II FZ 124/11

Dnia 29 kwietnia 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący WSA (del.) Beata Cieloch (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 589/09 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 29 czerwca 2010r,, nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2011 r., sygn.akt ISA/Rz 589/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, oddalił wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 29 czerwca 2010r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym wynikało, że skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 1360 zł miesięcznie, gospodarstwo domowe prowadzi zaś wspólne z żoną, której Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił renty . W zakresie stanu majątkowego skarżący zadeklarował dom o pow. 123 m 2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,68 ha, a także samochód osobowy marki Fiat 126 p, rok produkcji 1978, którego wartość wynosi ok. 200 zł. Ponadto wskazał , że na leki wydaje miesięcznie do 300 zł, ponosi również ciężar opłat komunalnych i podatkowych. Co miesiąc tytułem spłaty kredytów i pożyczek w różnych bankach uiszcza 969,40 zł. Do tego dochodzą koszty zakupu żywności, środków czystości oraz wydatki związane z remontem domu po powodzi. Następnie Sąd pierwszej instancji podniósł, że z uwagi na fakt, że złożone przez skarżącego oświadczenie dotyczące jego stanu rodzinnego i majątkowego okazało się niewystarczające do oceny spełnienia przez niego przesłanek przyznania mu prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 7 stycznia 2011 r., wezwano go złożenia dodatkowego oświadczenia, między innymi poprzez podanie czy jego żona jest osobą bezrobotną i czy jest zarejestrowana w urzędzie pracy, przedłożenie zeznania podatkowego za 2009 r., udokumentowanie za pomocą kopii faktur i rachunków wysokości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz udokumentowanie wysokości zobowiązań kredytowych. Ustosunkowując się do tego wezwania skarżący stwierdził, że złożył już oświadczenie majątkowe, a żona nie posiada statusu osoby bezrobotnej z uwagi na posiadanie gospodarstwa. Dodał także, że nie posiada kopii zeznania podatkowego, ani żadnych dokumentów, dotyczących opłat ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa i zobowiązań kredytowych. Podkreślił ponadto, że już podał wysokość kredytów we wcześniejszym oświadczeniu. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ złożone przez niego oświadczenie jest niejasne i niepełne. Wezwany do uzupełnienia braków w tym zakresie i wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości oraz przedłożenia odpowiednich dokumentów, potwierdzających podnoszone przez niego okoliczności, ograniczył się do złożenia oświadczenia, że żadnych dokumentów nie posiada, a oświadczenie o stanie majątkowym. W ocenie Sądu nie sposób bowiem uznać za wiarygodne stwierdzenia skarżącego, że nie posiada jakichkolwiek dokumentów dotyczących chociażby opłat za media. Podobne uwagi można odnieść do innych dokumentów, dotyczących zobowiązań podatkowych, których kopie lub też stosowne zaświadczenia skarżący mógł uzyskać od organów podatkowych. Niezależnie od powyższego Sąd podkreślił , że podawana przez skarżącego w oświadczeniu wysokość rat kredytowych - 969,40 zł jest bardzo wysoka, w stosunku do deklarowanych dochodów, wynoszących 1360 zł, co budzi uzasadnione wątpliwości co wiarygodności oświadczenia w tym zakresie. Skarżący bowiem ze swojej emerytury nie jest w stanie sfinansować wymienianych przez siebie wydatków, które przekraczają wysokość pobieranej emerytury. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w dniu 14 lutego 2011r.. zażalenie domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Prawo pomocy, stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153 Poz 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.) Przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. Normę prawną tej treści wyprowadza się z użytego w tekście ustawy wyrażenia "gdy wykaże", co przesądza o obowiązku przekonania sądu, iż wnioskodawca "znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie [...] jakichkolwiek kosztów postępowania"(B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.) Okoliczności stanowiące podstawę faktyczną przyznania wnioskowanych uprawnień procesowych, powinny być należycie uprawdopodobnione. Podstawy do oddalenia wniosku zachodzą m.in. gdy wnioskodawca składa wzajemnie sprzeczne oświadczenia dotyczące jego sytuacji osobistej i majątkowej. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, iż nie złożenie wymienionych oświadczeń i dokumentów źródłowych należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, iż instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Analiza postępowania przed Sądem pierwszej instancji w niniejszej sprawie prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, iż zaskarżone postanowienie WSA w Rzeszowie odpowiadało prawu. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, iż skarżący nie nadsyłając żądanych od niego dokumentów, niezbędnych do uzupełnienia wniosku, nie dopełnił obowiązku współdziałania z sądem administracyjnym, a w efekcie nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustalenie to obligowało Sąd do oddalenia wniosku, co też, stosownie do obowiązującego prawa uczynił. Wskazać należy, iż podstawowym środkiem służącym wnioskodawcy do wykazania zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, poza dokumentami źródłowymi obrazującymi sytuację osobistą i majątkową, jest jasne, sformułowane poprawnie pod względem językowym, przekonywające uzasadnienie wniosku i innych pism kierowanych do sądu. We wniosku jak i w innych pismach skarżący prezentował ogólnikowe, wewnętrzne sprzeczne i w znacznych fragmentach niezrozumiałe oświadczenia, na podstawie których sąd pierwszej instancji nie był władny jednoznacznie ocenić czy wniosek był uzasadniony. W tym stanie rzeczy, Sąd zobowiązany był odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Niezasadne byłoby obciążanie pozostałych podatników kosztami postępowania wszczętego przez stronę, w sytuacji gdy nie osiągnięto pewności, czy jej sytuacja majątkowa faktycznie uzasadniała zwolnienie jej od kosztów postępowania oraz opłacenie z budżetu państwa wynagrodzenia pełnomocnika przyznanego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w pełni stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w orzeczeniu z dnia 4 października 2010 r., sygn. II FZ 487/10, w którym także oddalono zażalenie skarżącego. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.