II FZ 359/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 267/11 w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 12 marca 2012 r., I SA/Gl 267/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił E. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 stycznia 2011 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. 2. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, że zatrudniony jest na ćwierć etatu z wynagrodzeniem wynoszącym 330 zł. We wniosku wskazał, że nie posiada żadnego majątku, poza nieruchomością rolną stanowiącą przedmiot zajęcia hipotecznego i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonką. Dodał, że od dnia 11 kwietnia 2000 r. w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania, udowodnienie, że wskazana we wniosku nieruchomość rolna jest obciążona hipoteką oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Zastrzegł przy tym, że pomimo rozdzielności majątkowej, na którą skarżący się powołał – zeznanie to obejmuje także jego małżonkę jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał: kopie swojego zeznania podatkowego za ubiegły rok i zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (w imieniu pracodawcy wystawił je sam skarżący, pełniący funkcję dyrektora); kopię umowy wyłączającej majątkową wspólność małżeńską; wydruk dotyczący księgi wieczystej (zawierający informację na temat hipoteki obciążającej nieruchomość skarżącego) oraz zaświadczenie spółdzielni mieszkaniowej, że posiada spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu będącego jego miejscem zamieszkania. 3. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. 4. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w który zakwestionował stanowisko referendarza. 5. Postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. sąd odrzucił sprzeciw skarżącego, jako złożony po upływie terminu. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 795/11, wydanym na skutek zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie z dnia 24 października 2011 r. o odrzuceniu sprzeciwu. 6. Uzasadniając wydane w sprawie postanowienie sąd pierwszej instancji odwołując się do treści art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej: p.p.s.a. - wskazał, że podatnik nie udokumentował wydatków, ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Natomiast deklarowane przez wnioskodawcę dochody sąd uznał za na tyle niskie (dochód miesięczny brutto około 330 zł), że trudno uznać je za wystarczające na pokrycie nawet minimalnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Stąd przyjmując deklarowaną przez stronę wysokość dochodów – w ponoszeniu tychże wydatków pomagać muszą wnioskodawcy finansowo inne osoby. Po drugie, skarżący nie nadesłał wyciągów z posiadanych przez siebie oraz osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym rachunków bankowych. Brak tego rodzaju dokumentów nie pozwalał na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych strony, w szczególności zaś niewiadomy jest stan takich rachunków. W kwestii natomiast rozdzielności majątkowej małżonków sąd wskazał, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż rozdzielność majątkowa odnosi się nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków. Małżonkowie są przy tym, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Sąd przy tym dodatkowo wskazał, że podatnik nie wykonał wezwania także w zakresie, dotyczącym małżonki, pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Dlatego sąd uznał, że braki dowodowe nie pozwalały na uznanie, że skarżący wykazał, iż spełniona została w jego przypadku przesłanka, warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 7. W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik zarzucił naruszenie przez sąd pierwszej instancji art. 246 §1 i art. 245 § 3 p.p.s.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podniósł on, że odmowa przyznania mu prawa pomocy była sprzeczna z ogólnie przyjętym prawem dostępu każdego obywatela do wniesienia swych spraw na drogę sądową gwarantowaną Konstytucją RP, a także orzecznictwem "Trybunału Praw Człowieka". W ocenie strony złożony wniosek oraz wyjaśnienia dostatecznie dokumentowały jego ubóstwo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie, jako nie mające usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu. 8. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego użycie w przytoczonym przepisie określenia, "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). W rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy, w wezwaniu z dnia 14 lipca 2011 r. wezwał wnioskodawcę o przesłanie stosownych informacji. Jak trafnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, skarżący nie nadesłał żadnych wyciągów z posiadanych przez siebie oraz osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, nie przedstawił informacji dotyczących wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego, a co najistotniejsze nie przedstawił dokumentacji związanej z dochodami uzyskiwanymi przez małżonkę. Na marginesie wypada zauważyć, że nawet w złożonym zażaleniu skarżący nie stara się tej kwestii wyjaśnić albo dosłać jakiekolwiek dokumenty na ten temat. Powyższe okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącego z sądem pierwszej instancji w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W takiej zaś sytuacji, gdy skarżący unika przedstawiana wszystkich żądanych przez sąd dokumentów, ocena jego sytuacji majątkowej może być dla niego niekorzystna. Pozostania bowiem wątpliwości, co do rzetelności działania strony w toku tego postępowania wpadkowego, tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Trafnym zatem w całokształcie okoliczności sprawy i przedstawionych częściowo dokumentów był wniosek sądu pierwszej instancji o braku podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącego dotyczącej przepisów Konstytucji RP oraz orzeczeń "trybunału praw człowieka" należy wskazać, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej, a zwolnienia od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zwolnienia z powyższego obowiązku mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Tymczasem taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. 9. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności zarzuty zawarte w uzasadnieniu zażalenia należy uznać za niezasadne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.