II OSK 1976/11

Dnia 19 lutego 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędzia WSA del. Grzegorz Czerwiński Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 roku sygn. akt IV SA/Wa 579/11 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2011 roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 1 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania M.B. z pobytu stałego w Ostrołęce przy ul. S. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Prezydent Miasta Ostrołęki wymeldował M.B. z pobytu stałego w związku z opuszczeniem go w wyniku aresztowania skarżącego. Lokal ten został przekazany do dyspozycji Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w Ostrołęce, a następnie przydzielony nowemu lokatorowi. Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania M.B., uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie wymeldowania skarżącego. Wskazując, że do dnia aresztowania skarżący mieszkał w przedmiotowym lokalu, a jego opuszczenie nie było dobrowolne i trwałe. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Wojewoda Mazowiecki uwzględnił w całości w ramach "autokontroli" skargę Spółdzielni Mieszkaniowej [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i uchylił swoją wcześniejszą decyzję oraz utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2005 r. Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1827/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę M.B. i uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2005 r. wskazując, że organ odwoławczy błędnie przyjął w okolicznościach przedmiotowej sprawy, iż skarżący, który został skazany na 25 lat pozbawienia wolności za czyn określony w art. 148 § 1 Kodeksu karnego, a o warunkowe przedterminowe zwolnienie będzie mógł ubiegać się nie wcześniej niż po odbyciu 20 lat pozbawienia wolności, trwale i dobrowolnie opuścił lokal. Sąd wskazał też, że w sprawie nie została w wyczerpujący sposób wyjaśniona przez organy okoliczności przebywania skarżącego w spornym lokalu do czasu aresztowania, gdyż materiał dowodowy w tej kwestii jest sprzeczny. Wyrokiem z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Spółdzielni Mieszkaniowej [...] wniesioną od wymienionego wyroku WSA w Warszawie uznając, że w sprawie nie została wyczerpująco wyjaśniona kwestia dotycząca przebywania skarżącego w przedmiotowym lokalu. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił oceny Sądu I instancji, co do braku dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu przez skarżącego. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Wojewoda Mazowiecki uchylił decyzję własną z dnia [...] maja 2005 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2005 r. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), Prezydent Miasta Ostrołęki orzekł o wymeldowaniu M.B. z przedmiotowego lokalu. Organ wskazał, że skarżący w połowie października 2003 r. zamieszkał w mieszkaniu, którego najemcą był W.B. W dniu 8 grudnia 2003 r. skarżący został zameldowany pod tym adresem, natomiast w dniu 6 lutego 2004 r. w mieszkaniu został zamordowany W.B. Skarżący został aresztowany w dniu 6 lutego 2004 r. i jednocześnie lokal mieszkalny został zabezpieczony. Organ wskazał, że skarżący opuścił lokal w związku z aresztowaniem, lecz było to konsekwencją popełnionego przez niego przestępstwa na osobie, która dysponowała mieszkaniem. Opuścił więc to mieszkanie w wyniku własnych bezprawnych działań. Ponieważ wobec skarżącego została prawomocnie orzeczona kara 25 lat pozbawienia wolności, to przesądza to, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały. Podkreślił także, że kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu ma znaczenie w sytuacji, kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób, ale nie w sytuacji, kiedy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań. Zaskarżoną decyzją, po rozpoznaniu odwołania M.B., Wojewoda Mazowiecki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.Br. podniósł, że nadal przebywa w zakładzie karnym, jednakże w najbliższym czasie będzie chodził na przepustki i musi gdzieś mieszkać. Ponadto pełnomocnik skarżącego zarzucił powyższym decyzjom naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wyrażające się w pominięciu przesłanek w postaci trwałego i dobrowolnego opuszczenia zajmowanego przez skarżącego lokalu, podczas gdy ustalony stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, iż opuszczenie to nie nosi cech trwałości a tym bardziej dobrowolności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Oddalając skargę wymienionym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Orzeczenie o wymeldowaniu w trybie administracyjnym wymaga zatem ustalenia, że doszło do opuszczenia miejsca pobytu. Sąd wyjaśnił, że o opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe. Należy przy tym mieć na uwadze, iż spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały, a nie wynika z bezprawnych działań lub zachowań innych osób. W niniejszej sprawie opuszczenie lokalu przez skarżącego było następstwem zawinionych przez niego działań, tym samym musi być uznane za dobrowolne. Ponieważ skarżący będzie przybywał poza lokalem 20-25 lat, to opuszczenie przez niego lokalu należy również traktować jako opuszczenie trwałe. Zatem w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności pozwalające na wymeldowanie skarżącego w trybie administracyjnym. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M.B. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wyrażające się w uznaniu, że opuszczenie przez osobą zainteresowaną miejsca zameldowania w następstwie jej tymczasowego aresztowania należy poczytywać jako mające charakter dobrowolnego i trwałego, podczas gdy prawidłowa interpretacja wskazanego przepisu prawa prowadzi do wniosku, że nawet obiektywny brak możliwości korzystania z lokalu, w którym nastąpiło zameldowanie, nie może być kwalifikowane jako opuszczenie trwałe i dobrowolne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 193, poz. 993 ze zm.), którego naruszenie zarzuciła rozpoznawana skarga kasacyjną zobowiązuje organ gminy do wydania decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten nie określa wcale, że podstawą do wymeldowania jest dobrowolne i trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. To orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjęło, iż – w zasadzie – wymeldowanie uzasadnia opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Brak cechy dobrowolności nie zawsze jednak stanowi przeszkodę do wymeldowania. Typowym przykładem tego jest wykonanie eksmisji osoby zamieszkałej w lokalu na podstawie wyroku sądu wykonanego przez komornika. Dochodzi wówczas do przymusowego opuszczenia miejsca pobytu o charakterze najczęściej trwałym, skutkujące powstanie obowiązku wymeldowania. Również za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 omawianej ustawy uznaje się sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, jeżeli nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, Lex nr 78937). Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny w poprzednim wyroku wydanym w tej sprawie z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06, wyraził pogląd prawny, że w sytuacji gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne. Pogląd ten, zgodnie z art. 190 p.p.s.a., wiąże organy i Sąd w tej sprawie. Należy też w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż w sytuacji, gdy skarżący otrzymał karę 25 lat pozbawienia wolności i nie posiada żadnego własnego prawa do spornego lokalu, który nadto prawnie została zasiedlony przez inne osoby, to zaistniała podstawa do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przepisy o zameldowaniu służą celom ewidencyjnym i mają na celu potwierdzenie rzeczywistego pobytu w lokalu. Nie mogą one zatem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa i przez wiele lat nie będzie mogła tam przebywać. W sprawie nie doszło więc do naruszenia przepisu wskazanego w podstawie skargi kasacyjnej. Dlatego skarga ta podlega oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a.