I FZ 238/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Op 629/10 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. I FZ 238/12 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Op 629/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 20 lipca 2011 r. w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 września 2010 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 20 września 2011 r. W wyniku złożonego przez skarżącego wniosku postanowieniem z 3 listopada 2011 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną 23 grudnia 2011 r. – skarga ta nie zawierała wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Skarga kasacyjna, jako wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu, została odrzucona postanowieniem z 4 stycznia 2012 r. Na to postanowienie skarżący złożył 16 stycznia 2012 r. zażalenie, natomiast 18 stycznia 2012 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku jego autorka wskazała, że sąd nie wziął pod uwagę, iż w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Powołując się na ten pogląd wyrażony w orzecznictwie autorka wniosku wskazała, że 29 listopada 2011 r. została zawiadomiona o ustanowieniu jej osoby pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego. Realnie mogła podjąć czynności w sprawie z dniem 29 listopada 2011 r. i w dniu 23 grudnia 2011 r. złożyła skargę kasacyjną bez wniosku o przywrócenie terminu, albowiem, kierując się praktyką orzeczniczą, liczyła termin od dnia kiedy miała rzeczywistą możliwość wniesienia tejże skargi. Autorka wniosku powołała się też na postanowienie NSA z 15 czerwca 2011 r., I GZ 123/11, w którym stwierdzono: "przyjmuje się, że bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, w sytuacji gdy strona nie wie o uchybieniu, rozpoczyna się w dacie pozyskania tej wiedzy, to datą tą, co do zasady, jest doręczenie postanowienia o odrzuceniu skargi." Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał wniosek o przywrócenie terminu za spóźniony i z tego względu podlegający odrzuceniu. Powołując art. 85, art. 86 § 1 i 2, art. 87 § 1, 2 i 4, a także art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.) Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że wniosek jest spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Badając okoliczności sprawy w tym zakresie Sąd wskazał, że skoro odpis wyroku został skarżącemu doręczony 20 września 2011 r., termin do złożenia skargi kasacyjnej upłynął 20 października 2011 r., stąd niewątpliwie pełnomocnik, wnosząc skargę 23 grudnia 2011 r. uchybił terminowi określonemu w art. 177 § 1 P.p.s.a. Podkreślono, że termin ten nie ulega przesunięciu z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika, stąd skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie terminu jest możliwe wyłącznie wtedy, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności. Sąd pierwszej instancji podzielił przy tym w pełni stanowisko orzecznictwa, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 P.p.s.a. po upływie terminu do złożenia środka zaskarżenia, przyczyna uchybienia terminu ustaje w dniu, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż w 30 dniu od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik z urzędu został wyznaczony w dniu 21 listopada 2011 r., o czym został on zawiadomiony 29 listopada 2011 r., czyli już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd, nie negując braku możliwości zachowania w okolicznościach sprawy przez pełnomocnika z urzędu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, stwierdził, że przy zachowaniu należytej staranności procesowej i wiedząc, że 30-dniowy termin na dokonanie tej czynności procesowej już upłynął, pełnomocnik powinien był złożyć wraz ze skargą kasacyjną wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia. Tymczasem wniosek taki został złożony dopiero 18 stycznia 2011 r., po otrzymaniu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej ze względu na uchybienie terminu. Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska strony co do konieczności liczenia terminu do złożenia wniosku od daty otrzymania postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wskazując, że od zawodowego pełnomocnika należało wymagać znajomości procedury postępowania, w tym terminów złożenia środków zaskarżenia i czynności, jakie należało podjąć w związku z upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał złożony 18 stycznia 2012 r. wniosek o przywrócenie terminu za spóźniony. Zdaniem Sądu siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w momencie jej wniesienia, tj. 23 grudnia 2011 r. – skoro w tym dniu złożono skargę kasacyjną brak było przeszkód do złożenia wraz z nią wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wniosek należałoby też uznać za spóźniony, gdyby uznać, że termin 30 dni należałoby liczyć od dnia zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu go do występowania w sprawie – termin ten upłynął bowiem 29 grudnia 2011 r. Stąd w ocenie Sądu pierwszej instancji zaszły przesłanki do zastosowania art. 88 P.p.s.a. i odrzucenia wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony wniósł o jego zmianę, wskazując, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został wniesiony w terminie, tj. w ciągu siedmiu dni od 11 stycznia 2012 r., czyli daty otrzymania postanowienia z 4 stycznia 2012 r. o odrzuceniu skargi. Zdaniem strony przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, a nie w dniu dowiedzenia się przez niego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem. W opinii strony oznacza to w okolicznościach sprawy, że skarga kasacyjna mogła zostać wniesiona nie później niż do dnia 29 grudnia 2011 r., licząc od daty zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu go pełnomocnikiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Niedotrzymanie tego terminu w myśl art. 88 P.p.s.a. skutkuje odrzuceniem wniosku. Ponieważ strona wnosiła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, podstawową kwestią dla rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach sprawy mamy do czynienia z wnioskiem spóźnionym, jest ustalenie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Na uwagę w związku z tym zasługuje to, że autorka zażalenia prezentuje co do momentu ustania przyczyny uchybienia terminu sprzeczne wewnętrznie stanowisko, wskazując na dwie różne daty w tym zakresie. Główny nacisk autorka zażalenia położyła na dominujące w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym ustanowiony z urzędu pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami w sprawie, nie później jednak niż w 30 dniu od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Z uzasadnienia zażalenia wynika jednakże, że pogląd orzecznictwa w tym zakresie nie został przez pełnomocnika skarżącego w pełni zrozumiany – autorka zażalenia zdaje się bowiem uznawać, że skoro skarga kasacyjna została złożona nie później, niż w dniu, w którym upłynęło 30 dni od momentu, gdy pełnomocnik dowiedział się o fakcie jego ustanowienia, to została ona wniesiona w terminie. Tymczasem stanowisko to jest wprost sprzeczne z treścią art. 177 § 1 P.p.s.a., który to przepis przewiduje jednoznaczny termin ustawowy do wniesienia skargi kasacyjnej – termin trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Terminowi temu w okolicznościach sprawy niewątpliwie uchybiono. Nieprawidłowe jest stanowisko pełnomocnika skarżącego, w opinii którego skarga kasacyjna wniesiona 23 grudnia 2011 r. jest skargą wniesioną w terminie, mimo że termin, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a. bez wątpienia upłynął 20 października 2011 r. Powoływane zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu przez pełnomocnika strony orzecznictwo również nie przemawia za prawidłowością zajętego w tych pismach stanowiska – już z samych przywoływanych przez stronę fragmentów orzeczeń wynika, że mowa w nich nie o momencie, w którym upływa termin do wniesienia skargi kasacyjnej, ale o momencie, w którym ustaje przyczyna uchybienia temu terminowi. Od tak określonego momentu należy zatem liczyć termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a nie uznawać za upływ terminu do samego wniesienia skargi kasacyjnej. Cytowane przez stronę poglądy orzecznictwa w omawianym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni. W okolicznościach niniejszej sprawy przyjęcie analogicznego stanowiska prowadzi do następującego toku rozumowania: skoro pełnomocnik został zawiadomiony o fakcie ustanowienia go w sprawie jako pełnomocnika z urzędu dnia 29 listopada 2011 r., przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej hipotetycznie mogłaby ustać najpóźniej 29 grudnia 2011 r.; natomiast z tego względu, że skarga kasacyjna została wniesiona 23 grudnia 2011 r., należy uznać, że w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu do dokonania tejże czynności procesowej (skoro wniósł, to znaczy, że mógł wnieść). Oznacza to, że – w świetle art. 87 § 1 P.p.s.a. – wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać złożony do dnia 30 grudnia 2011 r. Nie podzielając zatem stanowiska Sądu pierwszej instancji co do dnia upływu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (Sąd zdaje się identyfikować moment ustania przyczyny uchybienia terminu z końcem terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, zamiast z jego początkiem, co jest niezgodne z brzmieniem art. 87 § 1 P.p.s.a.), należy niemniej uznać, że wniesiony 18 stycznia 2012 r. wniosek o przywrócenie terminu był wnioskiem spóźnionym. Błędne jest również drugie ze stanowisk przedstawionych w rozpatrywanym zażaleniu, tj. że przyczyna uchybienia terminu ustała 11 stycznia 2012 r., czyli w dniu, w którym pełnomocnik skarżącego otrzymał postanowienie z 4 stycznia 2012 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Na przeszkodzie uznaniu wskazanego momentu za relewantny dla rozstrzygnięcia stoi przede wszystkim to, iż w żadnym miejscu wniosku czy zażalenia pełnomocnik skarżącego nie podnosi, że dopiero 11 stycznia 2012 r. uzyskał wiedzę o tym, że skarga kasacyjna została wniesiona z uchybieniem terminu ustawowego, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a. Skoro przyczyną uchybienia terminu był nie brak wiedzy na temat tego uchybienia, a ustanowienie pełnomocnika z urzędu po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, powoływanie się na datę otrzymania postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest bezzasadne. Z powyższego wynika, że przyczyna uchybienia terminu ustała 23 grudnia 2011 r., w tym dniu rozpoczął zatem bieg termin do wniesienia o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Termin ten upłynął bezskutecznie 30 grudnia 2011 r., a wniosek złożony 18 stycznia 2012 r. był wnioskiem spóźnionym i słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, iż na podstawie art. 88 P.p.s.a. podlegał on odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.