I OZ 910/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 493/10 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi A. S. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie w przedmiocie odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarządzeniem z dnia 4 listopada 2010 r. wezwał A. S.do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł od jej skargi na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie w przedmiocie odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego. Zażalenie na powyższe zarządzenie złożyła A. S., wskazując, że pozostaje ono w sprzeczności z art. 239 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) dalej jako P.p.s.a., stanowiącym, iż strona skarżąca działanie organu w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca podała, iż uprawnienie do ubiegania się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego wynika z faktu, że jest ona zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego na podstawie umowy o pracę. Przedmiotem działania organu jest zatem rozstrzygnięcie, którego podstawą jest stosunek pracy, bowiem bez tej przesłanki ubieganie się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego byłoby niedopuszczalne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowym w sprawach sądowoadministracyjnych została przyjęta zasada, że ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych (art. 214 § 1 P.p.s.a.). Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata (art. 220 § 1 P.p.s.a.). Od tej zasady ustawodawca wprowadza wyjątki dwojakiego rodzaju. Pierwszy wyjątek dotyczy tzw. ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, które polega na określeniu w ustawie, w jakich sprawach strona nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych jest wyrazem woli ustawodawcy, że w określonych sprawach, z uwagi na ich przedmiot i osobę skarżącego, należy odstąpić od zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych. Sprawy, w których strona skarżąca nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, co do zasady, zostały określone w art. 239 P.p.s.a. Sprawy wymienione w tym katalogu wskazują, że zasadniczym motywem zwolnienia przez ustawodawcę od ponoszenia kosztów sądowych przez skarżącego jest szczególny rodzaj tych spraw, które charakteryzują się przede wszystkim tym, że dotyczą spraw o charakterze bytowym, w których zwolnienie od kosztów sądowych podyktowane jest względami społecznymi. Drugi wyjątek dotyczy zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w drodze orzeczenia sądowego przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części. Instytucja przyznania prawa pomocy (art. 243 i następne P.p.s.a.) ma na celu umożliwienie dochodzenia praw przed sądem osobom, które ze względu na osobistą sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Wyjątki od zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych powinny być rozumiane ściśle, zgodnie z zasadą, że przepisów określających wyjątki od zasady nie można interpretować w sposób rozszerzający. W katalogu spraw, w których strona skarżąca działanie lub bezczynność organu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych), wymienione są sprawy ze stosunków pracy i stosunków służbowych (art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a.). Wyjaśnienie treści tego przepisu sprowadza się do tego, jak należy rozumieć określenie "sprawy ze stosunków pracy i stosunków służbowych". Określenie "sprawa ze stosunku pracy i stosunków służbowych" oznacza, że chodzi o sprawę, której przedmiot wyznacza określony stosunek prawny, którego źródłem są przepisy prawa regulujące treść oraz strony tego stosunku prawnego. Skoro sprawa ze stosunku prawnego oznacza sprawę, której przedmiot wyznacza stosunek prawny, to sprawą ze stosunku pracy lub stosunku służbowego, o której mowa w art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a., jest sprawa, której przedmiot ma swoją podstawę w stosunku pracy lub stosunku służbowym. Wskazany przepis zatem dotyczy takich spraw, w których przedmiotem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji publicznej jest określone rozstrzygnięcie, które wynika ze stosunku pracy lub stosunku służbowego skarżącego albo którego podstawą jest stosunek pracy lub stosunek służbowy skarżącego. Tak więc ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie tego przepisu dotyczy skarżącego, który wnosi skargę w sprawie, której przedmiotem jest stosunek pracy lub stosunek służbowy skarżącego. Stanowisko powyższe zawarte zostało w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2006 r. sygn. akt I OPS 7/05 (ONSAiWSA 2007/1/2), podjętej w związku z zagadnieniem prawnym powstałym na tle stosowania art. 239 pkt 1 lit d P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w całości je podziela. Przenosząc zaś zawarte w nim rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż jak wynika z akt sądowych, A. S.w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzuciła Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Lublinie błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Zgodnie z tym przepisem, osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1 w/w ustawy, jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar do przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko skarżącej, że niniejsza sprawa niewątpliwie jest objęta zakresem hipotezy art. 239 pkt 1lit. d P.p.s.a., bowiem źródłem jej roszczenia jest stosunek pracy, gdyż z tego stosunku- jako zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego- wywodzi uprawnienie do dopuszczenia ją do egzaminu sędziowskiego. Wobec powyższego należy stwierdzić, że podniesiony w zażaleniu zarzut obrazy art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarga dotyczy stosunku pracy jest zasadny, bowiem sprawa dotycząca odmowy dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego ze względu niespełnienia formalnych przesłanek tj. trzyletniego okresu pracy na stanowisku asystenta sędziego, jest sprawą ze stosunku pracy i nie ma ona obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w związku z art. 197 § 2 i 198 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.