II GSK 909/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. U. i M. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 28 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 95/11 w sprawie ze skargi A. U. i M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odrzucił skargę A. U. i M. M., prowadzących firmę Z. W. "A.", na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od 5 września 2003 r. do 28 lutego 2006 r. w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności i jednocześnie przebywania na urlopie wychowawczym. W motywach przyjętego rozstrzygnięcia Sąd wywiódł, iż powyższa decyzja zawierała pouczenie o możliwości złożenia przez stronę odwołania do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nadto Sąd stwierdził, że decyzja ta została doręczona stronie w dniu 10 marca 2010 r. Z motywów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wynika też, że Prezes ZUS postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia postępowania decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Postanowienie to zostało doręczone stronie 24 czerwca 2010 r., a w dniu 24 sierpnia 2010 r. strona złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. pismo skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., zatytułowane "pozew o zmianę decyzji z dnia [...] marca 2010 r.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. przywołując treść art. 1 i art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., a także treść art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie świadczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 3, 4 i 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy Prawo Bankowe (Dz. U. Nr 71, poz. 609) uznał, iż jest właściwy rzeczowo do rozpoznania sprawy dotyczącej kontroli legalności spraw objętych decyzją wydaną w oparciu o wyżej powołane przepisy. Niemniej Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., wszczętej na wniosek strony złożony w oparciu o art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy Prawo Bankowe. Od tej decyzji stronie przysługiwał wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, którego jednak skarżący nie złożyli. Dopiero od tak wydanej decyzji służyłaby stronie skarga składana do sądu administracyjnego w trybie art. 52, art. 53 i art. 54 p.p.s.a. Ponieważ złożenie skargi w tej sprawie nastąpiło bez wyczerpania środków zaskarżenia służących stronie, dlatego skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu I instancji wnieśli skarżący, zarzucając naruszenie art. 56 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że przedmiotem niniejszego postępowania jest skarga na decyzję ZUS z dnia [...] marca 2010 r., podczas gdy zgromadzone w aktach postępowania pisma wskazują, iż przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...]. W skardze kasacyjnej skarżący wnioskowali o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie od organu solidarnie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji błędnie określił przedmiot zaskarżenia w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 57 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. wskazanie zaskarżonego aktu oraz organu działania – lub bezczynności – którego skarga dotyczy, jest wymogiem formalnym skargi, uniemożliwiającym nadanie jej właściwego biegu. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do zmiany przedmiotu zaskarżenia określonego przez stronę. Wskazanie przez stronę zaskarżonego aktu i organu działania, którego skarga dotyczy – wobec obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady skargowości, jest dla sądu wiążące. W razie wątpliwości co do tego, która prawna forma działania administracji publicznej została zaskarżona, Sąd stosując tryb przewidziany w art. 49 p.p.s.a., powinien wezwać stronę do sprecyzowania przedmiotu skargi (por. post. NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1523/10). Jak z powyższego wynika, kwestią zasadniczą dla każdej sprawy przed sądami administracyjnymi jest ustalenie przedmiotu tej sprawy. Ustalenie przedmiotu skargi jest niezbędne dla wykonywania efektywnej kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i sprawowania w tym zakresie wymiaru sprawiedliwości (por. post. NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 729/10). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż Sąd kierując się tytułem skargi uznał, że dotyczy ona decyzji, od której nie został wyczerpany tryb odwoławczy służący stronie. Takie działanie Sądu, wobec pełnej treści pisma zatytułowanego "Pozew" nie było uprawnione. Aczkolwiek w oznaczeniu "pozew" wskazano na decyzję z dnia [...] marca 2010 r., to zauważyć należy, że w tzw. petitum pisma zawarto żądanie nie tylko w zakresie zmiany powyższej decyzji (pkt 1) ale też sformułowano żądania związane z innymi roszczeniami (pkt 2 i 3). Natomiast w uzasadnieniu skargi oznaczonej jako "pozew" wskazywano na podjęte w tej sprawie działania organu, w tym odwoływano się wprost do pisma ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. W tym dniu zostało wydane postanowienie stwierdzające uchybienie terminu. Wątpliwości odnośnie rzeczywistego przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie wystąpiły też po stronie organu, co wynika z treści odpowiedzi na skargę. Zauważyć przy tym należy, że do skargi kasacyjnej zostały załączone różne dokumenty, wśród których znajdują się też takie, których brak w przesłanych do Sądu aktach administracyjnych. W szczególności w aktach tych brak pisma ZUS Oddział w S. z dnia 9 września 2010 r. skierowanego do strony skarżącej. Z akt sprawy nie wynika też w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, kiedy strona złożyła do organu pismo zatytułowane "pozew", gdyż na adnotacji sporządzonej na tym piśmie przez pracownika Kancelarii Ogólnej ZUS nie odnotowano, czy złożono je osobiście, czy też drogą pocztową. Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd I instancji przed ponownym rozpoznaniem sprawy powinien wezwać stronę o sprecyzowanie przedmiotu skargi przez wskazanie, którego aktu dotyczy, a następnie w zależności od złożonych oświadczeń zbadać wszelkie przesłanki dopuszczalności skargi. Z tych względów przyjąć należało, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008//3/42). Poniesione przez stronę koszty postępowania kasacyjnego związane ze skargą kasacyjną na zaskarżone postanowienie mogą podlegać zaliczeniu do poniesionych kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i mogą być zasądzone na podstawie art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II FSK 559/07, zbiór lex nr 479004).