I SA/Wa 1907/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Dorota Gaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. sprawy ze skargi P. [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów oddala skargę Wnioskiem z dnia 19 listopada 2004 r. P. [...] S.A. wystąpiły do Wojewody [...] o uwłaszczenie w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (ugn) gruntem położonym w gminie K., składającym się z działek: nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha, objętych księgą wieczystą nr [...]. Wojewoda ustalił, że według aktualnej numeracji działek: działka nr [...] obecnie odpowiada działce nr [...], działka nr [...] obecnie odpowiada działce nr [...], działka nr [...] obecnie odpowiada działce nr [...], działka nr [...] obecnie odpowiada działkom nr [...], działka nr [...] obecnie odpowiada działce nr [...], działka nr [...] obecnie odpowiada działce nr [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 200 ugn oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.) odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. [...] w W. prawa użytkowania wieczystego gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, położonych na terenie gminy K., obejmujących działki: nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha [...] m2, zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...] oraz prawa własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na tych gruntach. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podkreślił, iż P. [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. nie legitymowały się dokumentem potwierdzającym przekazanie gruntów w zarząd w formie przewidzianej prawem. Jako dowód na istnienie prawa zarządu P [...] przedłożyły odpis z księgi wieczystej nr [...]. Wojewoda stwierdził, iż wpis w dziale drugim przedłożonego odpisu księgi wieczystej, nie wskazuje na istnienie prawa zarządu lub użytkowania na rzecz P [...]. Prowadząc postępowanie wyjaśniające w tym zakresie Wojewoda wystąpił do sądu o dokumenty będące podstawą wpisu w księdze wieczystej KW nr [...]. Ze odpisu z księgi wieczystej nr [...] wynika, że istniejący w dziale II wpis "Skarb Państwa – P. [...]" został dokonany na podstawie poprzedniego wpisu w dziale drugim KW Nr [...] rep. hip. Z uzyskanych z Archiwum Państwowego w P. dokumentów z lat 30-tych wynika, iż dokonano pierwiastkowej regulacji hipoteki gruntów szczegółowo w nich opisanych i dokonano zapisów m. in. w dziale drugim, wpisując: "Skarb Państwa ([...]) posiada tytułem własności uregulowany w dziale I obszar ziemi (...) wchodzący w skład terenu kolejowego linii [...] (...), który to obszar ziemi był w posiadaniu Skarbu Państwa ([...]) jeszcze przed 28.09.1926r.". Zdaniem Wojewody dokumenty te mają charakter regulacyjny w zakresie własności Skarbu Państwa, jednak z ich treści nie wynika, że grunty zostały w formie prawem przewidzianej oddane w użytkowanie lub zarząd P. [...], aby móc zapis księgi wieczystej uznać za wystarczający dowód w sprawie. Brak prawa zarządu skutkuje zaś odmową uwłaszczenia P [...] na przedmiotowej nieruchomości, w trybie art. 200 ugn. Odwołanie od tej decyzji wniosło P [...] S.A. wskazując, iż wpis w księdze wieczystej nr [...] potwierdza, że P [...] z mocy prawa jest zarządcą majątku Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1926 r. Nr 97, poz. 568 ze zm.) przedsiębiorstwu temu powierzono zarząd [...], znajdującymi się w zarządzie państwowym. Z kolei art. 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia przewidywał, że organom przedsiębiorstwa "P. [...]" służą wszelkie publiczno-prawne uprawnienia dotychczasowego państwowego zarządu [...]. § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu wskazuje, że odpis z księgi wieczystej jest wystarczającym dokumentem na potwierdzenie prawa zarządu. Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister stwierdził, że akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa P [...] oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację [...], mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. Stanowisko to oparł na orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazując na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 187/07 (publ. LEX nr 453385), z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 929/09 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zdaniem Ministra Infrastruktury w przedmiotowej sprawie P [...] nie wykazało, aby dysponowało takim indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowego gruntu. W związku z tym nie można uznać, aby w dniu 5 grudnia 1990 r. P [...] posiadało prawo zarządu do przedmiotowego gruntu, które zostałoby ustalone na podstawie co najmniej jednego z dokumentów, o których mowa w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły P. [...] S.A. w W. Skarga zarzuca decyzji naruszenie: – art. 80 K.p.a. w zw. z art. 76 K.p.a. poprzez błędną i dowolną ocenę treści wpisu w dziale II księgi wieczystej nr [...], – art. 200 ugn poprzez błędne uznanie, że prawo zarządu, o którym mowa w tym przepisie dotyczy jedynie prawa, które zostało wprowadzone dopiero ustawą z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, – § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, poprzez nieuwzględnienie jako dowodu potwierdzającego prawo zarządu odpisu z księgi wieczystej nr [...]. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wpis w dziale II księgi wieczystej nr [...] o treści: Skarb Państwa – P. [...], bezspornie wskazuje, że nieruchomości objęte tą księgą pozostawały w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego P. [...]. Powstanie prawa zarządu nastąpiło bezpośrednio z ustawy, o czym przesądza art. 4 i art. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1926 r. Nr 97, poz. 568 ze zm.). Nie może zatem być zgody na zawężenie pojęcia "zarząd" jedynie do instytucji wprowadzonej przepisami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis art. 200 ugn w żaden sposób nie zawęża pojęcia "zarząd" do takiego właśnie rozumienia. Błędna jest więc teza organów obydwu instancji, iż zarząd nie mógł powstać z mocy samego prawa. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 200 ugn o stwierdzenie nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali mogą ubiegać się te państwowe i komunalne osoby prawne oraz B. [...], które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie. Jedynym dowodem na istnienie prawa zarządu do wnioskowanych do uwłaszczenia nieruchomości, jaki przedstawiła skarżąca spółka, był odpis z księgi wieczystej nr [...], w której w dziale II wpisano: Skarb Państwa – P. [...]. Zdaniem P. [...] S.A. wpis ten, stosownie do § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, jest dowodem na istnienie prawa zarządu, który powstał z mocy ustawy. Nieuwzględnienie tego dowodu oznacza, zdaniem skarżącej spółki, błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie art. 200 ugn. Teza o możliwości powstania prawa zarządu do określonej nieruchomości z mocy samego prawa nie znalazła jednak potwierdzenia w utrwalonym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z dominującym w orzecznictwie NSA poglądem "akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa P [...] oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację [...], mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego" (zob. wyrok NSA z 20.02.2008 r. I OSK 187/07, LEX nr 453385 oraz orzecznictwo tam powołane). W ocenie Sądu trafne jest stanowisko organów obydwu instancji, że strona skarżąca nie dysponowała żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo - odbiorczego, który ustanowiłby zarząd czy użytkowanie. Zarząd (dziś trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo a następnie spółkę z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu. Decydujące znaczenie mają bowiem dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy – tj. 5 grudnia 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać. Istotne jest również, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 23.09.1993 r., sygn. akt III CZP 81/93, OSNC z 1994/2/27 oraz wyrok NSA z 28.04.2010 r. I OSK 929/09). Jeśli więc - zgodnie z powołanym orzecznictwem, którego stabilność oznacza pewność stosunków prawnych – odrzucimy tezę o możliwości powstania zarządu do określonej nieruchomości z mocy prawa, to organy obydwu instancji musiały poprzestać na ocenie treści wpisu w dziale II księgi wieczystej nr [...]: Skarb Państwa – P. [...]. "W postępowaniu uwłaszczeniowym rola organu administracji nie sprowadza się tylko do arbitralnego decydowania o takiej czy innej wartości przedstawionego przez stronę środka dowodowego. Jak wynika z art. 206 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz z wydanego na jego podstawie rozporządzenia, istotą postępowania wyjaśniającego w postępowaniu uwłaszczeniowym jest "stwierdzanie" prawa zarządu, co zakłada czynną rolę organu, który może wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego, jeśli uzna za niedostateczny materiał przedstawiony przez stronę, może także przeprowadzić dowód z urzędu. Wymaga tego przede wszystkim zasada wyjaśniania prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz wynikający z niej obowiązek wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.)" - zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7.12.2007 r. I SA/Wa 1448/07, LEX nr 463551. Strona (P [...]) wezwana do przedstawienia innych dowodów na istnienie prawa zarządu takich dowodów nie przedstawiła, a wobec zakwestionowania twierdzenia o powstaniu zarządu z mocy prawa, należy uznać za prawidłową ocenę, iż wpis w księdze wieczystej o treści wskazanej wyżej nie stanowi w takiej sytuacji dowodu na istnienie prawa zarządu. Nie wyklucza to uwłaszczenia skarżącej spółki w oparciu o inną podstawę prawną. W tej sytuacji, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.