I OSK 536/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Z od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1189/11 odrzucającego skargę A. Z. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia (...) marca 2011 r. nr (...) w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1189/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. Z. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia (...) marca 2011 r. nr (...) w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż A. Z. przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uczynił decyzję Prezesa Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia (...) marca 2011 r. nr (...), uchylającą decyzję Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe w Warszawie z dnia (...) grudnia 2010 r. nr (...) i umarzającą postępowanie przed organem I instancji, który – realizując wniosek strony z dnia 30 grudnia 2010 r. – odmówił jej dostępu do informacji publicznej. Skarżący, kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, wniósł o jego uchylenie oraz o zobowiązanie organu do udostępnienia żądanej przez niego informacji publicznej, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie wniósł o jej oddalenie, wskazując na argumenty mające świadczyć o prawidłowości zaskarżonej decyzji i o bezzasadności skargi. W wykonaniu zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11, pismem Sądu z dnia 3 czerwca 2011 r. A. Z.został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 24 czerwca 2011 r. W dniu 30 czerwca 2011 r. A. Z. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 30 września 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, wskazując, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pismem z dnia 28 października 2011 r. A. Z. wniósł, w ustawowym terminie, sprzeciw od powyższego postanowienia, podważając argumentację zawartą w jego uzasadnieniu. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy po złożonym przez skarżącego sprzeciwie, postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy, podając, że strona nie wykazała swych rzeczywistych możliwości płatniczych i sytuacji majątkowej, uzasadniających jej wniosek. Postanowienie to A. Z. uczynił przedmiotem zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OZ 1105/11 oddalił zażalenie, uznając trafność rozstrzygnięcia Sądu I instancji, bowiem w świetle złożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń strony, nie jest możliwa pełna ocena sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego, co wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to A. Z. otrzymał w dniu 2 lutego 2012 r. W związku z powyższym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w wykonaniu zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11, pismem Sądu z dnia 23 stycznia 2012 r. A. Z. został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11, wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 10 lutego 2012 r. W dniu 10 lutego 2012 r. A. Z. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 23 marca 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił A. Z. zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że skarżący nie udokumentował swej rzeczywistej sytuacji finansowej, która pozwalałaby na pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. Pismem z dnia 23 kwietnia 2012 r. A. Z. wniósł, w ustawowym terminie, sprzeciw od powyższego postanowienia, nie zgadzając się z przedstawioną w nim argumentacją. W piśmie z dnia 20 kwietnia 2012 r. udział w charakterze uczestnika zgłosiło Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich z siedzibą w Warszawie, wnosząc o dopuszczenie do udziału w sprawie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy po złożonym przez skarżącego sprzeciwie, postanowieniem z dnia 21 maja 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zwolnienia od kosztów sądowych, podając, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, które usuwałyby wątpliwości co do jego możliwości płatniczych. A. Z. postanowienie to uczynił przedmiotem zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt I OZ 485/12 oddalił zażalenie, wskazując, że stanowisko Sądu I instancji jest w pełni uzasadnione, gdyż strona nie wykazała w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Postanowienie to zostało doręczone A. Z. w dniu 7 sierpnia 2012 r. Z uwagi na wniosek Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich z siedzibą w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2012 r. o dopuszczenie go do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika, zarządzeniem z dnia 30 lipca 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 sprawa została skierowana na rozprawę. Na rozprawie w dniu 16 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił dopuścić do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich z siedzibą w Warszawie. Następnie, A. Z. oświadczył, że wpis od skargi został uiszczony w jego imieniu przez Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich, jednakże reprezentant uczestnika postępowania okoliczności tej nie potwierdził, zaś z informacji uzyskanej z Oddziału Finansowo – Budżetowego WSA w Warszawie i Oddziału Finansowego NSA wynika, że należny wpis od skargi w niniejszej sprawie nie został uiszczony. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OZ 1105/11 zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 o odmowie przyznania prawa pomocy skarżący pismem Sądu z dnia 23 stycznia 2012 r. został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11, wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone stronie w dniu 10 lutego 2012 r., lecz skarżący nie uczynił mu zadość i wpisu nie uiścił, pomimo że zarządzenie wzywające do jego uiszczenia było już prawomocne, o czym skarżący wiedział, składając w dniu 10 lutego 2012 r. nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OZ 1105/11 zostało mu doręczone w dniu 2 lutego 2012 r. Istotne przy tym jest, że nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, podobnie jak wcześniejszego, skarżący też nie umotywował i Sąd postanowieniem z dnia 21 maja 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 odmówił zwolnienia od kosztów sądowych, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt I OZ 485/12 oddalił zażalenie na to postanowienie. Wobec prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu i wezwania do jego wykonania, skarżący najpóźniej w terminie 7 dni od dnia doręczenia ww. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, a więc licząc od dnia 7 sierpnia 2012 r., czyli do dnia 14 sierpnia 2012 r. winien uiścić należny wpis od skargi, czego jednak nie uczynił, choć – jak wynika z treści pisma z dnia 15 lutego 2012 r. – wiedział, że prawomocne rozpoznanie nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy zobowiązuje go do wykonania prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, iż skarga w niniejszej sprawie jako nieopłacona, jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł A. Z. zarzucając mu naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi skarżącego działającego bez radcy prawnego ani adwokata mimo braku pouczenia o prawomocności i obowiązku uiszczenia wpisu po oddaleniu wniosku o przyznanie pomocy prawnej, przez co doszło do naruszenia prawa do sądu. Ponadto zarzucono naruszenie prawa procesowego – art. 6 w zw. z art. 220 §1 i 3 p.p.s.a. poprzez brak pouczenia w zakresie niezbędnym do prawidłowego postępowania tj. braku wskazania, iż zwrócenie się z ponownym wnioskiem o przyznanie pomocy prawnej nie wstrzymuje obowiązku uiszczenia opłaty oraz art. 58 §1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi w sytuacji braku wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo (skargę), aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga od której pomimo wezwania nie został uiszczony należy wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (§ 3). Jak wynika z akt sprawy został skarżący pismem z dnia 23 stycznia 2012 r. został wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2011 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11, wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu i w dniu 10 lutego 2012 r. złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który został oddalony postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 21 maja 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 oraz następnie postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt I OZ 485/12. Zarzuty skargi kasacyjnej opierają się na twierdzeniu, iż Sąd pierwszej instancji winien był ponownie pouczyć skarżącego o konieczności uiszczenia wpisu sądowego po prawomocnym oddaleniu jego drugiego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarzuty te są nieusprawiedliwione. Co prawda w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że jeżeli strona po doręczeniu jej wezwania do uiszczenia opłaty sądowej, ale przed upływem siedmiodniowego terminu, złoży wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, pierwotne wezwanie traci aktualność i gdy nastąpi odmowa zwolnienia, wezwanie powinno być powtórzone po uprawomocnieniu się odmowy. Siedmiodniowy termin do wniesienia opłaty biegnie w takiej sytuacji od daty doręczenia nowego wezwania do uiszczenia opłaty (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 516/12, z dnia 26 kwietnia 2005 r. sygn. akt II FZ 125/05, ONSAiWSA z 2006 r., z. 1, poz. 12; z dnia 6 czerwca 2009 r. sygn. akt II OZ 481/09, niepubl.; z dnia 28 maja 2010 r. sygn. akt II FZ 1003/10, niepubl.). Jednakże w niniejszej sprawie skarżący w dniu 23 stycznia 2012 r. został już wezwany do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 2 czerwca 2011 r. wzywającego do uiszczenia wpisu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 10 lutego 2012 r. i złożenie przez niego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie miało już wpływu na obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Oczywistym jest, iż wniosek taki nie uchyla bowiem skutków prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zmianę jego treści oraz zakresu żądania w stosunku do pierwotnego wniosku, nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 706/09 oraz z dnia 20 lipca 2011 r., II OSK 1380/11). W tej sytuacji zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 58 §1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, że skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy i nie wezwanie go do uiszczenia wpisu sądowego należy uznać za chybione. Kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy zmierzał jedynie w istocie do przewlekania postępowania sądowego. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o odrzuceniu skargi z powodu nieziszczenia wpisu sądowego. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 §1 p.p.s.a.