III SA/Kr 739/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Halina Jakubiec (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] w A z dnia 1 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. F. M. pozostawał w służbie w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w B do dnia 30 września 2003 r., kiedy to upłynął okres skróconego wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...] 2003 r. Nr [...]. W związku z tym faktem F. M. uzyskał zagwarantowane ustawą świadczenia wypłacone przez dowódcę jednostki wojskowej oraz organ emerytalno-rentowy. Następnie pobierał należną mu emeryturę. Powyższa decyzja została uznana za nieważną na zasadzie art. 157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) na mocy decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2006 r. Nr [...]. W jej wyniku przywrócono skarżącego do zasadniczej służby wojskowej. Objął on stanowisko służbowe podoficera sztabowego w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w D. Na skutek wniosku skarżącego o naliczenie i wypłacenie należności za okres pozostawania poza zawodową służbą wojskową Dowódca Wojskowej Komendy Uzupełnień w B decyzją z dnia [...] 2007 r. przyznał mu wyrównanie uposażenia za okres od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2006 r. w kwocie 12.502,83 zł. W uzasadnieniu podał, iż stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, a następnie przywrócenie do służby i faktyczne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza, że nigdy nie został on zwolniony ze służby, co uzasadnia żądanie. Należy je jednak ograniczyć o świadczenia wypłacone przez organ emerytalno - rentowy. Dlatego w ocenie organu wypłacie podlega jedynie różnica pomiędzy należnym uposażeniem w kwocie 102.000,54 zł a pobranymi świadczeniami od organu rentowego w kwocie 89.497,71 zł. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w C decyzją z dnia [...] 2007 r. utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Następnie, na mocy rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] 2007 r. F. M. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego, co nastąpiło z dniem upływu skróconego okresu wypowiedzenia - 31 stycznia 2008 r. Pismem z dnia 31.01.2008r. z – ca Głównego Księgowego JW. Nr [...] w B skierował do skarżącego pismo, w którym wyliczył mu kwoty przysługujące w związku z ponownym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Od wyliczonej kwoty 49.976,20 zł potrącił otrzymaną przez skarżącego w 2003r. odprawę w wysokości 13.903,64 zł oraz odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia w kwocie 20.597,28 zł. Powołał się również na notatkę sporządzoną w dniu 10.05.2007r. Decyzją Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w C z dnia [...] 2008 r. ustalono skarżącemu prawa do świadczenia pieniężnego obejmującego m.in. należność za 12 miesięcy wynikającą z art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy w kwocie 46.800 zł brutto. Na skutek skargi F. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 lipca 2008 r. uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w C z dnia [...] 2007 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] 2007 r. W ocenie Sądu żołnierzowi powracającemu do służby należy się uposażenie, z którego jednak dopiero po ustaleniu wysokości w decyzji winien on zwrócić wypłacone mu przez organ emerytalno-rentowy świadczenia. Obowiązujące przepisy nie dają bowiem organom uprawnień do zbilansowania obu tych należności i przyznania w decyzji kwoty po dokonaniu tej operacji. Oba świadczenia mają inną podstawę i różne tytuły, nadto podlegają kontroli przez różne piony sądownictwa. W następstwie tego wyroku organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] 2008 r. przyznał skarżącemu wyrównanie uposażenia za okres od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2006 r. w kwocie 58.601,79 zł brutto. W jej uzasadnieniu, powołując się na bezsporny stan faktyczny, wskazał, iż za ten okres należy się żołnierzowi uposażenie wraz z dodatkami, bowiem nie został on faktycznie zwolniony, skoro decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego okazała się nieważna. W jego ocenie uposażenie w wysokości 102.000,54 zł należy obniżyć o kwotę 30.895,92 zł przyznaną i pobraną w związku ze zwolnieniem ze służby w 2003 r. na podstawie ówczesnego odpowiednika obecnego art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r., gdyż to świadczenie zostało mu przyznane w wyniku zwolnienia w 2008 r. w kwocie wyższej, bo w wysokości 46.800 zł oraz – czego wyraźnie nie napisał – o kwotę wypłaconą na mocy decyzji z dnia [...] 2007 r., tj. 12.502,83 zł. Decyzją Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w C z dnia [...] 2008 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B z dnia [...] 2008 r. Organ odwoławczy wywiódł w jej uzasadnieniu, iż skoro w 2008 r. na podstawie wypowiedzenia stosunku służbowego wypłacono odwołującemu się kwotę 46.800 zł tytułem należności w wysokości uposażenia za 12 miesięcy opartej o przepis art. 95 pkt 1 cytowanej ustawy z dnia 11 września 2003 r., to wypłacona na tej samej podstawie w wyniku nieważnego zwolnienia ze służby kwota 30.895,92 zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane, bowiem odpadła ku temu przyczyna, zatem podlega ono zwrotowi. Wywodził też, że stwierdzenie nieważności decyzji niweluje wszelkie jej skutki, w tym uprawnienie do tego świadczenia. Wyraził też pogląd, że należne jest ono tylko jeden raz. W dniu 10.12.2008r. F. M. wniósł do Sądu Rejonowego Wydziału Pracy w B o zapłatę przez Dowódcę Jednostki Wojskowej w B potrąconej kwoty w łącznej wyliczonej wysokości 34.500,92 zł. Sąd Rejonowy w B Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 02.06.2009r. sygn. akt [...] przekazał na podstawie art. 464 § 1 Kpc sprawę F. M. według właściwości Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] w B. Decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w C z [...] 2008r. Nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszej instancji zostały uchylone na podstawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 04.11.2009r. sygn. akt IV SA/Gl 67/09, zaskarżonego następnie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12.10.2010r. sygn. akt I OSK 569/10 uchylił w/w wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 04.11.2009r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Odnośnie przekazania sprawy przez sąd powszechny organowi administracji, F. M. złożył w dniu 01.12.2009r. wniosek do Dowódcy Jednostki Wojskowej w B o "wyjaśnienie przyczyny braku decyzji w sprawie" uzasadniając wniosek okolicznością, że Sąd Rejonowy w B w w/w postanowieniu wyznaczył właściwy organ w sprawie kwestii potrącenia mu przedmiotowej kwoty. W dniu [...] 2009r. Dowódca Jednostki Wojskowej w B decyzją znak [...] wydaną na podstawie art.105 § 1 Kpa w zw. z art. 91 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 103 ust. 1 i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2008r., Nr 141, poz. 892) umorzył postępowanie z wniosku F. M. o wydanie decyzji o potrąceniu z wynagrodzenia kwoty 34.500,92 zł. Wyjaśnił w uzasadnieniu, że kwotę tę potrącono skarżącemu z wypłaconego wynagrodzenia dobrowolnie, za jego zgodą wyrażoną na piśmie, czego dowodem jest notatka służbowa z 10.05.2007r., podpisana przez skarżącego. Zastosowanie w sprawie znajduje art. 91 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), który nie wymaga wydania decyzji o potrąceniu wynagrodzenia z uwagi na dobrowolną zgodę. Brak jest w ocenie organu elementu administracyjnego nakazującego rozstrzygnięcie w formie decyzji o żądaniu strony, co stanowi o bezprzedmiotowości postępowania. W odwołaniu od w/w decyzji F. M. zarzucił niezgodność potrącenia kwoty 34.500,92 zł na rzecz WKU B jedynie na podstawie notatki służbowej, zaznaczając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawach o sygn. akt IV SA/Gl 963/07 i SA/Gl 67/09, wypowiadając się o zobowiązaniach skarżącego w związku ze zwolnieniem ze służby nigdy nie opierał się na tej notatce. Po rozpoznaniu odwołania Generał Brygady [...] decyzją z dnia [...] 2010r. znak nr [...] wydaną na podstawie art. 105 § 1 w zw. z 138 § 1 pkt 1 Kpa, 103 ust. 1, 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008r., Nr 141, poz. 892) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wyjaśnił, że kwota 34.500,92 zł stanowi nienależne świadczenie w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczącej wypowiedzenia stosunku służbowego ze skutkiem ex tunc i zgodnie z prawem została potrącona z przysługującego skarżącemu uposażenia za okres od 2003 r. do 2006r. Umorzenie postępowania wynika z tego rodzaju ustaleń, że art. 103 ustawy o służbie wojskowej przewiduje, że w przypadku dokonywania potrąceń stosuje się przepisy dotyczące wynagrodzenia za pracę a potrącenie należności mogło odbyć się wyłącznie za zgoda skarżącego, co też miało miejsce. Stanowi o tym notatka służbowa z 10.05.2007r. W skardze na decyzję organu drugiej instancji skarżący podniósł zarzuty: naruszenia art. 103 ustawy o służbie wojskowej i nieuwzględnienie okoliczności, że potrącone należności stanowiły należności z art. 94 i 95 tej ustawy, okoliczność, że świadectwo służby nie zawiera jakiejkolwiek informacji o potrąceniu kwoty 34.500,92 zł, opinia Dowódcy JW. [...] rozpatrującego wniosek o zwolnienie zawiera twierdzenie, że skarżący nie posiada żadnych zobowiązań wobec Jednostki Wojskowej oraz, że skarżący nigdy nie wyraził zgody na potrącenie jakichkolwiek należności. Podpis na notatce świadczy jedynie o tym, że zapoznał się z treścią rozliczeń. Na koniec skarżący zauważył, że skierował do Sądu Rejonowego Wydziału Pracy w B pozew o wypłatę potrąconej mu kwoty, sąd natomiast postanowieniem z 02.06.2009r. przekazał sprawę potrąceń Dowódcy Jednostki Wojskowej w B jako do organu właściwego w sprawie, który w ocenie skarżącego ma rozstrzygnąć o zasadności potrącenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z przepisami postępowania przed organami administracji publicznej. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przez orzekające w sprawie organy przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd w pierwszej kolejności ma na uwadze kwestię właściwości. Art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270) stanowi, że sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 ustawy (gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Po pierwsze, przepis ten jest dla sądu administracyjnego rodzajem związania oceną prawną sprawy dokonaną przez sąd powszechny i przesądza o kognicji sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w B Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 2 czerwca 2009r. sygn. akt [...] przekazał na zasadzie art. 464 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964r., Nr 43, poz. 296) powództwo F. M. przeciwko Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] w A o zapłatę według właściwości Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] w B. W ten sposób organ administracyjny został zobligowany do rozstrzygnięcia o potrąceniu z wynagrodzenia skarżącego kwoty 34.500,92 zł a kontrola sądu administracyjnego zaskarżonej decyzji wynika też z tej zasady, że jest wtórna do kompetencji organów administracji. Ponadto w kwestii właściwości sądu administracyjnego w sprawie potrąceń dokonywanych z uposażenia zawodowego żołnierza wypowiedział się w uchwale składu Siedmiu Sędziów Sąd Najwyższy – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 18 listopada 2009r. sygn. II PZP 7/09 (opubl. Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 2010r.,Nr7–8,poz.82), w myśl której "w sprawach o roszczenia żołnierza zawodowego o potrąconą część uposażenia i o odsetki za zwłokę w wypłacie uposażenia droga przed sądem powszechnym jest niedopuszczalna, chyba, że uprzednio organ administracji wojskowej lub sąd administracyjny uznały się w tych sprawach za niewłaściwe (art. 2 § 3 i art. 199 (1) kpc, wtedy właściwy jest sąd pracy". Przechodząc do analizy sprawy – orzekające w sprawie organy przyjęły, że ze względu na brak w ustawie o służbie wojskowej przepisu nakazującego rozstrzygnięcie kwestii potrąceń w formie decyzji, w sytuacji gdy skarżący wyraża zgodę na potrącenie należy mówić o braku w sprawie elementu administracyjnoprawnego przesadzającego o możliwości merytorycznego odniesienia się do kwestii potrącenia. Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] w B umorzył z tego względu postępowanie na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, uznając, że postępowanie w sprawie potrącenia skarżącemu kwoty 34.500,92 zł jest bezprzedmiotowe. Tymczasem należy podkreślić, że w sprawie nie można mówić w ogóle o wyrażeniu zgody przez F. M. na dokonanie mu jakichkolwiek potrąceń z uposażenia. Ze znajdującej się w aktach notatki służbowej z dnia 10.05.2007r., zawierającej "rozliczenie należności finansowych" wynika jedynie, że skarżący złożył podpis z zaznaczeniem daty podpisu i dodaniem słowa "otrzymałem". Stąd nie można przyjąć, że ze względu na zgodę skarżącego na dokonanie potrąceń zachodzi w sprawie podstawa do umorzenia postępowania. Zgoda na potrącenie nie może być dorozumiana czy wyprowadzona z okoliczności sprawy. Zgoda musi być wyraźna i dotyczyć konkretnej wierzytelności. W niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do domniemywania zgody skarżącego na potrącenie, a dodatkowo, gdyby przyjąć, że istnieje w sprawie kwestia ustalenia istnienia zgody na potrącenie, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowym na tle wykładni art. 91 § 1 ustawy Kodeks pracy dominuje pogląd, że przepis art. 91 kp dla potrącenia z wynagrodzenia za pracę wymaga zgody pracownika wyrażonej na piśmie. Wymieniona w tym przepisie zgoda pracownika nie może być blankietowa. Powinna dotyczyć konkretnej, istniejącej wierzytelności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2005r., sygn. I OSK 461/05, Lex nr 228247). Sąd Najwyższy z kolei wypowiedział się w wyroku z 01 października 1998r. sygn. I PKN 366/98, OSNP 1999, Nr 21, poz. 684, że oświadczenie pracownika o zgodzie na potrącenie, wymaga, pod rygorem nieważności, formy pisemnej. W tej sytuacji nie może znaleźć uzasadnienia twierdzenie organów, że po pierwsze skarżący wyraził zgodę na potrącenie mu przedmiotowej kwoty, a po drugie, że wyłącza to w sprawie element konieczności rozstrzygnięcia sprawy w formie decyzji, a przez to postępowanie jest bezprzedmiotowe. Generalnie, o uposażeniu żołnierzy ustawa o służbie wojskowej żołnierzy stanowi w art. 71 ust. 1, w art. 75 ust. 3 o odsetkach w razie zwłoki w wypłacie uposażenia, w żadnym przypadku nie przesądzając, że organ o uposażeniu i o odsetkach ma się wypowiedzieć w formie decyzji. Inaczej jest w przypadku dodatków do uposażenia, regulowanych art. 81 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1. Art. 103 ust. 1 również nie przesądza kwestii formy działania organu administracji, niemniej jednak rozstrzygając kwestię formy działania w przedmiocie potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego należy wziąć pod uwagę, że znajduje się ona w administracyjnoprawnym obszarze stosunku służby, warunkującym formę działania organów administracji a także to, że art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy wprowadza domniemanie orzekania w formie decyzji przez organy wojskowe poprzez sformułowanie, że "od decyzji wydanych przez właściwe organy w sprawach określonych w ustawie żołnierz zawodowy może wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia, na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.1)), i z zastrzeżeniem ust. 2, skargę do właściwego sądu administracyjnego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.2))". Wynika z powyższego, że w przedmiocie potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego organ zawsze winien wypowiedzieć się w formie decyzji rozstrzygającej merytorycznie sprawę. W niniejszej sprawie organy wydały decyzję o charakterze formalnym, uzasadniając ją w efekcie okolicznościami, które mogą być przedmiotem rozpoznania z punktu widzenia merytorycznej zasadności żądania skarżącego. Organ pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę winien wydać decyzję, w której rozstrzygnie czy skarżącemu należy się zwrot kwoty potrącenia ewentualnie wyda decyzję odmowną, przy czym musi mieć na uwadze, że skarżący de facto nie wyraził zgody na potrącenie. Inaczej rzecz ujmując, nie oświadczał co do aprobaty dokonanego przez organ rozliczenia, ale stwierdził jedynie, że "otrzymał" rozliczenie. Sąd uchylił z tego względu na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z uwagi na naruszenie przez orzekające w sprawie organy przepisu art. 104 § 1 w zw. z art. 105 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.