduje się przedmiotowy lokal, o czym świadczy osobiste podejmowanie przez niego korespondencji, a w garażu i lokalu pozostawił rzeczy osobiste. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przyczyną opuszczenia przez skarżącego lokalu w styczniu 2009 r. był konflikt z L. M., która wymieniła zamki w drzwiach uniemożliwiając skarżącemu wejście do lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, w pełni akceptowane przez tutejszy skład Sądu, zgodnie z którym za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych w postaci powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania albo powództwa o eksmisję, które umożliwiających powrót do lokalu, a których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Nieskorzystanie z tych środków prawnych, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Nawet jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje we właściwym czasie żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym miejscu, odmowa wymeldowania potwierdziłaby fikcję zameldowania, naruszając tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności. W związku z tym należy wskazać, że w aktach administracyjnym brak jest wzmianki, aby wymeldowany wniósł powództwo o eksmisję L. M., natomiast powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu zostało wniesione zbyt późno. Zgodnie bowiem z art. 344 § 2 k. c. roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Skoro naruszenie nastąpiło w styczniu 2009 n, a powództwo zostało wniesione w czerwcu 2010 r. uznać należy, że zasadne jest stanowisko organu, iż zostało ono wniesione przez skarżącego w wyniku wszczęcia w lutym 2010 r. postępowania w sprawie wymeldowania go z przedmiotowego lokalu, a nie jest przejawem zamiaru zamieszkiwania w nim. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k. p. a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd. W tym miejscu Sąd wyraża pogląd, że rozstrzygnięcie przez sąd cywilny sprawy o przywrócenie posiadania lokalu nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie administracyjnej o wymeldowanie powoda z tego lokalu. Żaden szczególny przepis nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym. Zagadnieniem wstępnym nie może być wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, gdyż należy to wyłącznie do obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne w danej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1426/07). Sąd w niniejszym składzie nie podziela więc stanowiska prezentowanego w innych, mniej licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, że rozstrzygnięcie przez sąd cywilny sprawy o przywrócenie posiadania lokalu jest zagadnieniem wstępnym w sprawie administracyjnej o wymeldowanie powoda z lokalu. Należy przy tym nadmienić, że w przypadku uwzględnienia przez sąd powszechny powództwa i przywrócenia posiadania danego lokalu osobie, która została wcześniej z niego wymeldowana decyzją organu administracji, istnieje podstawa do ponownego zameldowania tej osoby w danym lokalu, o ile zamierza ona tam nadal na stałe zamieszkiwać (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 837/09). Postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z regułami wynikającymi z k. p. a. Zebrany materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy, wyciągnięto z niego logiczne wnioski, które znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie można uznać za zasadny zarzut rażącego naruszenia prawa polegającego na udziale L. M. w postępowaniu administracyjnym w sprawie wymeldowania skarżącego. Stosownie do art. 156 § 1 pkt 4 k. p. a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. Skierowanie decyzji do danej osoby oznacza, że decyzją tą orzeka się o jej uprawnieniu bądź obowiązku. W tym sensie zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały skierowane do T. M., a nie do L. M. Nawet jednak gdyby przyjąć za zasadne stwierdzenie, że L. M. nie jest stroną tego postępowania, to nie miało to wpływu na wynik sprawy, wszczętej z inicjatywy wymienionej. W sytuacji więc, gdy skarżący w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie mieszkał w przedmiotowym lokalu należy uznać, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.