II OSK 8/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon Sędziowie sędzia NSA Leszek Kamiński sędzia del. WSA Mirosława Pindelska /spr./ Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej G. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 2124/10 w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 2124/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę E. B. i uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. W dniu 16 marca 2010 r. G. B. wniósł o wymeldowanie E. B. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] 5 m 8 w Warszawie. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. orzekł o wymeldowaniu E. B. z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu z uwagi na jego trwale i dobrowolne opuszczenie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. B.. W uzasadnieniu odwołania wskazała m.in., że opuszczenie przez nią lokalu nie było dobrowolne, lecz wymuszone przez zachowanie G. G., co może potwierdzić dzielnicowa – sierżant I. C. z Komisariatu Policji Gocław w Warszawie. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] września 2010 r., sprostowaną postanowieniem z dnia 12 listopada 2010 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że we wniosku o wymeldowanie G. B. wyjaśnił, że jego była żona – E. B. – nie mieszka w przedmiotowym lokalu od listopada 2008 r. W dniu [...] listopada 2009 r. Sąd Okręgowy Warszawa Praga w Warszawie orzekł rozwód związku małżeńskiego między E. B. a G. B. bez orzekania o winie ustalając sposób korzystania z lokalu w ten sposób, że E. B. przyznał do wyłącznego korzystania mniejszy pokój, a G. G. – większy pokój. Ponadto w tym wyroku Sąd orzekł o umorzeniu postępowania dotyczącego eksmisji G. G. z przedmiotowego lokalu. Po tym, jak E. B. dobrowolnie wyprowadziła się z lokalu, w pokoju, który zajmowała zamieszkał syn – K. B.. Obecnie w lokalu nie ma żadnych jej rzeczy codziennego użytku, natomiast nieużywane przez nią rzeczy zostały spakowane i złożone w małym pokoju. E. B. ma do przedmiotowego lokalu swobodny dostęp, ale przychodzi tam jedynie sporadycznie i wyłącznie pod nieobecność wnioskodawcy. W lokalu tym jednak nigdy nie nocuje. Organ podniósł, że w trakcie składania oświadczeń E. B. również przyznała, że w przedmiotowym lokalu nie mieszka od listopada 2009 r. z uwagi na agresywne zachowanie G. G.. Do spornego lokalu przyjeżdża sporadycznie, jej wizyty są krótkotrwałe, w przedmiotowym lokalu nie nocuje. Oświadczyła, że obecnie zamieszkuje u syna w Pruszkowie, tam posiada swoje rzeczy osobiste, klucze do lokalu i tam obecnie koncentruje swoje życie (pismo z dnia 17 marca 2010 r.). E. B. stwierdziła ponadto, że nie widzi możliwości, aby mieszkać z G. B. w przedmiotowym lokalu. Nie dokona jednak dobrowolnie wymeldowania, gdyż meldunek jest jej niezbędny do przyznania jej odrębnego lokalu mieszkalnego. Oświadczyła, że w przedmiotowym lokalu zostały jej rzeczy osobiste, posiada klucze do przedmiotowego lokalu i ma do niego swobodny dostęp. W charakterze świadka przesłuchano K. G., zamieszkującego w przedmiotowym lokalu. Zeznał on, że jego matka nie mieszka w tym lokalu. Wyprowadziła się z własnej woli ze względu na złe stosunki z G. B. Ponadto świadek wyjaśnił, że nieużywane przez E. B. rzeczy zostały spakowane i przeniesione do jego pokoju. Z zeznań K. G. zdaniem organu wynika, że E. B. przychodzi do przedmiotowego lokalu raz w tygodniu, ale tam nie nocuje. Organ wskazał, iż z pisma Policji z dnia 19 maja 2010 r. wynika, że E. B. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Informacjom tym organ odwoławczy nie dał jednak wiary, bowiem z pisma tego nie wynika na jakiej podstawie dokonano tego ustalenia, a zarówno E. B., G. B. oraz K. B. zgodnie przyznali, że wymieniona nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, że E. B. decyzję o opuszczeniu lokalu nr 8 przy ul. [...] 5 w Warszawie podjęła świadomie i wyprowadziła się z niego z własnej woli z powodu złych stosunków z G. B.. Od tego czasu, pomimo że ma do lokalu swobody dostęp, przychodzi do niego jedynie sporadycznie, nie koncentruje tam swojego życia, nie korzysta z rzeczy, które tam pozostawiła. Ponadto podczas składania oświadczeń do protokołu za każdym razem podkreślała, że nie widzi możliwości wspólnego zamieszkiwania z G. B.. Organ podkreślił, że zamiar zamieszkiwania w konkretnym lokalu musi być połączony bowiem z faktem przebywania, który polega na rzeczywistym skoncentrowaniu w danym miejscu swoich osobistych i życiowych interesów. Z akt sprawy wynika natomiast, że E. B. mając do przedmiotowego lokalu swobodny dostęp oraz przyznane wyrokiem sądowym prawo do zamieszkiwania w mniejszym pokoju, nadal w nim nie zamieszkuje. W związku z powyższym uznano, że wymieniona jedynie deklaruje chęć zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Organ wskazał, że w odwołaniu E. B. podniosła, że zgłaszała na Policji fakt agresywnego zachowania G. G., jednakże prokuratura umorzyła śledztwa z powodu braku wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej. E. B. takiego wniosku jednak nigdy nie składała. Ponadto organ wskazał, że nawet ustalenie w dacie orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, ponieważ występowały na przykład elementy przymusu psychicznego czy fizycznego, to jednak następne trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym lokalu, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu. Wobec tego organ stwierdził, że skoro E. B. nie podjęła żadnych skutecznych kroków prawnych w celu powrotu do przedmiotowego lokalu, należy uznać, iż nieskutecznie kwestionuje ona dobrowolność jego opuszczenia. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Wojewody Mazowieckiego wniosła E. B.. Skarżąca podniosła, że organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Zdaniem skarżącej organy błędnie przyjęły, że opuszczenie przez nią przedmiotowego lokalu było dobrowolne i ma charakter trwały. W ocenie strony zeznania przesłuchiwanych osób nie stanowią wystarczającej przesłanki do stwierdzenia, że opuszczenie lokalu przez skarżącą było dobrowolne i ma charakter trwały. Ponadto dotyczyły one wyłącznie samego faktu opuszczenia przez skarżącą lokalu, a i w tym zakresie były częściowo sprzeczne. Organ wydając decyzję pominął również okoliczność, iż przesłuchiwane osoby były bezpośrednio zainteresowane w rozstrzygnięciu sprawy. Zarówno decyzja Wojewody Mazowieckiego, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji w głównej mierze oparte były na wyjaśnieniach wnioskodawcy G. G., który pozostaje w złych relacjach ze skarżącą. Powyższych wyjaśnień nie skonfrontowano z innymi dowodami. Skarżąca podkreśliła, iż w trakcie składania wyjaśnień wyraźnie wyjaśniła, że przedmiotowy lokal opuściła w związku z agresywnym zachowaniem G. G., a więc nie można mówić o dobrowolnym opuszczeniu przez nią przedmiotowego lokalu. Zdaniem skarżącej również zeznań świadka K. G. nie można uznać za dające podstawę do stwierdzenia, że opuszczenie przedmiotowego lokalu przez skarżącą miało charakter trwały i dobrowolny. Zeznał on bowiem, iż skarżąca wyprowadziła się z własnej woli ze względu na złe stosunki z G. B.. Ponadto skarżąca podniosła, że organy nie uwzględniły też ani rzetelnie nie zgromadziły informacji od Policji mogących mieć znaczenie w tej sprawie. Mimo, że to na wnioskodawcy oraz organie spoczywa obowiązek wykazania, że opuszczenie miejsca zamieszkania miało charakter trwały i dobrowolny, okoliczności te nie zostały wykazane. Organy nie podjęły działań w celu ustalenia tych przesłanek. Skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zwracała uwagę, że agresywne zachowanie G. G. zmusiło ją do opuszczenia lokalu. W odwołaniu podniosła również, że okoliczność tą może potwierdzić syn K. B. oraz dzielnicowa – sierżant I. C. z Komisariatu Policji Gocław w Warszawie. Organ odwoławczy nie zweryfikował tej kwestii oraz nie uzupełnił materiału dowodowego. Powyższe w ocenie skarżącej wskazuje, iż organ nie ustalił w sposób prawidłowy okoliczności opuszczenia przez nią przedmiotowego lokalu. Zebrany w sprawie materiał dowodowy stanowiący podstawę rozstrzygnięcia był niekompletny, niepełny i przez to nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Brak przesłuchania wskazanego przez skarżącą świadka w osobie dzielnicowej – sierżant I. C. z Komisariatu Policji Gocław jest niezrozumiały i niedopuszczalny. Skarżąca podała, że opuszczenie prze nią lokalu nie miało charakteru trwałego, gdyż cały czas ma zamiar stałego przebywania w przedmiotowym lokalu, lecz zachowanie i obecność G. G. skutecznie to uniemożliwia. Skarżąca wielokrotnie zgłaszała na Policję fakt agresywnego zachowania G. G., lecz za każdym razem postępowania były umarzane, mimo istnienia znamion czynu zabronionego w rozumieniu Kodeksu karnego, z powodu braku wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej (art. 17 § 1 pkt. 10 k.p.k.). Skarżąca wyjaśniła, że nie składała powyższego wniosku bojąc się reakcji G. G. oraz nie chcąc pozbawiać go możliwości uzyskiwania dochodu w związku z ewentualną karalnością (G. B. jest taksówkarzem). Nie zmienia to jednak faktu, że działania i zachowania G. G. należy potraktować jako bezprawne. Skarżąca podkreśliła, że nie związała trwale swojego centrum życiowego z innym lokalem, lecz cały czas ma zamiar stałego zamieszkiwania w lokalu nr 8 przy [...] 5 w Warszawie. Zaznaczyła już to w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, gdzie wskazała, że rozważa wniesienie powództwa eksmisyjnego przeciwko G. G. w celu umożliwienia jej zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, co jest dodatkowym potwierdzeniem, że zamiar stałego tam przebywania niewątpliwe istnieje. Podała, że złożyła w dniu 30 sierpnia 2010 r. pozew o eksmisję, który powinien być potraktowany jako czynność prawna zmierzająca do odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 2124/10 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2010 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w myśl art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest ustalenie przez organ, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Sąd I instancji podzielił pogląd utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznający, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Sąd I instancji podkreślił, że zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Sąd I instancji wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że uprzednio zameldowana w przedmiotowym lokalu E. B. nie przebywa w nim co najmniej od listopada 2009 r. W związku z tym, zdaniem Sądu I instancji, organ powinien był wnikliwie zbadać, czy opuszczenie to miało dobrowolny charakter. Służyć temu celowi mogło także przesłuchanie dzielnicowej – sierżant I. C. z Komisariatu Policji Gocław w Warszawie. Sąd zaznaczył, że z wnioskiem o przesłuchanie tej osoby skarżąca wystąpiła w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Zdaniem Sądu I instancji, w związku z tym, iż okoliczność charakteru opuszczenia lokalu (dobrowolne czy niedobrowolne) ma istotne znaczenie dla sprawy, organ był obowiązany dopuścić dowód z przesłuchania wnioskowanej przez skarżącą osoby. Niedopuszczenie tego dowodu w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., a nieustosunkowanie się do wniosku skarżącej o przesłuchanie I. C. jest ponadto naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie powyższych przepisów skutkuje uchyleniem decyzji organu odwoławczego. Sąd I instancji wskazał, że w ponownym postępowaniu odwoławczym organ przeprowadzi wnioskowany przez skarżącą dowód i po dokonaniu oceny całokształtu materiału dowodowego wyda prawidłowe rozstrzygnięcie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył G. B. reprezentowany przez adw. D. L. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Nadto wniesiono o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej podkreślając, iż uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy wnoszącego skargę kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993) przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, a wyrażające się w nieprawidłowym przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania E. B.; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. poz. 270 , dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. nr. 98 poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a. ), art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., a wyrażające się w uchyleniu decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2010 r. (WSO.1.5110/335/10), pomimo iż uchybienia ww. przepisów jeżeli w ogóle zaistniały, to nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy uznać za błędne w szczególności, iż zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a także przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania. Przede wszystkim skarżący wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał błędnej interpretacji i niewłaściwie zastosował przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu: "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Zatem przy wydaniu decyzji o wymeldowaniu decydujące jest dla organu ustalenie czy osoba opuściła miejsce stałego pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zdaniem skarżącego ze zgromadzonego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego wynika, że E. B. opuściła miejsce stałego pobytu już w listopadzie 2009 r. Okoliczność tą potwierdzają zarówno zeznania pana G. G., zeznania K. G., jak i samej E. B.. Nadto, skarżący podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie skarżącego organ prawidłowo pominął wnioskowany przez E. B. dowód z przesłuchania w charakterze świadków M. G. oraz sierżant I. C. z Komisariatu Policji Gocław w Warszawie, albowiem okoliczności na które miały zeznawać wnioskowane osoby, tj. czy opuszczenie lokalu przez E. B. było dobrowolne czy niedobrowolne nie mają żadnego znaczenia dla wyniku toczącego się postępowania. Zdaniem strony skarżącej organ prawidłowo w oparciu o treść art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zebrał i rozpatrzył całość materiału dowodowego w sprawie niniejszej, prawidłowo również uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. B. wniosła o jej oddalenie, podnosząc, iż w jej ocenie nie ma jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że przy wydawaniu zaskarżonego wyroku Sądu I instancji naruszono przepisy postępowania przed sądami administracyjnymi oraz przepisy prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że na wniosek skarżącego kasacyjnie dopuścił w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowód z dokumentu w postaci nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Południe z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...] na okoliczność oddalenia pozwu wniesionego przez E. B. o eksmisję G. G. z lokalu mieszkalnego nr 8 położonego w Warszawie przy ul. [...] 5. Przedstawiony dowód z racji braku prawomocności orzeczenia nie miał jeszcze mocy wiążącej w myśl art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego – ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Ponadto przedmiot rozstrzygnięcia nie obejmował spornej w niniejszej sprawie kwestii, czy opuszczenie lokalu mieszkalnego przez E. B. miało charakter dobrowolny. Zatem przedstawiony dowód niewiele wniósł do sprawy. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach zaskarżenia przewidzianych art. 174 p.p.s.a., tj. na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz na zarzucie naruszenia przepisów postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego w zakresie ustaleń stanu faktycznego sprawy, ponieważ dopiero po ustaleniu, że w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny można przejść do oceny zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. W podstawie skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów postępowania zarzucono Sądowi I instancji nieprawidłowe uznanie, iż pominięcie przez organ dowodu z zeznań sierżant I. C. z Komisariatu Policji Gocław w Warszawie na okoliczność, czy opuszczenie lokalu przez E. B. było dobrowolne, czy niedobrowolne uchybiało przepisom art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., jako że okoliczność ta nie ma znaczenie dla wyniku toczącego się postępowania. Powyższy zarzut nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wskazać należy, że z ustaleń Sądu I instancji, potwierdzonych zgromadzonym przez organy administracyjne materiałem dowodowym, wynika, że E. B. nie przebywa w przedmiotowym lokalu co najmniej od listopada 2009 r. Wniosek o wymeldowanie jej z lokalu został złożony przez byłego męża w dniu 16 marca 2010 r. W toku postępowania administracyjnego E. B. podnosiła brak dobrowolności opuszczenia lokalu, wskazywała agresywne zachowanie męża, jako przyczynę opuszczenia lokalu, twierdziła, że zgłaszała ten fakt Policji, ale postępowanie zostało umorzone, gdyż nie złożyła stosownego wniosku. Twierdziła również, że przychodzi do mieszkalni dwa razy w tygodniu, że ma tam swoje rzeczy. Nie nocuje, gdyż nie widzi możliwości zamieszkiwania z byłym mężem pod wspólnym dachem. Świadek K. B. – syn stron postępowania – zeznał, że rodzice nie mogą razem przebywać. Mama opuściła lokal dobrowolnie, ale z powodu konfliktu z ojcem świadka. Wskazał też, że mama przychodzi do lokalu raz w tygodniu, ale nie nocuje ponieważ nie ma takiej możliwości. Oba pomieszczenia są zajmowane przez G. G. i K. G.. W pokoju świadka ( K. G. ) znajdują się spakowane rzeczy matki. Sąd I instancji podkreślił, że odwołanie E. B. od decyzji organu I instancji dokonującej jej wymeldowania, zawierało twierdzenia o braku dobrowolności opuszczenia miejsca zameldowania oraz twierdzenie o jej regularnych, jednodniowych powrotach do lokalu, wnioskowało o przesłuchanie dzielnicowej – sierżant I. C. na potwierdzenie tych okoliczności. Dobrowolność opuszczenia miejsca zameldowania była, zdaniem Sądu I instancji, istotną okolicznością w sprawie bowiem w judykaturze utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, warunkująca wymeldowanie danej osoby spod tego adresu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Oznacza to ustalenie zamiaru osoby opuszczającej lokal. Dla oceny tego zamiaru istotne znaczenie będzie mieć to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności, a do okoliczności takich należeć będą m.in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w tym lokalu. Brak wnikliwego zbadania przez organ, czy opuszczenie lokalu przez E. B. miało dobrowolny charakter, w tym pominięcie dowodu z zeznań sierżant I. C., było zdaniem Sądu I instancji, naruszeniem przepisów postępowania z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Ustalenia Sądu I instancji są prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwające ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższego przepisu jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Konsekwentne stanowisko sądów administracyjnych prezentowane w orzecznictwie doprowadziło do wypracowania pewnych standardów dotyczących sposobu wykładni przesłanki opuszczenia miejsca pobytu. Ugruntował się pogląd, zgodnie z którym przesłankę dotyczącą opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy, uznaje się za wypełnioną, w sytuacji, gdy osoba opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. O zamiarze opuszczenia lokalu można natomiast mówić wtedy, gdy opuszczenie jest dobrowolne. Podkreślenia również wymaga, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania. Z brzmienia omawianego przepisu nie wynika, by w każdym przypadku koniecznym było ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowało się bowiem także stanowisko, że nawet jeżeli przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, a owe opuszczenie trwa odpowiednio długo i gdy osoba usunięta z lokalu nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to organ administracji zobowiązany jest do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro osoba ta tej czynności nie dopełniła (wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 1973/10; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 716/09; wyrok NSA z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt II OSK 281/09; wyrok NSA z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II OSK 1908/08). Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że opuszczenie lokalu nastąpiło około 4–5 miesięcy przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie, że E. B. pomimo opuszczenia lokalu i otrzymania wyroku rozwiązującego związek małżeński (w listopadzie 2009 r.) nadal ma klucze do lokalu, przychodzi do tego lokalu, są też jej rzeczy. Twierdzi, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, oraz że w toku trwania postępowania przed organami administracyjnymi wystąpiła do sądu powszechnego z pozwem o eksmisję byłego męża z tegoż lokalu co ma dowodzić braku dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu. Zatem słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż nieprzeprowadzenie przez organ administracji publicznej zgłoszonego dowodu z zeznań świadka I. C. na okoliczności związane z charakterem opuszczenia lokalu przez E. B. stanowi o istotnym naruszeniu procedury administracyjnej. Naruszeniu mogącym istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Powyższego ustalenia Sądu I instancji nie zmienia przedstawiony na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, dowód z nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Południe z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...]. Po pierwsze, wyrok ten nie jest prawomocny przez co nie ma jeszcze ustawowej mocy wiążącej w myśl art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto z uzasadnienie tego wyroku wynika fakt opuszczenia lokalu przez E. B., ustalony również w niniejszym postępowaniu, ale nie wynika wprost charakter opuszczenia lokalu. Nie wynika również, aby przed sądem powszechnym prowadzony był dowód z zeznań I. C.. Zatem konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego przez organ administracji publicznej w zakresie podnoszonym przez E. B. pozostaje aktualna. Natomiast zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. nie jest trafny. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa materialnego z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie w sprawie wyrażające się nieprawidłowym przyjęciem przez Sąd I instancji, iż nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania E. B.. Uzasadnienie tego zarzutu sprowadza się w istocie do podważania dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń co do uchybień procesowych organu mogących istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Jednakże skarżący kasacyjnie, skutecznie nie wykazał naruszenia przez Sąd I instancji jakichkolwiek przepisów postępowania administracyjnego w powiązaniu z przepisami procedury sądowoadministracyjnej, przez co nie może skutecznie kwestionować braku zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie można też podzielić trafności twierdzenia skarżącego kasacyjnie, że do ustalenia czy zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy nie potrzebne jest wykazanie, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne, czy też niedobrowolne, a jedynie ustalenie czy zostało w momencie wydawania decyzji o wymeldowaniu przywrócone posiadanie. Jest to zawężona interpretacja, niepodzielana przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie. Podniesiony wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny element dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu jest ważnym składnikiem przesłanki opuszczenia tego miejsca według wymagań art. 15 ust. 2 ustawy, często wskazującym na zamiar osoby i charakter opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. Element ten pozostałby bez znaczenia dla tej przesłanki tylko w warunkach znacznego upływu czasu od daty opuszczenia miejsca stałego pobytu oraz braku jakiegokolwiek przeciwstawiania się przez osobę zmuszoną do opuszczenia lokalu bez własnej woli takiemu stanowi rzeczy. W przedmiotowej sprawie nie dokonano takiego ustalenia w sprawie. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.