II FSK 2749/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 22 października 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2882/10 w sprawie ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w W. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 8 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2882/10, oddalił skargę A. S.A. z siedzibą w W. – nazywaną dalej "Spółką", na interpretację Ministra Finansów z dnia 8 lipca 2010 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Z uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego pierwszej instancji wynika, że Spółka wystąpiła z wnioskiem o udzielenie interpretacji indywidualnej. We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny. W 2007 r. nadzwyczajne walne zgromadzenie Spółki podjęło uchwałę o wyemitowaniu obligacji na okaziciela serii A, zamiennych na akcje na okaziciela serii C, oraz o warunkowym podwyższeniu kapitału zakładowego. Obligacje te podlegały oprocentowaniu od dnia emisji do dnia wykupu. W 2008 r. zgromadzenie akcjonariuszy podjęło uchwałę o emisji obligacji na okaziciela serii B, zamiennych na akcje na okaziciela serii C. Obligacje A miały podlegać konwersji na obligacje serii B. W wyniku konwersji nie uległa zmianie kwota zadłużenia Spółki względem obligatariuszy, ponieważ wartość nominalna obligacji B odpowiadała wartości nominalnej obligacji A, a odsetki od wartości nominalnej obligacji B naliczane były w tej samej wysokości jak obligacji A i podlegały zwiększeniu o kwotę odsetek naliczanych od dnia emisji obligacji A. W 2009 r. doszło do realizacji obligacji; obligacje B zostały zamienione na akcje C – przy czym wartość nominalna obejmowanych akcji C równa była wartości nominalnej obligacji B wraz z wysokością należnych odsetek. Część ceny emisyjnej akcji C, przekraczająca ich wartość nominalną, została potraktowana jako agio i przelana na kapitał zapasowy Spółki. W tak przedstawionym stanie faktycznym Spółka zadała pytanie, czy była uprawniona do potraktowania jako kosztów uzyskania przychodów kwot odsetek naliczonych od obligacji B w momencie dokonania zamiany obligacji B na akcje C? W ocenie Spółki, w opisanym we wniosku stanie faktycznym odsetki od obligacji stanowiły koszt pozyskania kapitału – i jako takie zaliczają się do kosztów uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p.", ponieważ ich poniesienie pozostawało w związku z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą i miała na celu osiągnięcie przychodów. Mając na uwadze art. 16 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p., odsetki od obligacji stanowić mogły koszt uzyskania przychodów od dnia, w którym zostały one przez Spółkę zapłacone. Dalej Spółka wywodziła, że potrącenie wierzytelności o zapłatę odsetek z wierzytelnością przysługującą dłużnikowi, w tym przeprowadzenie w wyniku konwersji długu na kapitał zapasowy – wynikłej z zamiany obligacji B na akcje C – powinno być traktowana tak jak zapłata odsetek w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p. Wspomnianą na wstępie interpretacją podatkową Minister Finansów uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. W ocenie organu interpretacyjnego, wartość emisyjna akcji C nie mogła zostać uznana za poniesiony wydatek (art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.), ponieważ była wyższa od ich wartości nominalnej. Wartość emisyjna akcji, przewyższająca ich wartość nominalną, czyli agio, nie tworzy kapitału zakładowego Spółki i nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p. Tym samym, jest ona neutralna podatkowo i tak jak nie wpływa na wysokość przychodu podatkowego, tak również nie może być zaliczana do kosztów uzyskania przychodu. Innymi słowy: przekazanie różnicy pomiędzy wartością emisyjną akcji, a ich wartością nominalną (agio), na kapitał zapasowy nie stanowi kosztu uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, Spółka wniosła skargę na powyższą interpretację podatkową. Podniesiono w niej, między innymi, zarzut naruszenia art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez uznanie, że w związku z zamianą obligacji na akcje Spółka nie poniosła wydatku w wysokości odsetek naliczonych od obligacji. Spółka argumentowała, że wartość nominalna akcji określona w statucie spółki nie musi odzwierciedlać ich faktycznej wartości. Tym samym, zasadnym jest wniosek, że emitując akcje Spółka poniosła na rzecz obligatariuszy wydatek odpowiadający cenie emisji akcji C, których wartość odpowiadała wartości nominalnej obligacji B oraz wartości naliczonych odsetek. Spółka zwróciła przy tym uwagę, że wysokość przysporzenia po stronie obligatariuszy równa była wartości emisyjnej akcji C, a nie ich wartości nominalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę jako bezzasadną. W motywach wyroku sprecyzowano, że przedmiotem sporu jest kwestia, czy odsetki od wyemitowanych w celu pozyskania kapitału obligacji B, stanowiące wynagrodzenie posiadaczy obligacji B, w sytuacji uregulowania zobowiązania poprzez zamianę obligacji B na wyemitowane akcje C, o wartości emisyjnej równej wartości obligacji B i przypisanych im odsetkom, mogą być uznane za koszt podatkowy. Sąd administracyjny pierwszej instancji w pełni podzielił stanowisko zajęte przez Ministra Finansów w zaskarżonej interpretacji indywidualnej. Zdaniem sądu, w opisanym stanie faktycznym, jakkolwiek Spółka uregulowała należności przypisane obligacjom i wynikające z nich zobowiązania wygasły, nie doszło do faktycznej zapłaty. Wyemitowanie akcji C, których wartość odpowiadała wartości obligacji i odsetek, nie stanowiła bowiem realnego wydatku. W istocie rzeczy zapłata polegała na przeksięgowaniu kwoty zobowiązań wobec posiadaczy obligacji B z pozycji "zobowiązania" na pozycje "kapitał zakładowy" (wartość obligacji) i "kapitał zapasowy" (odsetki). Tym samym, Spółka zwiększyła swój kapitał zakładowy i zapasowy. Stąd też, zasadnym był wniosek, że majątek Spółki, w związku z realizacją obligacji i ich zamianą na akcje, nie został pomniejszony – a co za tym idzie nie można przyjąć, że Spółka poniosła opisany we wniosku wydatek. Powołując się na orzecznictwo, sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że skoro różnica wartości emisyjnej akcji i ich wartości nominalnej (agio emisyjne) jest neutralna podatkowo – nie stanowi przychodu ze względu na art. 12 ust. 4 pkt 11 u.p.d.o.p. – tym bardziej nie może wpływać na wielkość kosztów uzyskania przychodu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do sformułowanych w niej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, jak też wspierającej te zarzuty argumentacji, należy podkreślić, że opierają się one na bardzo kruchych przesłankach, czego świadomość miała chyba sama autorka skargi. Zapewne nieprzypadkowo napisała ona, że "w przypadku gdyby pierwsza oferta publiczna akcji Skarżącej nie nastąpiła przed dniem 1 lipca 2009 r., posiadacze obligacji B mięli dokonać ich zamiany na Akcje A Skarżącej zasadniczo po cenie emisyjnej jednej akcji, równej jej wartości nominalnej" (s. 5). Podobnym określeniem posłużyła się na s. 7 skargi kasacyjnej stwierdzając co następuje: "odsetki od Obligacji A, stanowiące wynagrodzenie posiadaczy obligacji A należne w zamian za korzystanie przez Skarżącą z należących do nich środków finansowych, w ocenie Skarżącej zasadniczo mogły być uznane za koszt podatkowy". Użycie słowa "zasadniczo" zdaje się wskazywać, że dopuszczalna jest także inna ocena prawna operacji opisanej we wniosku o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oddalając skargę Spółki, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w niczym nie uchybił obowiązującemu prawu, a co więcej – w sposób logiczny i przekonujący uzasadnił swoje stanowisko. Trudno nie zgodzić się ze spostrzeżeniem, że zapatrywanie strony skarżącej jakoby dokonana konwersja była – na gruncie art. 16 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p. – równoznaczna zapłacie odsetek w formie gotówkowej, a tym samym stwarzała podstawę do uznania odsetek za koszt podatkowy, obarczone jest błędem. Rzecz w tym że w przedstawionych we wniosku o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego okolicznościach, mimo uregulowania zobowiązania nie doszło do faktycznej zapłaty całej jego kwoty. Trafnie zasygnalizował to organ dokonujący interpretacji, operując zwrotem "sztuczna wartość", którą wykreowano przy ustalaniu ceny emisyjnej akcji. Ten aspekt analizowanego problemu wyeksponowano również w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku (s. 8). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rzeczywiście można w tym przypadku mówić o wygaśnięciu zobowiązania w całości, które jednak nie jest wynikiem faktycznej zapłaty, lecz pochodną mechanizmu sprowadzającego się do wyemitowania serii akcji, których cena emisyjna obejmowała wartość obligacji i wartość odsetek. Jak z tego wynika, sens tej operacji polegał na przeksięgowaniu kwoty zobowiązań wobec posiadaczy obligacji B, zawierających kwotę główną i kwotę naliczonych odsetek z pozycji "zobowiązania" na pozycje: "kapitał zakładowy" oraz "kapitał zapasowy". Niewątpliwie miał rację sąd administracyjny pierwszej instancji zauważając, że dla ustalenia czy doszło do "zapłaty", niezbędne było przeprowadzenie analizy zmian w kapitale Spółki, które świadczyłyby o poniesionym "koszcie" (tak na s. 8 uzasadnienia wyroku). Wynik tej analizy wypadł dla Spółki niekorzystnie, gdyż okazało się, że kwota należności odpowiadająca wysokości odsetek, została przeksięgowana na kapitał zapasowy Spółki, nie powodując uszczuplenia jej majątku. Logicznie brzmi więc wniosek, że nie doszło do poniesienia wydatku, "który mógłby stanowić koszt uzyskania przychodów". Konstatacja ta prowadzi zaś do kolejnej konkluzji, że suma wydatków Spółki związanych z wypełnieniem jej zobowiązań "w istocie była równa wartości nominalnej akcji C, a nie ich wartości emisyjnej (tamże, s. 8 – 9). Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłową uznał też ocenę sądu administracyjnego pierwszej instancji dotyczącą kwestii przychodu po stronie Spółki. Przywołując ustalenia poczynione w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 155/08 (CBOSA), w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia słusznie zwrócono uwagę, że w zaistniałej sytuacji nie doszło do powstania przychodu podlegającego opodatkowaniu. Część ceny emisyjnej akcji przekraczająca ich wartość nominalną i odpowiadająca kwocie odsetek naliczonych od obligacji B zakwalifikowana została bowiem przez Spółkę jako agio emisyjne (dodatnia różnica pomiędzy wartością emisyjną a wartością nominalną akcji) i przekazana na kapitał zapasowy. W powołanym wyroku, przyjęto, że w sytuacji, gdy wartość emisyjna akcji w części przekraczającej wartość nominalną jest neutralna po stronie przychodów, wobec czego nie powinna (nie może) wpływać na wielkość kosztów uzyskania przychodów. Naczelny Sąd Administracyjny z pełni aprobuje ten kierunek rozumowania, co oznacza, że przedstawione na s. 11 – 14 skargi kasacyjnej twierdzenia (w szczególności co do prawnopodatkowych konsekwencji wydania przez spółkę kapitałową akcji o wartości rynkowej wyższej niż ich wartość nominalna) muszą być uznane za chybione. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.