II SA/Łd 288/11

Dnia 15 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot - Szustowska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2011 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...]roku, nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. L., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]roku, Nr [...]. Jak wynika z dokumentów, załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...]roku, nr [...] przyznał M. L. zasiłek rodzinny w kwocie 98 zł miesięcznie na okres od dnia 1.listopada 2009 roku do dnia 31.października 2010 roku, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł miesięcznie na okres od dnia 1.listopada 2009 roku do dnia 31.października 2010 roku oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 w kwocie 150 zł w miesiącu wrześniu 2010 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...]roku, nr [...] stwierdziło nieważność ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]roku w części dotyczącej przyznania M. L. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł miesięcznie na okres od dnia 1.listopada 2009 roku do dnia 31.października 2010 roku. Następnie Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...]roku zmienił własną decyzję z dnia [...]roku w ten sposób, że orzekł o odmowie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od dnia 1.listopada 2009 roku. W pozostałym zakresie decyzja z dnia [...]roku nie została zmieniona. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał m. in. przepis art. 163 ustawy z dnia 14.czerwca 1060r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm.) oraz art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6, art. 8. art. 11a, art. 23 i art. 32 ustawy z dnia 28.listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. nr 139 z 2006, poz. 992 ze zm.). W odwołaniu od powyższej decyzji M. L. wskazał, iż od urodzenia wychowuje się w rodzinie zastępczej, którą stanowią dla niego dziadkowie. Rodzice mieli ograniczone prawa rodzicielskie. Matka odwołującego się już nie żyje, a ojca nigdy nie znał. Odwołujący się jest uczniem szkoły policealnej i nie był świadomy tego, iż organ przyznał mu dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z uwagi na trudną sytuację materialną w jakiej się znajduje nie będzie w stanie zwrócić otrzymanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że w myśl art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, bądź powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Dodatek przysługuje również osobie uczącej się, jeżeli oboje rodzice osoby uczącej się nie żyją (art. 11a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Jak następnie wskazał organ, ostateczną decyzją z dnia [...]roku stwierdzono nieważność decyzji organu I instancji w części, dotyczącej przyznania odwołującemu się dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W świetle regulacji art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych odwołujący się nie spełnia kryterium uprawniającego do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W tej sytuacji organ I instancji zmienił własną wcześniejszą decyzję przyznającą zasiłek rodzinny wraz z dodatkami w odpowiednim zakresie. Skoro odwołujący się nie jest uprawniony do pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, to obowiązkiem organu wynikającym z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, było dokonanie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie w części dotyczącej uprawnienia do pobierania przedmiotowego dodatku do zasiłku rodzinnego. Do podjęcia tej decyzji nie była wymagana zgoda odwołującego się. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że trudna sytuacja materialna, wobec sztywnych kryteriów przyznawania rzeczonego świadczenia nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. Natomiast zarzut dotyczący braku świadomości przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, zdaniem organu, jest całkowicie niezrozumiały w sytuacji pobierania tegoż świadczenia. W skardze do sądu administracyjnego M. L. powtórzył argumenty odwołania, wnosząc w konkluzji skargi o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodu zarzutów, podniesionych w jej treści. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza normy prawa materialnego, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W rozpoznawanej sprawie organy uczyniły podstawą rozstrzygnięcia przepisy art. 163 k.p.a. w zw. z art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6, art. 8. art. 11a, art. 23 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zmieniając decyzję z dnia [...]r. o przyznaniu świadczeń rodzinnych w części, dotyczącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Przepis art. 32 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych upoważnia natomiast do zmiany lub uchylenia bez zgody strony decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Po pierwsze wszakże: postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia rodzinne może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego będącego w obrocie prawnym. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu natomiast o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez nieobowiązujące rozstrzygnięcie. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3.marca 2008r., w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 78/08, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 527914). Po wtóre: Na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.stycznia 2009r.;, sygn.akt I OSK 535/08, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji prawnej Lex nr 499576). W rozpoznawanej sprawie, orzeczenie o przyznaniu skarżącemu, w okresie do dnia 1.listopada 2009r. do dnia 31.października 2010r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka zostało wyeliminowane z obrotu prawnego z powodu stwierdzenia jego nieważności. W sensie prawnym zatem - nie istnieje. Orzekanie więc w dniu [...]r. o zmianie decyzji w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami poprzez odmowę przyznania wspomnianego dodatku oznacza orzekanie w sprawie już rozstrzygniętej (decyzją o stwierdzeniu nieważności), dodatkowo natomiast za okres, który w dacie rozstrzygania upłynął. Choć więc nominalnie, zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczeniem nienależnie pobranym jest także świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, nie można uznać, iż okoliczność wspomniana stanowi podstawę do zastosowania przepisu art.32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prawo jest bowiem z założenia racjonalne a jego stosowanie nie może prowadzić do wniosków sprzecznych ze zdrowym rozsądkiem. Trudno natomiast o zaakceptowanie sytuacji, w której zmianie lub uchyleniu podlega decyzja, wyeliminowana już z obrotu prawnego na podstawie innego orzeczenia stwierdzającego jej nieważność. Z tej przyczyny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Z uwagi natomiast na fakt, iż okres świadczeniowy, na który przyznane zostało świadczenie rodzinne upłynął, za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie w sprawie niewykonywania zaskarżonej decyzji do dnia uprawomocnienia się wyroku. ar