II FSK 1192/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Antoni Hanusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA (del.) Beata Cieloch, Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 1209/10 w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 26 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Z. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Ministra Finansów kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 stycznia 2011 r., III SA/Wa 1209/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Finansów z 26 lutego 2010 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji, Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S., działając jako organ egzekucyjny, prowadził egzekucję administracyjną wobec spółki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 24 kwietnia 2009 r. obejmującego zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. Zawiadomieniami z dnia 28 kwietnia 2009 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych odpowiednio w ING Banku Śląskim S.A. w K. i BRE Banku S.A. w K.. Odpis tytułu wykonawczego został stronie doręczony w dniu 28 kwietnia 2009 r., wraz z ww. zawiadomieniami. Następnie w dniu 29 kwietnia 2009 r. zostały dokonane kolejne czynności egzekucyjne w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych u dłużników kontraktowych spółki, a stronie doręczono zawiadomienia. Pismem z dnia 5 maja 2009 r. spółka wniosła środek zaskarżenia zatytułowany "wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie postanowienia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych". Wymienione pismo, uzupełnione w dniu 30 lipca 2009 r. przez pełnomocnika spółki pisemnymi wyjaśnieniami, zostało zakwalifikowane przez organ jako skarga na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu skargi spółka podniosła, że organ egzekucyjny dokonując czynności po dniu 29 kwietnia 2009 r. działał w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009 r. Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. skutecznie bowiem uchylił czynności egzekucyjne, tj. zajęcia rachunków bankowych spółki, natomiast kolejne czynności w postaci zajęcia wierzytelności przysługujących spółce zostały dokonane dopiero w dniach 5 i 6 maja 2009 r. Wskazuje na to doręczenie w tych dniach trzech zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego inną wierzytelność dłużnikom zajętych wierzytelności. Zdaniem spółki podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego zostały dokonane po dacie, w jakiej zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym wygasło wskutek dokonanej przez spółki zapłaty. Strona wskazała, że wskutek czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjnych po ww. dacie, doznała uszczerbku majątkowego w kwocie 241 963, 60 zł, przekazanej przez jej dłużników na rzecz organu tytułem kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z 7 września 2009 r. nie uwzględnił skargi spółki i wyjaśnił, że dokonane zajęcia wierzytelności odpowiadały wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, ze zm.) dalej: "rozporządzenie". Odpierając argumenty spółki organ stwierdził, że doręczenie zawiadomień o zajęciu kolejnych wierzytelności w dniu 5 i 6 maja 2009 r. nie czyni tych czynności wadliwymi, bowiem czynność zajęcia była zgodna z prawem, a ponadto spełniała wymogi formalne. Organ podniósł ponadto, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności u dłużników kontraktowych spółki zostały wystawione i wysłane w dniu 29 kwietnia 2009 r., tj. w tym samym dniu, w którym spółka dokonała wpłaty, przy czym organy nie posiadały wiedzy w tym zakresie. W konsekwencji przedmiotowych zajęć dokonano nie po dacie dokonanej przez Spółkę wpłaty, a w tej samej dacie, jako że organ dowiedział się o tej wpłacie dopiero 5 maja 2009 r. W zażaleniu od powyższego postanowienia spółka wywodziła, że środki egzekucyjne zastosowane przez organ egzekucyjny naruszają zasady określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Druki o zajęciu nie zawierały bowiem pouczenia zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wskazał, że uchybienie w zakresie braku pouczenia na druku zajęcia z formalnego punktu widzenia stanowi o wadliwości zawiadomienia. Nie powoduje jednak nieskuteczności dokonanej czynności. Brak informacji stanowiącej pouczenie nie może stanowić o nieskuteczności dokonanych czynności. Może jedynie wpłynąć na terminowość wniesienia przez stronę środka zaskarżenia i stanowić przesłankę do przywrócenia terminu w trybie art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm..), dalej: "k.p.a.", do wniesienia skargi na tę czynność egzekucyjną. Odnosząc się do zarzutu dokonania zajęć "nie w ramach postępowania egzekucyjnego" Minister Finansów wyjaśnił, że dokonanie wpłaty należnego zobowiązania przez Spółkę wprost na konto wierzyciela nie zwalnia z zapłaty powstałych w egzekucji kosztów egzekucyjnych. Uregulowanie więc przez spółkę obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego nr SM 4/351/09 z dnia 24 kwietnia 2009 r., po uruchomieniu postępowania egzekucyjnego skutkuje koniecznością zapłaty w zakresie kosztów egzekucyjnych. 2. W skardze do sądu administracyjnego spółka zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 7 § 1 w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a. oraz art. 6 k.p.a. poprzez uznanie za właściwe zawiadomień o zajęciu. W dalszej kolejności strona podniosła zarzut naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 tej ustawy i z art. 17, 18 i 23 oraz art. 54 u.p.e.a., w związku z utrzymaniem postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. w mocy, pomimo "stwierdzenia naruszenia prawa przez organ pierwszej instancji". Wskazała również naruszenie art. 11 w związku z art. 8 k.p.a. ze względu na niewykazanie przesłanek jakimi organ się kierował oraz art. 67 § 2 u.p.e.a., w związku z § 39 pkt 3 i 5 rozporządzenia oraz art. 9 k.p.a. Dowodem tego było przyjęcie przez organ, że brak pouczenia w treści zawiadomienia o zajęciu nie jest przesłanką do uchylenia skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku przeprowadzenia sądowej kontroli objętej skargą decyzji stwierdził, że rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. Wskazując na cel skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. Sąd podniósł, że w ramach tego środka można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, a więc odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora. Nie jest zaś możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, np. zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego, w stosunku do wskazanych wyżej, środka zaskarżenia. Jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku pouczenia w zawiadomieniu o zajęciu Sąd zauważył, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotnym jest, że znaczenie pouczenia przekłada się przede wszystkim na materię proceduralną (w kontekście zachowania prawa do wniesienia środka zaskarżenia, którego pouczenie to miało dotyczyć). Zdaniem Sądu brak informacji stanowiącej pouczenie może jedynie wpłynąć na terminowość wniesienia przez stronę środka zaskarżenia i stanowić przesłankę do przywrócenia terminu do wniesienia skargi na tę czynność egzekucyjną na podstawie stosowanego w związku z art. 18 u.p.e.a. art. 58 k.p.a. W związku z tym postrzeganie prawidłowości czynności egzekucyjnej przez pryzmat wystosowania pouczenia nie jest uprawnione. Prowadziłoby do prawnej dyskwalifikacji tej czynności, a w konsekwencji uchylenia zaskarżonego postanowienia przez Sąd jedynie z powodu braku pouczenia. Wskazane przez spółkę uchybienie w zakresie braku pouczenia o możliwości wniesienia skargi na czynności egzekucyjne na druku zajęcia, z formalnego punktu widzenia, niewątpliwe stanowi o wadliwości zawiadomienia, lecz nie powoduje nieskuteczności czy wadliwości dokonanej czynności egzekucyjnej. Sąd zwrócił dalej uwagę, że na mocy art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym tylko niektóre zasady postępowania administracyjnego znajdą pełne zastosowanie. Ograniczenia doznaje zasada czynnego udziału stron w postępowaniu z uwagi na specyfikę tego postępowania. Polega ono przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków. Postępowanie egzekucyjne toczy się bowiem w celu realizacji stwierdzonego już obowiązku i musi zmierzać do jak najszybszego zaspokojenia wierzyciela. Ograniczenie to, zdaniem Sądu, jest przede wszystkim podmiotowe. Dotyczy bowiem innych niż zobowiązany stron postępowania administracyjnego, natomiast zobowiązany posiada gwarancje procesowe na etapie postępowania egzekucyjnego w postaci środków zaskarżenia. W ocenie Sądu interesy procesowe strony skarżącej zostały zabezpieczone, gdyż w terminie wniosła pismo kwestionujące czynności egzekucyjne (dnia 5 maja 2009 r.). Miała również możliwość szerokiego zaprezentowania dodatkowej argumentacji w piśmie z dnia 30 lipca 2009 r., w którym strona sprecyzowała, że wystąpienie z dnia 5 maja 2009 r. stanowi skargę na czynności egzekucyjne oraz przytoczyła zarzuty uzasadniające w jej ocenie uchylenie zabezpieczenia. Zdaniem Sądu brak pouczenia nie wywarł żadnego wpływu na przebieg postępowania i na wynik sprawy. Skoro bowiem skarżąca złożyła skargę, miała świadomość i wiedzę odnośnie przysługujących uprawnień w toku egzekucji, to zarzut skarżącej dotyczący braku pouczenia w doręczonym mu zawiadomieniu nie mógł zostać uwzględniony. 4. Powyższy wyrok został w całości zaskarżony przez spółkę, która na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: "p.p.s.a." wyrokowi temu zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszym rzędzie wskazała na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 7 § 1, art. 67 § i 2 u.p.e.a. w związku z § 39 pkt 3 i 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 6 oraz art. 9 k.p.a, art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu w dniu 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 4 kwietnia 1995 r.). Uchybienie tym przepisom miało miejsce poprzez uznanie, że niezawarcie w treści zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego niektórych elementów (pouczenia) wymaganych przez powszechnie obowiązujące przepisy u.p.e.a. nie narusza zasady legalizmu oraz zasady ochrony prawa własności. Błędem Sądu była akceptacja, iż pozostaje w zgodzie z zasadą informowania i nie może mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, Po wtóre wskazano na uchybienie art. 134 § 1 p.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 3 § 1 p.p.s.a, art. 11 k.p.a. w zw. z art. 8 kp.p.a. w zakresie w jakim Sąd nie odniósł się do wskazanych przez skarżącą naruszeń prawa dokonanych przez organ, chociaż miały one istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub rozpoznanie skargi. Strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. 5. Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie znajduje ona usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim zastrzeżenia budzi sposób konstruowania zarzutów przez autora skargi kasacyjnej oraz wady i braki w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych. Jeśli chodzi o zarzut naruszenia przepisów postępowania pogrupowanych przez autora skargi kasacyjnej w pkt I petitum, to zauważyć trzeba, że Sąd wojewódzki nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., na który wskazuje skarżący. Podstawą prawną rozstrzygnięcia Sądu jest bowiem art. 151 P.p.s.a., w oparciu o który Sąd oddalił skargę. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych z pkt I nie zawiera z kolei żadnych konkretnych zarzutów pod adresem Sądu pierwszej instancji. Skarżący, na stronach 2-12 skargi kasacyjnej, cytuje przepisy ustawy egzekucyjnej oraz Protokołu do Konwencji o ochronie praw człowieka i w tym miejscu snuje obszerne wywody dotyczące ochrony prawa własności oraz zasady legalizmu. Nie wskazuje natomiast jakie konkretnie przepisy naruszył WSA w Warszawie i jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. Skarżący wytyka wadliwe, w jego ocenie, działanie organów, nie podaje jednak w jaki sposób Sąd pierwszej instancji uchybił przepisom postępowania. Co istotne, argumentacja skargi kasacyjnej koncentruje się wokół braku pouczenia w zawiadomieniu o zajęciu. Tymczasem, w ocenie Sądu kasacyjnego, przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest skarga na czynności egzekucyjne organu, czego autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje. Jak słusznie natomiast wskazał Sąd pierwszej instancji, brak pouczenia o możliwości wniesienia skargi na czynności egzekucyjne stanowi rzeczywiście o wadliwości zawiadomienia. Pozostaje to jednak bez wpływu na skuteczność dokonanej czynności egzekucyjnej. Natomiast w rozpoznawanej sprawie strona w toku postępowania toczącego się na skutek wniesienia skargi na czynności egzekucyjne we właściwym, pomimo braku stosownego pouczenia, terminie, argumentów dla jej zasadności upatruje wyłącznie w braku pouczenia w doręczonym jej zawiadomieniu o zajęciu. Podobnie należy ocenić zarzuty naruszenia przepisów wskazanych w pkt II skargi kasacyjnej, w tym przepisów K.p.a. dotyczących zasad postępowania administracyjnego. Autor skargi kasacyjnej nie sformułował tu również żadnych rzeczowych uwag pod adresem Sądu wojewódzkiego. Cały wywód w tym zakresie odnosi się natomiast do wadliwego, zdaniem strony skarżącej, działania organu. Skarżący wskazuje co prawda na treść art. 134 § 1 P.p.s.a., który wyraża zasadę orzekania na podstawie akt sprawy, ale z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, w jaki sposób miałoby dojść do jej naruszenia i jaki mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. Brak sformułowania zarzutów wobec Sądu pierwszej instancji w istocie uniemożliwia ich ocenę i sprawia, że są one nieskuteczne. Mając na względzie powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).