I SA/Bk 734/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotychczasowej oraz odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...].09.2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że wymienione w pkt 1 decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Ł. decyzją z [...] grudnia 2005 r. nr [...] przyznał Panu W. Z. (dalej zwany jako skarżący) rentę strukturalną od miesiąca grudnia 2005 r. do listopada 2015 r. Następnie w związku powzięciem informacji, iż skarżący nie zgłosił do przekazania i nie przekazał w trybie renty strukturalnej gruntów o powierzchni większej niż 0,50 ha użytków rolnych stanowiących odrębną własność jego współmałżonki M. Z. organ pierwszej instancji postanowieniem z [...] sierpnia 2010 r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone ww. prawomocną decyzją z [...] grudnia 2005 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że M. Z. do dnia [...] maja 2010 r. była współwłaścicielem w 5/16 częściach gospodarstwa rolnego położonego w obrębie K., gmina R. o łącznym obszarze 14,4666 ha, niezabudowanej działki rolnej nr [...] położonej w obrębie O., gmina R. o obszarze 0,5926 ha, niezabudowanej działki rolnej nr [...] położonej w obrębie K., gmina R. o obszarze 0,9302 ha. W/w udziały M. Z. nabyła w drodze spadku po matce A. S., ojcu S. S. i bracie S. S., co wynika z prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego w G. I Wydział Cywilny - z [...] grudnia 1989 r. sygn. akt [...] w sprawie nabycia spadku po A. S. zmarłej w dniu [...] listopada 1982 r. oraz z [...] października 2009 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu S. S. zmarłym w dniu [...] grudnia 1989 r. i bracie S. S. zmarłym w dniu [...] czerwca 1998 r. Ponadto na podstawie aktu notarialnego z [...] maja 2010 r. ustalono, że M. Z. i pozostali współwłaściciele wszystkie swoje udziały darowali bratu K. S. współwłaścicielowi gospodarstwa. Mając na uwadze powyższe ustalenia Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] uchylił decyzję dotychczasową wraz z decyzjami zmieniającymi wysokość renty strukturalnej i odmówił skarżącemu przyznania renty strukturalnej. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., w którym podniósł, iż w chwili ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej, ani on, ani jego małżonka nie mieli wiedzy, o nabyciu w wyniku spadkobrania udziału w gospodarstwie rolnym. Małżonkowie nie korzystali z tych gruntów, bowiem uprawiał je K. S. Dyrektor [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący w dokumentach przedłożonych w związku z ubieganiem się o rentę strukturalną nie zawarł informacji o posiadaniu przez jego małżonkę M. Z. od 1989 r. uzyskanego w drodze spadku udziału w 1/8 części gospodarstwa rolnego o powierzchni całkowitej 17,42 ha, stanowiącego 2,77 ha, w tym 1,96 ha użytków rolnych, który następnie uległ zwiększeniu do 5/6 części gospodarstwa. Udział ten nie został także przekazany w terminie 6 miesięcy od otrzymania postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków do otrzymania renty strukturalnej (tj. [...] listopada 2005 r.), przekazanie to nastąpiło dopiero w dniu [...] maja 2010 r. Tym samym w sprawie nie zostały spełnione wymogi przewidziane w § 6 ust. 1 pkt 1, § 9 pkt 1 i § 20 ust. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). W ocenie organu odwoławczego ujawnienie powyższych okoliczności uzasadniało uchylenie po wznowieniu postępowania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej i orzeczenie o odmowie jej przyznania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżący zarzucił: 1) naruszenie prawa procesowego tj. przepisów art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organy orzekające postępowania dowodowego, prowadzącego do ustalenia: czy żona beneficjenta renty strukturalnej - M. Z. prowadziła działalność rolniczą na gruntach stanowiących współwłasność nabytą w drodze spadku, 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 10 i art. 11 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju przez Europejski Fundusz Orientacji i Gospodarki Rolnej oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz. U. UE. L Nr 160, poz. 80 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie, co doprowadziło do błędnej wykładni przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi jej autor odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2009 r. o sygn. II GSK 765/08, w którym wskazano, że zasadniczym warunkiem przyznania renty strukturalnej jest zaprzestanie przez rolnika przekazującego gospodarstwo prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej. Zdaniem NSA samo bycie właścicielką (współwłaścicielką) gruntów powyżej 0,5 ha, wchodzących w skład innego gospodarstwa rolnego niż przekazane następcy, nie wyłącza prawa do renty, jeżeli osoba uprawniona do renty nie prowadzi na tych gruntach komercyjnej działalności rolniczej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Kwestią sporną w tej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy ustalenie we wznowionym postępowaniu administracyjnym, że małżonek rolnika, któremu przyznano rentę strukturalną pozostawał współwłaścicielem gruntów rolnych powyżej 0,5 ha, które nie zostały we właściwym trybie przekazane następcy, stanowi podstawę do pozbawienia rolnika prawa do renty, niezależnie od tego, czy któryś z małżonków prowadził na tych gruntach komercyjną działalność rolniczą. Warunki i tryb przyznawania rent strukturalnych określa rozporządzenie Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) - zwane dalej rozporządzeniem RM. Zgodnie z regulacją zawartą w § 1 ww. rozporządzenia akt ten służy wprowadzeniu do prawa krajowego zasad określonych w art. 10-12 rozporządzenia Nr 1257/1999 z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. U. UE. L Nr 160, poz. 80 ze zm.) - zwanego dalej rozporządzeniem Nr 1257/1999. Przy wykładni przepisów rozporządzenia RM winny być zatem uwzględniane zarówno cele wskazane w rozporządzeniu Nr 1257/1999, jak też określone tam warunki przekazywania gospodarstw za rentę strukturalną. Jak zaś stanowi art. 10 ust. 1 rozporządzenia Nr 1257/1999 wsparcie przechodzenia na wcześniejszą emeryturę w gospodarce rolnej przyczynia się do realizacji następujących celów: zapewnienia dochodu starszym rolnikom, którzy decydują się na zaprzestanie gospodarowania; zachęcenia do zastępowania takich starszych rolników przez rolników, którzy mogą poprawić, w miarę potrzeb, rentowność pozostawionych im gospodarstw rolnych; wydzielenia użytków rolnych dla produkcji nierolniczej, tam gdzie gospodarka rolna przy zachowaniu rentowności nie jest możliwa. Zasadniczym warunkiem przyznania wcześniejszej emerytury (stosownie do art. 11 ust. 1) jest całkowite zaprzestanie prowadzenia komercyjnej gospodarki rolnej przez osobę przekazującą gospodarstwo; może ona jednak kontynuować niekomercyjną gospodarkę rolną i utrzymać użytkowanie budynków. Przejmujący gospodarstwo zastępuje przekazującego gospodarstwo i staje się kierownikiem tego gospodarstwa lub przejmuje całość lub część przekazywanego gruntu (art. 11 ust. 2). Przechodząc do przepisów krajowych, zgodnie z § 4 rozporządzenia RM rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który m.in. przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha (pkt 4) oraz zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej (pkt 5). Stosownie do § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4, uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. W myśl tego ostatniego przepisu warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej uważa się za spełniony, jeśli po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W § 20 ust. 7 wskazano, że wnioskodawca powinien przekazać gospodarstwo rolne oraz zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia o spełnieniu warunków do przyznania renty strukturalnej (z zastrzeżeniem § 22). Z przepisu § 4 pkt 4 i 5 rozporządzenia RM wynika w istocie, że rolnik ubiegający się o rentę strukturalną powinien przekazać gospodarstwo rolne, w którym prowadzi na własny rachunek działalność rolniczą o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha i zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej. Przepisy § 6 ust. 1 pkt 1 i § 9 pkt 1 należy analizować łącznie. O ile pierwszy z nich mówi o konieczności przekazania wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa, będących przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, to przepis drugi zastrzega, że po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie może przekraczać 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Posłużenie się przez ustawodawcę w § 9 pkt 1 pojęciem "posiadania" związanego z prowadzeniem działalności rolniczej, a nie "własności", oznacza, iż decydujące znaczenie ma kwestia faktycznego władztwa nad gruntami rolnymi, które nie w każdym przypadku jest wykonywane przez właściciela. Powyższe jest szczególnie istotne w kontekście zachowania spójności z przepisami rozporządzenia nr 1257/1999, które – jak wskazano powyżej – stanowią, iż renta strukturalna ma zapewnić zaprzestanie prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej przez starszych rolników. Reasumując, rolnik, aby uzyskać rentę strukturalną, winien przekazać w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia o spełnieniu warunków do przyznania renty strukturalnej wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, w którym prowadzi na własny rachunek działalność rolniczą, będące przedmiotem odrębnej własności tego rolnika i jego małżonka oraz przedmiotem ich współwłasności, i zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej. Po tym terminie rolnik i jego małżonek mogą pozostać posiadaczami użytków rolnych o łącznej powierzchni nie przekraczającej 0,5 ha i prowadzić na tych gruntach działalność rolniczą służącą wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z punktu widzenia wymogów przyznania renty strukturalnej, jak też wskazanych wyżej celów unijnych nie ma zaś znaczenia fakt pozostawania właścicielem (współwłaścicielem) użytków rolnych, którymi rolnik, bądź jego małżonek nie władają i nie prowadzą na nich na własny rachunek komercyjnej działalności rolniczej. Kwestią drugorzędną w świetle przepisów dotyczących rent strukturalnych jest uregulowanie tytułów własności wszystkich gruntów rolnych rolnika i jego małżonka. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w wyrokach: z 5 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 435/08 (LEX nr 5261199), z 13 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 627/08 (LEX nr 526044), z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 765/08 (LEX nr 517035), z 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 294/09 (dostępny na www.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedstawione powyżej argumenty, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, postanowił odstąpić od poglądu prezentowanego we wcześniejszych orzeczeniach. W okolicznościach niniejszej sprawy żona wnioskodawcy M. Z. nabyła wraz z innymi spadkobiercami spadek: po matce A. S. w dniu [...] listopada 1982 r., po ojcu S. S. w dniu [...] grudnia 1989 r. i bracie S. S. w dniu [...] czerwca 1998 r. (por. art. 925 w zw. z art. 924 K.c.). Prawa do spadku po A. S. zostały ustalone postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku z [...] grudnia 1989 r., zaś po ojcu S. S. i bracie S. S. postanowieniem z [...] października 2009 r. Ostatecznie M. Z. w drodze spadkobrania stała się współwłaścicielką w 5/16 części gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 17,42 ha. Następnie w dniu [...] maja 2010 r. M. Z., a także spadkobiercy – C. F. i F. K. S. przekazali wszystkie swoje udziały bratu K. S. W postępowaniu dotyczącym renty strukturalnej, wniosek o przyznanie tej renty został złożony w dniu [...] października 2005 r., następnie w dniu [...] listopada 2005 r. skarżący otrzymał postanowienie o spełnieniu wstępnych warunków do otrzymania renty strukturalnej, decyzja o przyznaniu renty strukturalnej zapadła zaś [...] grudnia 2005 r. Organy administracji uznały, że legitymowanie się przez żonę skarżącego współwłasnością gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 0,5 ha, mimo upływu sześciomiesięcznego terminu od otrzymania postanowienia o spełnianiu warunków do otrzymania renty, stanowiło podstawę do uznania, że skarżący nie spełnił warunków otrzymania renty strukturalnej wynikających z § 6 ust. 1 pkt 1, § 9 pkt 1 i § 20 ust. 7 rozporządzenia RM. Jak już wykazano powyżej, organy dokonały niewłaściwej wykładni ww. przepisów. Niewątpliwie obowiązek przekazania gospodarstwa rolnego i zaprzestania prowadzenia działalności komercyjnej dotyczy wszystkich gruntów rolnych posiadanych przez rolnika, a nie tylko zadeklarowanych we wniosku o rentę. Przekazanie ma bowiem doprowadzić do tego, aby rolnik uprawniony do renty nie prowadził już żadnej komercyjnej działalności rolniczej na posiadanych przez siebie (i małżonka) gruntach. Z przepisów rozporządzenia RM nie wynika jednak, że samo bycie właścicielem (współwłaścicielem) gruntów powyższej określonej powierzchni stanowi podstawę do pozbawienia rolnika prawa do renty, w sytuacji, gdy na tych gruntach nie prowadzi on działalności rolniczej. W tej sprawie, wpływ na ocenę prawa skarżącego do renty strukturalnej może mieć dopiero ustalenie w wyniku postępowania dowodowego, że skarżący lub jego małżonka w dacie przyznania renty strukturalnej władali gospodarstwem spadkowym, a w szczególności, że mieli w nim wydzielony fizycznie obszar gruntu i prowadzili na nim komercyjną działalność rolniczą w rozumieniu § 2 pkt 1 rozporządzenia RM (osobiście lub z pomocą innych osób, ale we własnym imieniu). Samo legitymowanie się prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku nie oznacza, że współspadkobierca jest automatycznie posiadaczem faktycznym nabytego udziału w spadkowym gospodarstwie i prowadzi w nim działalność rolniczą. Z akt sprawy wynika, że w dacie przyznania renty strukturalnej żona skarżącego M. Z. była współspadkobierczynią udziału w gospodarstwie rolnym, akta te nie dają jednak podstawy do stwierdzenia, że była ona właścicielką jakiejkolwiek wydzielonej działki rolnej w tym gospodarstwie, faktycznie taką działką władała i prowadziła na niej komercyjną działalność rolniczą - por.: oświadczenia skarżącego (k. 76-75 i 98 akt adm.) i jego wyjaśnienia (k. 96-95 akt adm.), oświadczenia M. Z. (k. 78-77 i 100 akt adm.), oświadczenie K. S. (k. 79 akt adm.) i oświadczenie M. S. (k. 80 akt adm.). Wykazanie przez organ tezy przeciwnej wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego, w przeciwnym razie zachodzi konieczność umorzenia postępowania. Uwzględniając właściwą wykładnię przepisów prawa materialnego organ winien jest zatem ponownie ocenić we wznowionym postępowaniu, czy skarżący w dacie wydania decyzji spełniał warunki przyznania renty strukturalnej, a konkretnie, czy skarżący lub jego małżonka w tej dacie posiadali spadkowe gospodarstwo i prowadzili w nim na własny rachunek komercyjną działalność rolniczą. Mając powyższe uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ww. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 3 powyższej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).