I OSK 1089/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.), Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Lu 122/11 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 122/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – po rozpoznaniu skargi M. D. – uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] stycznia 2011 r. w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku w części odmawiającej przyznania M. D. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż decyzją z dnia [...] października 2010 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. przyznał M. D. świadczenie w formie: 1) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5–18 lat na syna A. D.; 2) zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat na córkę I. D.; 3) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna A. D. i jednocześnie odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na córkę I. D. Uzasadniając odmowę przyznania wskazanego dodatku do zasiłku rodzinnego organ powołał się na treść art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje osobie, jeżeli bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy i stwierdził, iż w przypadku wnioskodawczyni powyższa przesłanka odmowy przyznania dodatku zachodzi. Organ wskazał, iż w okresie od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 2009 r. M. D. była zatrudniona w firmie "[...]", a w firmie [...] Sp. z o.o. zatrudniona jest od 29 marca 2010 r. Urlop wychowawczy został wnioskodawczyni udzielony 3 kwietnia 2010 r. Tak wiec bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego wnioskodawczyni pozostawała w zatrudnieniu 5 dni. Zdaniem organu termin "bezpośrednio" jest równoznaczny z wymogiem zachowania ciągłości w 6-miesięcznym okresie zatrudnienia uprawniającym do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wniosła M. D. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad synem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego może zostać przyznany jedynie w sytuacji, gdy skarżąca bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy. Organ wskazał, że odwołująca nie pracowała w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 28 marca 2010 r. Podjęła pracę dopiero w dniu 29 marca 2010 r. Tym samym nie miała 6-miesięcznego okresu pracy przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego i dlatego przedmiotowy dodatek jej nie przysługuje Skargę na powyższą decyzję złożyła M. D.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, wniosło o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie dopuściło się naruszenia prawa materialnego, gdyż dokonało nieprawidłowej wykładni przepisów art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – zwanej dalej ustawą), co miało wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 8 pkt 2 ustawy do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dodatek ten przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego (art. 10 ust. 1 ustawy). Nie przysługuje tym osobom jednak, jeżeli bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawały w zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy (art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy). Sąd stwierdził, że organy dokonując wykładni przepisu art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy przyjęły, że okres "bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego" jest tożsamy z okresem bezpośrednio poprzedzającym datę udzielenia przez pracodawcę tego urlopu. W ocenie Sądu taka interpretacja przepisu art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy jest błędna, a to przede wszystkim z tego względu, że uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego nie następuje w chwili udzielenia tego urlopu przez pracodawcę lub złożenia wniosku o ten urlop. Sąd podkreślił, iż art. 10 ustawy jest elementem szeroko rozumianego systemu uprawnień pracowniczych. Zaś bez odniesienia się do przepisów prawa pracy normujących problematykę pozostawania w stosunku pracy i nabywania prawa do urlopu wychowawczego nie byłoby możliwe stosowanie przepisu art. 10 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawach indywidualnych. Bowiem ustawa nie definiuje, co należy rozumieć przez urlop wychowawczy, uzyskanie prawa do tego urlopu, pozostawanie w stosunku pracy. Pojęcia te są właściwe dla prawa pracy i stąd dla ustalenia ich znaczenia należy w tym zakresie posiłkować się przepisami Kodeksu pracy. Sąd podał, że zgodnie z art. 186 § 1 Kodeksu pracy pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4 roku życia. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika, przy czym urlop ten może być wykorzystany najwyżej w 4 częściach (art. 186 § 4 i 5 Kp). A zatem, przesłankami uzyskania prawa do urlopu wychowawczego są: pozostawanie w stosunku pracy i posiadanie co najmniej sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia. W zakresie wymagania sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia ustawodawca posłużył się konstrukcją łącznego stażu pracy. Okres ten jest liczony z uwzględnieniem poprzednich okresów pozostawania w stosunku pracy, bez względu na wymiar czasu pracy, długość przerw w zatrudnieniu i sposób ustania stosunku pracy. Nabycie prawa do urlopu wychowawczego w myśl tych przepisów nie jest zatem zależne od woli pracodawcy. Pracodawca jest bowiem obowiązany udzielić urlopu wychowawczego na pisemny wniosek pracownika. Sąd stwierdził, iż organy oceniając czy zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej żądanego świadczenia ustaliły, że skarżąca podjęła zatrudnienie w dniu 29 marca 2010 r., a w dniu 3 kwietnia 2010 r. pracodawca udzielił jej urlopu wychowawczego. W ocenie organu odwoławczego skarżąca przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego nie pozostawała w stosunku pracy przez okres sześciu miesięcy. Bezspornym jednak jest, iż skarżąca w okresie od 1 października 1997 r. do 31 grudnia 2009 r., czyli ponad 6 miesięcy pozostawała w stosunku pracy z poprzednim pracodawcą. Okoliczność ta zgodnie z przywołanym zasadami została uwzględniona przez nowego pracodawcę skarżącej, który udzielił jej urlopu wychowawczego, mimo zatrudnienia wynoszącego 5 dni. Zdaniem Sądu przerwa w zatrudnieniu skarżącej od 1 stycznia 2010 r. do 28 marca 2010 r. pozostaje bowiem bez wpływu na posiadanie prawa do urlopu wychowawczego. Sąd stwierdził, że nie jest istotna data udzielania urlopu wychowawczego, która nie jest tożsama z datą nabycia prawa do urlopu wychowawczego. Uzyskania prawa do urlopu wychowawczego nie można bowiem utożsamiać z uzyskaniem urlopu wychowawczego. Skarżąca celem uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego winna wykazać się sześciomiesięcznym okresem zatrudnienia bezpośrednio nie przed udzieleniem jej urlopu wychowawczego przez pracodawcę, lecz przed urodzeniem dziecka. Bezspornym jest, iż przed datą urodzenia dziecka – 26 października 2009 r. – skarżąca była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy przez wymagany okres co najmniej 6 miesięcy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w związku z § 3 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzimie (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) poprzez błędną ich wykładnię, tj. stwierdzenie, że prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie wymaga bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawania w stosunku pracy przez okres 6 miesięcy. W oparciu o powyższy zarzut kasacyjny wniesiono o uchylenie w całości wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż skarżąca nie spełniła jednego z warunków koniecznych do uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, tj. nie posiadała sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stosunku pracy bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy i w związku z tym podlegała oddaleniu. Dokonana bowiem przez Sąd I instancji interpretacja przepisów prawa materialnego jest prawidłowa. Należy zgodzić się z przedstawioną przez ten Sąd argumentacją. Zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje osobie, która bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy. Tak więc przepis ten odwołuje się do "uzyskania prawa do urlopu wychowawczego", a nie do "realizacji prawa do urlopu wychowawczego". Czym innym bowiem jest uzyskanie tego prawa, a czym innym jest jego realizacja. Dana osoba spełniając określone w Kodeksie pracy warunki (art. 186 § 1) uzyskuje prawo do urlopu wychowawczego, ale nie jest zobligowana do skorzystania z tego prawa. Jak to słusznie podniósł Sąd I instancji przy wykładni powołanego wyżej przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych należy brać pod uwagę rozwiązania przyjęte w Kodeksie pracy, bowiem to ten akt reguluje uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem i w tym akcie unormowane są kwestie związane z urlopem wychowawczym. Należy zwrócić uwagę, iż przepis art. 186 Kodeksu pracy posługuje się pojęciem "prawo do urlopu wychowawczego" (§ 1) oraz pojęciem "korzystania z urlopu wychowawczego" (§ 2, 3, 5). Tak jak to wskazano wyżej osoba uprawniona do tego urlopu nie musi z tego prawa skorzystać. Prawo do urlopu jest związane z urodzeniem dziecka i powstaje w dacie jego urodzenia, wiąże się bowiem z osobista opieką nad dzieckiem. Natomiast realizacja tego prawa i skorzystanie z urlopu wychowawczego zależy od woli pracownika, bo to na jego wniosek może zostać udzielony. Powołany przepis art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych odwołuje się do prawa do urlopu wychowawczego, a nie do skorzystania z tego prawa. Gdyby intencją ustawodawcy było uzależnienie przyznania przedmiotowego dodatku od spełnienia warunku bezpośredniego zatrudnienia przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy przed realizacją tego prawa, to przepis ten miałby brzmienie "bezpośrednio przed skorzystaniem z urlopu wychowawczego..." bądź "bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego...", natomiast przepis ten brzmi "bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego..." Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej okres 6 miesięcy, o którym mowa w przepisie art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i okres 6 miesięcy, o którym mowa w art. 186 § 1 Kodeksu pracy nie są tożsame, bowiem w tym drugim przypadku pracownik nie musi pracować bezpośrednio 6 miesięcy przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Może pracować krócej, bowiem do 6-miesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Natomiast w przypadku prawa do dodatku, określonego w art. 10 ust. 5 pkt 2 6-miesięczny okres zatrudnienia musi przypadać w całości bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego. Z tych wszystkich względów uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.