II FSK 1407/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych B. F. i M. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 87/11 w sprawie ze skargi B. F. i M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia oddalić skargi kasacyjne. Postanowieniem z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 87/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę B. i M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 listopada 2010 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, na podstawie art. 220 § 1 i 3 w związku z art. 214 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie p.p.s.a. – zarządzeniem z dnia 8 lutego 2011 r. Skarżących wezwano do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Powyższe zarządzenie zawierało pouczenie, iż nieuiszczenie wpisu w wyznaczonym 7-dniowym terminie skutkować będzie odrzuceniem skargi. Odpis zarządzenia Stronie doręczono w dniu 11 lutego 2011 r., a zatem – jak podkreślono w uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 marca 2011 r. – termin do uiszczenia wpisu upływał z dniem 18 lutego 2011 r. Skarżący należnej opłaty w wyznaczonym terminie nie uiścili, natomiast w dniu 21 lutego 2011 r. złożyli do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wobec powyższych ustaleń Sąd I instancji skargę odrzucił na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Od powyższego orzeczenia Skarżący wnieśli jednobrzmiące skargi kasacyjne żądając jego uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 243 § 1 p.p.s.a w związku z zastosowaniem przez Sąd art. 220 § 3 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez odrzucenie skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy zależało od wyniku postępowania o udzielenie prawa pomocy, a wniosek o prawo pomocy został złożony w terminie wskazanym w art. 243 § 1 p.p.s.a.; - naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. nr 78, poz. 483) oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284) poprzez odrzucenie przez Sąd skargi w sytuacji gdy toczyło się postępowanie o przyznanie prawa pomocy i w ten sposób pozbawienie Skarżących prawa do sądu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano treść art. 243 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy można złożyć przed lub w toku postępowania. Zdaniem Strony, skoro w dniu 21 lutego 2011 r. postępowanie było w toku, a zatem Sąd I instancji miał obowiązek rozpoznać powyższy wniosek przed odrzuceniem skargi. W cytowanej ustawie nie ma bowiem przepisu, który nakazywałby stronie uiścić wpis bądź alternatywnie wnieść wniosek o prawo pomocy w terminie 7 dni. W ocenie autora skargi kasacyjnej odrzucenie skargi było przedwczesne, a Sąd I instancji zobligowany byłby do zastosowania art. 220 § 3 p.p.s.a. dopiero po upewnieniu się, że Skarżącym nie zostało przyznane prawo pomocy. W przypadku bowiem zwolnienia Strony z obowiązku uiszczenia wpisu, powołany przepis nie miałby w ogóle zastosowania. Jak wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w rozpoznawanej sprawie rygorystyczny wymóg formalny wobec strony działając bez pełnomocnika powinien był ustąpić miejsca materialnemu prawu do sądu. Odrzucenie skargi bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji kiedy pozytywne rozstrzygnięcie tego wniosku czyniłoby bezprzedmiotowym uiszczanie wpisu, jest naruszeniem prawa do sądu, wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (§ 3). Strona skarżąca wezwana do uiszczenia opłaty sądowej może skutecznie złożyć wniosek o zwolnienie jej od kosztów postępowania we wskazanym jej przez sąd terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia opłaty. W rozpatrywanej sprawie wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało doręczone Skarżącym w dniu 11 lutego 2011 r. wraz z pouczeniem o terminie w jakim należy go uiścić i konsekwencjach zaniechania opłacenia wniesionej skargi. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, termin do uiszczenia wpisu upłynął w dniu 18 lutego 2011 r., a zatem trafnie Sąd I instancji przyjął, że z upływem wskazanego terminu spełniona została przesłanka do odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie nie doszło bowiem do zdarzenia, które zwalniałoby stronę od obowiązku dokonania nakazanej w nim czynności. W świetle utrwalonego orzecznictwa zdarzeniem takim jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wprawdzie wprost regulacji takiej nie zawiera, lecz jak wynika z licznych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli strona po doręczeniu jej wezwania do uiszczenia opłaty sądowej, ale przed upływem siedmiodniowego terminu, złoży wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, pierwotne wezwanie traci moc (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10 – dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie, Skarżący wniosek o przyznanie prawa pomocy wprawdzie złożyli, ale po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Twierdzenie pełnomocnika Skarżących, iż niedopuszczalnym jest wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli wniosek ten został złożony po upływie terminu do uiszczenia wpisu, nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach prawa, ani w orzecznictwie sądowym. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem skuteczny od chwili jego wniesienia, a zatem obejmuje opłaty i wydatki, co do których termin na ich uiszczenie jest otwarty na dzień złożenia wniosku (porównaj H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz" Warszawa 2005, komentarz do art. 243, teza 3, str. 627), a także przyszłe, potencjalne koszty sądowe związane z wnoszeniem dalszych środków odwoławczych na drodze sądowoadministracyjnej. Niedopuszczalne jest orzeczenie o zwolnieniu od opłaty, której uiszczenie powinno nastąpić przed datą złożenia wniosku o prawo pomocy. Jeżeli wniosek o przyznanie prawa pomocy wpływa po zamknięciu terminu na uiszczenie wpisu, to warunkiem dopuszczającym możliwość zwolnienia od takiej opłaty (co nie oznacza, że warunkiem rozpoznania wniosku) jest istnienie w obrocie prawnym, na dzień rozstrzygania w przedmiocie prawa pomocy, prawomocnego orzeczenia sądu o przywróceniu uchybionego terminu do uiszczenia tej opłaty (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 278/10 - dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Prawidłowe zastosowanie przez Sąd I instancji przepisów postępowania przed sądami administracyjnym nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji ani Konwencji, gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. W zarządzeniu wzywającym do uiszczenia wpisu pouczono Skarżących o konsekwencjach nieuzupełnienia braków skargi w wyznaczonym terminie. Wobec wykazania, iż zarzuty skarg kasacyjnych są bezskuteczne, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.