IV SAB/Po 53/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi T.W. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w L. w przedmiocie odmowy udzielenia informacji 1. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego w L. do wydania aktu lub dokonania czynności związanej z udzieleniem T.W. żądanej informacji publicznej - w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku 2. zasądza od Skarbu Państwa (Prezesa Sądu Rejonowego w L.) na rzecz skarżącego T.W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych W dniu 19 lipca 2010 r. T.W. złożył w Sądzie Rejonowym w L. wniosek w trybie ustawy z 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.), w którym zwrócił się o udzielenie informacji o: 1/ sygnaturze akt sprawy w tut. Sądzie w Wydziale Karnym, w której zapadło postanowienie o przedstawieniu Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego dotyczącego zgodności art. 345 par. 1 Kodeksu postępowania karnego z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust 1 Konstytucji RP oraz z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r. oraz pytania prawnego dotyczącego zgodności art. 345 par. 2 Kodeksu postępowania karnego z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r., a także udostępnienie tekstu ww. postanowienia wraz z uzasadnieniem. Na podstawie art. 14 ust. 1 ww. ustawy, T. W. wniósł o udostępnienie informacji przez przesłanie pocztą elektroniczną Lu przesłanie pocztą na podane adresy. Pismem z dnia 03 września 2010 r. protokolant sądowy Sądu Rejonowego w L. wyjaśniła, że na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz art. 156 Kpk brak jest podstaw do udzielenia żądanych informacji. Kpk jest inną ustawą, regulującą tryb dostępu do informacji publicznej (art. 1 ust. 2). Art. 156 Kpk odnosi się nie tylko do stron postępowania (art. 156 par. 1 zd. II oraz par. 5 zd. II). Kpk nie określa jednak kryteriów dla wydawania decyzji o dostępie do akt. Osoby trzecie nie są więc w sytuacji bardziej uprzywilejowanej niż strony. Nadto prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniom z mocy samej ustawy z 2001 r. (art. 1 ust. 1 i 2). I choć w tym zakresie akta mogą być jawne dla stron, których dany proces dotyczy, to nie mogą być udostępnione osobom trzecim, w tym – m. in. dla ochrony prywatności osób fizycznych. Tym samym dostęp osób trzecich do akt jest bardziej ograniczony niż stron. W piśmie wskazano też na treść art. 5 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej: nie można ograniczać dostępu do informacji publicznej osobom trzecim, z powołaniem się na ochronę interesu strony, o sprawach rozstrzyganych w postępowaniu przed organami państwa "w szczególności w postępowaniu (...) karnym" jeżeli "postępowanie dotyczy władz publicznych lub innych podmiotów wykonujących zadania publiczne albo osób pełniących funkcje publiczne - w zakresie tych zadań lub funkcji; uznając, że iż sytuacja taka w niniejszej sprawie nie występuje. Pismem z dnia 14 września 2010 r. r. T.W. złożył skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w L., wnosząc o zobowiązanie organu do udostępnienia w terminie 14 dni informacji publicznej zgodnie z wnioskiem lub wydania w tym samym terminie decyzji odmawiającej udostępnienia informacji oraz o orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania. Do pisma do WSA w Poznaniu z dnia 23 września 2010 r. przekazującego skargę, Prezes Sądu Rejonowego W L. załączył zarządzenie sędziego zastępującego Prezesa, na podstawie którego zostało sporządzone pismo – odpowiedź dla T.W. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 powołanego przepisu, sprawowana ona jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.- dalej ppsa), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej, orzekając w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1- 4 a tej ustawy. Dotyczy to takich spraw, które mogą być zakończone decyzją lub postanowieniem, albo odnoszą się do innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili orzekania. Zatem z bezczynnością możemy mieć do czynienia tylko wówczas, gdy w terminie ustalonym przez prawo zobowiązany podmiot nie podjął żadnych czynności w sprawie lub nie zakończył postępowania wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu bądź nie podjął czynności, do której był zobowiązany. Ustawa z 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm., (dalej uip) precyzyjnie określa obowiązki organu, do którego został złożony wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy stosowania ustawy, procedurę, tryb i formę udostępniania żądanych informacji. Jedynie w kwestii wydania decyzji odsyła do przepisów kpa (art. 16 ust. 2 ustawy). Definicja informacji publicznej nie została w obowiązującym porządku prawnym ujęta w sposób klarowny. Wszak z reguły zamieszczonej w art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzecznictwa unijnego oraz przepisów cytowanej ustawy z 6 września 2001 r., wywieść można szerokie rozumienie tego pojęcia. Pojęcie informacji publicznej ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 i art. 6 uip. Informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, w szczególności o sprawach wymienianych w art. 6 ustawy. Po myśli art. 4 ust.1 uip, do udzielenia informacji publicznej obowiązane są organy władzy publicznej oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Zgodnie z art. 4 ust. 3 przedmiotowej ustawy, podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2, obowiązane są do udostępnienia informacji publicznej będącej w ich posiadaniu. Podmiotami zobowiązanymi do udostępniania informacji publicznych są szeroko pojęte władze publiczne, a także podmioty dysponujące majątkiem publicznym oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Można zatem stwierdzić, w uproszczeniu, że informacja publiczna to zbiór danych, które te organy i podmioty tworzą lub nimi dysponują w ramach wykonywanej działalności publicznej. Cytowana ustawa przyjęła jako zasadę szeroki dostęp do informacji publicznej, stanowiąc, w art. 2 ust.1, że przysługuje on każdemu, oczywiście do granic chronionych prawem (art.5), precyzując w art.3 ust. 1, art. 7 ust.1, art. 11 sposoby jego realizacji. Regułą jest też upublicznianie działań organów państwowych. Ustawa zastrzega jednak, iż jej regulacja nie narusza przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi (art. 1 ust. 2). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności podnieść należy kwestię nadawcy pisma odpowiadającego na wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Wniosek był skierowany do Sądu Rejonowego w L., odpowiedzi udzieliła protokolantka "Na zarządzenie sędziego". Tak więc, adresat żądania i osoba sporządzająca odpowiedź są różnymi podmiotami. Nie zmienia tej konstatacji fakt wydania Zarządzenia przez sędziego SR, zastępującego Prezesa SR, w którym to zarządzeniu zawarto uwagi, mające znaleźć się w odpowiedzi na przedmiotowy wniosek. O tym, że Prezes SR uznaje się za podmiot właściwy w sprawie może świadczyć pismo skierowane do Sądu z dnia 23 września 2010 r. Nie zmienia to jednak faktu, że odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie udzielił organ, reprezentujący władzę publiczną, jaką jest sąd, uchybiając normie zawartej w art. 4 ust. 1 pkt 1 uip. Skład orzekający na potwierdzenie, że prezes sądu jest organem, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy wskazuje na orzecznictwo (m. in. wyrok WSA w Warszawie z 11 lutego 2004 r., II SAB 408/03, LexPolonika oraz I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, "Dostęp do informacji publicznej", LexisNexis 2007, wyd. 1, s. 19, a także wyrok z 25 maja 2004 r., II SA/Wa 58/04; LEX nr 158991) i doktrynę (M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Toruń 2002, s. 44 i nast. a także M. Kłaczyński. S. Szuster, komentarz LEX/El.2003 – komentarz do art. 44 uip). Podsumowując, w niniejszej sprawie obowiązany do udostępnienia informacji bądź podjęcia innej czynności, zgodnie z przepisami, jest Prezes Sądu Rejonowego w L. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy sygnatura akt sprawy karnej, w której zapadło postanowienie o przedstawieniu Trybunałowi Sprawiedliwości pytania prawnego oraz treść tego postanowienia wraz z uzasadnieniem mają walor informacji publicznej, w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. W ocenie skarżącego – obie żądane informacje mają walor informacji publicznej. Ocena organu, wyrażona w Zarządzeniu sędziego SR, następnie w piśmie sporządzonym przez protokolantkę SR, nie jest jednoznaczna. W niniejszej sprawie kontroli sądowoadministracyjnej poddawane jest pismo skierowane do wnioskodawcy, bo ono stanowi odpowiedź organu na wniosek. W piśmie tym zawarto kilka uwag ogólnych, dotyczących relacji przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej i Kpk, oraz stwierdzono, że art. 156 Kpk dotyczy także osób trzecich i że akta spraw karnych nie mogą być udostępniane osobom trzecim, m. in. dla ochrony prywatności osób fizycznych, a także, że sytuacja objęta wnioskiem nie dotyczy zakresu, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy. Zdaniem składu orzekającego, z treści tego pisma wynika, że nie odniesiono się oddzielnie do każdego z przedmiotu żądania, co już uniemożliwia ustosunkowanie się do przyjętych w piśmie wyjaśnień. Nadto, stwierdzić należy, że z pisma nie wynika, czy uznano, że przedmiot żądań jest informacją publiczną czy nie, oraz czy zachodzi wspomniana przesłanka ochrony prywatności osób fizycznych, uniemożliwiająca udostępnienie informacji. Niczego też nie wyjaśnia ogólnikowe stwierdzenie w piśmie, że w sprawie, której dotyczy wniosek nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy. W świetle tych ogólnych konstatacji na tle pisma skierowanego do wnioskodawcy, Sąd stwierdza, że w sprawach na bezczynność, także w przedmiocie informacji publicznej, nie jest władny do wskazania sposobu rozstrzygnięcia sprawy toczącej się w postępowaniu administracyjnym. Nie może zatem nakazać organowi podjęcia czynności określonej treści lub wydania decyzji, określając jej treść. Może natomiast wypowiedzieć się co do kwalifikacji żądania skarżącego w świetle przepisów uip (zob. postanowienie NSA z 24 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 928/05 (LEX nr 167166). Na wstępie należy zauważyć, że wnioskodawca nie wnosi o udostępnienie akt sprawy (oryginałów), lecz o udostępnienie informacji o sprawie sądowej, np. drogą e-mail, i to o różnym charakterze (sygnatura, treść postanowienia i jego uzasadnienie). W orzecznictwie wskazuje się, że to nie są tożsame żądania; czym innym jest żądanie oryginału dokumentu, a czym innym przekazanie informacji o jego treści (m. in. w wyroku z 25 maja 2004 r., II SA/Wa 58/04, j. w.). Tymczasem art. 156 Kpk, powoływany w piśmie do wnioskodawcy, normuje udostępnianie akt sprawy sądowej i możność sporządzania z nich odpisów. Przy czym w par. 2 tego przepisu przewiduje się, że za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom (aniżeli wymienione w par. 1). Zdaniem składu orzekającego, unormowanie to nie zamyka osobom, które nie są stronami postępowania karnego, drogi skorzystania z uprawnień, jakie przyznaje uip. Powracając do kwalifikacji informacji o sygnaturze akt i o treści postanowienia skierowanego do TK z pytaniem prawnym, wraz z jego uzasadnieniem, warto przytoczyć niektóre tezy orzecznictwa, z którymi skład orzekający się zgadza. W judykaturze przyjęto, że: "Treść orzeczenia sądu (dot. sprawy karnej –uzupełnienie składu orzekającego) nie tylko stanowi, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, informację o sprawach publicznych, ale stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a, będąc rodzajem informacji dotyczącej treści i postaci dokumentów urzędowych, podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach w niej określonych. Dodatkowo, wniosek kierowany do sądu, jak również inne znajdujące się w aktach sprawy sądowej dokumenty, bez wątpienia mieszczą się w pojęciu "stanu przyjmowania, załatwiania lub rozstrzygania spraw", o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. e tejże ustawy." (teza wyroku WSA z 25 maja 2004 r., j. w.) W nawiązaniu do powyższego stanowiska, skład orzekający jest też zdania, iż żądanie informacji w postaci sygnatury akt oraz treści postanowienia skierowanego do TK z pytaniem prawnym wraz z uzasadnieniem mieszczą się w zakresie przedmiotowym informacji publicznej zawartym w pkt 4a - dane publiczne, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, a także w pkt 4b- stanowiska w sprawach publicznych zajęte przez organy władzy publicznej oraz w pkt 4c- treść innych wystąpień im ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej. Co do zasady zatem, żądane informacje dotyczące sygnatury akt sprawy oraz treści postanowienia skierowanego do TK wraz z uzasadnieniem są informacją publiczną w rozumieniu przepisów ustawy. można dodać, iż zasadnicza treść pytań prawnych kierowanych do TK zamieszczana jest w wykazie spraw rozpatrywanych przez TK na stronie internetowej Trybunału, łącznie z "wybranymi materiałami procesowymi." Oczywiście, podanie sygnatury akt, umożliwi lub ułatwi zapoznanie się z treścią konkretnego pytania prawnego. Zamieszczenie takiego wykazu nie zwalnia jednak od odpowiedzi na wniosek skarżącego. Taki skutek pociągałoby bowiem jedynie umieszczenie stosownej informacji w Biuletynie Informacji Publicznej. Zgodnie z art. 1o uip, informacja, która nie została udostępniona w Biuletynie, jest udostępniana na wniosek. Sąd jest także zdania, że sygnatura akt sprawy i treść postanowienia kierującego pytanie prawne do TK wraz z uzasadnieniem podlegają udostępnieniu. Pod warunkiem wszak, że iż nie zachodzą przesłanki negatywne (np. ochrona prywatności) oraz z zachowaniem wymaganej w danej sytuacji formy. Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej takiej czynności nie podejmuje lub odmawia udzielenia takiej informacji w przewidzianej do tej czynności formie prawnej. Stanowisko organu, które w istocie sprowadza się do odmowy udzielenia informacji powinno przybrać procesową formę decyzji administracyjnej, co uzasadnia stosowanie w tym zakresie kpa (wyrok WSA w Warszawie z 29.10.2007 r. II SAB/Wa 85/07, wyrok NSA z 12.03.2009 r. sygn. akt I OSK 1067/08 wyrok WSA z dnia 5 lipca 2007 r. sygn. II SAB/Wa 19/07, Lex nr 368235, wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2002 r. sygn. II SA 2867/02, publ. Wokanda 2003/6/33). Ustawa o dostępie do informacji publicznej ustanawia, wymienia i precyzuje formy załatwienia (zakończenia) sprawy. Organ, do którego wniesiono wniosek (art. 4 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej), winien alternatywnie: - udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej (art. 10 ustawy), - odmówić jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 ustawy), - umorzyć postępowanie (art. 14 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy). Wobec nieudostępnienia przez organ informacji w formie czynności materialno-technicznej, należało rozważyć zaistnienie przesłanek do zakończenia sprawy w formie przewidzianej w ustawie o dostępie do informacji publicznej, tj. poprzez: wydanie decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej bądź umorzenie postępowania. Odmowa udostępnienia informacji może nastąpić jedynie wówczas, gdy ustawa wyraźnie tak stanowi (art. 5), a zatem jeżeli jakaś informacja nie może zostać udostępniona, to organ musi ustalić, jakie informacje podlegają ochronie ze względu np. na ochronę danych osobowych w nich zawartych, czy też ze względu na prawo do prywatności, tajemnicę inną państwową, służbową, skarbową, czy też statystyczną (wyrok WSA w Warszawie z 07.05.2004 r. sygn. II SA/Wa 221/04). Odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji (art. 14 ust. 2) następuje w drodze decyzji, w terminie określonym w art. 13 ust. 1 ustawy. Powracając na grunt niniejszej sprawy - brak udzielenia informacji oraz nie wydanie w tym zakresie decyzji należy traktować jako bezczynność, która musiała prowadzić do uwzględnienia skargi. Sąd stwierdzając, że żądane przez skarżącego informacje mieszczą się w tym pojęciu unormowanym uip, wskazuje możliwe kierunki działania Prezesa Sądu Rejonowego w L. Prezes SR - jako dysponent informacji – winien jej udzielić, chyba, że ustali istnienie przesłanek do odmowy udzielenia żądanych informacji; wówczas wyda decyzję odmowną. W zaistniałym stanie rzeczy, mając na uwadze treść art. 149 pppsa, koniecznym stało się zobowiązanie przez Prezesa Sądu Rejonowego w L do załatwienia w terminie 14 dni wniosku T.W. w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a.