II GZ 761/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 października 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 110/11 w zakresie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2012 r. w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 110/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), odrzucił zażalenie M. K. na postanowienie tegoż Sądu z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 110/11, którym odrzucono zażalenie na postanowienie z dnia 25 kwietnia 2012 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej M. K. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 lipca 2012 r. M. K. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł, stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). M. K. złożył następnie wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże wniosek ten został prawomocnie oddalony. W konsekwencji, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 września 2013 r. wezwano M. K. do wykonania zarządzenia z dnia 30 lipca 2012 r. poprzez uiszczenie wpisu od zażalenia – w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia zażalenia. Skarżący wpisu tego nie uiścił, co skutkowało odrzuceniem zażalenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia okoliczność, że po otrzymaniu wezwania z dnia 2 września 2013 r. (i w terminie do jego wykonania) M. K. złożył ponowny wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd uznał, że złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przerwało biegu terminu do opłacenia zażalenia. Zajmując takie stanowisko, Sąd pierwszej instancji powołał się na pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r. o sygn. akt II FSK 706/09. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożył M. K. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia. Wskazał, że odrzucenie zażalenia było bezzasadne, bowiem Sąd nie rozpoznał wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, złożonego przez stronę w dniu 9 września 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Badanie zgodności z prawem wydanego na podstawie przywołanego przepisu postanowienia WSA o odrzuceniu zażalenia wymaga oceny, czy wnoszący zażalenie: 1) miał obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od tego środka odwoławczego oraz (jeśli odpowiedź na pierwsze pytanie jest pozytywna) 2) został wezwany do uiszczenia tegoż wpisu i 3) nie uiścił wpisu sądowego w zakreślonym terminie. Z treści art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały, przy czym jednym z tego rodzaju pism jest zażalenie. Oznacza to, że w chwili wniesienia pisma wszczynającego postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. zażalenia) powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Strona wnosząca zażalenie ma obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, chyba że z obowiązku tego została zwolniona na mocy przepisu prawa (zob. art. 239 pkt 1 - 3 i art. 240 p.p.s.a.), bądź postanowienia referendarza sądowego lub sądu, przyznającego jej prawo pomocy w tym zakresie (zob. art. 239 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie żadna z okoliczności zwalniających skarżącego z obowiązku poniesienia kosztów sądowych nie wystąpiła, skoro przedmiotem sprawy, w toku której wydano zaskarżone postanowienie, jest pomoc finansowa z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zaś skarżącemu odmówiono w toku postępowania sądowego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (zob. prawomocne postanowienia WSA: z dnia 27 kwietnia 2011 r., z dnia 30 września 2011 r. i z dnia 28 marca 2013 r.). Z powyższego wynika, że skarżący ma obowiązek ponoszenia w niniejszej sprawie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 27 czerwca 2012 r. Pozostaje zatem do ustalenia, czy M. K. został wezwany do wykonania tegoż wpisu oraz czy wykonał to wezwanie. Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonym zarządzeniu art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W sytuacji, gdy opłata taka nie została uiszczona, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do jej uiszczenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W niniejszej sprawie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III WSA w Krakowie z dnia 30 lipca 2012 r. M. K. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 27 czerwca 2012 r. W zarządzeniu tym wskazano podstawę prawną żądania, wysokość wpisu, termin na jego uiszczenie i rygor związany z niewykonaniem wezwania w zakreślonym terminie. Po prawomocnym rozpoznaniu wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 2 września 2013 r. wezwał M. K. do wykonania zarządzenia z dnia 30 lipca 2012 r., ponownie wskazując wysokość wymaganego wpisu sadowego, termin na jego uiszczenie i rygor związany z niewykonaniem tego obowiązku. Wezwanie to zostało doręczone M. K. w dniu 5 września 2013 r. W zakreślonym terminie (upływającym z dniem 12 września 2013 r.) skarżący nie uiścił wymaganego wpisu sądowego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 220 § 3 p.p.s.a., odrzucając zażalenie na postanowienie WSA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2012 r., skoro M. K. mimo wezwania nie uiścił wpisu sądowego od tego zażalenia. Nie jest usprawiedliwione stanowisko wnoszącego zażalenie, że Sąd pierwszej instancji nie mógł odrzucić zażalenia w sytuacji złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym postępowaniu wpadkowym podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 15 lutego 2010 r. o sygn. akt II FSK 706/09 (podzielony następnie m.in. w postanowieniach NSA: z dnia 11 maja 2010 r. o sygn. akt II OSK 831/10, z dnia 20 lipca 2011 r. o sygn. akt II OSK 1380/11 oraz z dnia 11 kwietnia 2013 r. o sygn. akt I OSK 536/13; treść tych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), zgodnie z którym "ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym przez sąd do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zmianę jego treści oraz zakresu żądania w stosunku do pierwotnego wniosku, nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie". Podkreślić należy, że swoiste "zawieszenie" rygoru określonego w zarządzeniu wzywającym do uiszczenia wpisu sądowego – związane ze złożeniem w terminie na wykonanie zarządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych – nie wynika wprost z przepisów prawa, lecz jest skutkiem wykładni całokształtu przepisów określających realizację prawa do sądu. Ma ono zapobiegać pozbawieniu prawa do sądu podmiotów, których sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie obowiązkowych kosztów sądowych. Dlatego przed zastosowaniem rygoru określonego w zarządzeniu wzywającym do uiszczenia wpisu sąd ocenia, czy wnoszący o przyznanie prawa pomocy rzeczywiście nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie - przed wydaniem zaskarżonego postanowienia - takie badanie sytuacji majątkowej M. K. miało miejsce kilkukrotnie (trzy postanowienia referendarza sądowego, trzy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i dwa postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego) i za każdym razem stwierdzano, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W takiej sytuacji przed zastosowaniem rygoru określonego w zarządzeniu wzywającym do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia Sąd pierwszej instancji nie musiał rozpoznać kolejnego wniosku skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych, zaś odrzucenie zażalenia na postanowienie z dnia 27 czerwca 2012 r. nie pozbawiało strony prawa do sądu. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. PG