I OZ 817/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 395/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i oddaleniu wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Ł. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) stycznia 2011 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przeniesieniu na niższe stanowisko służbowe postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 września 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 395/11 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Ł. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) stycznia 2011 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przeniesieniu na niższe stanowisko służbowe. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że K. Ł. w dniu 7 lipca 2011 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca w prowadzonym wspólnie z żoną gospodarstwie domowym osiąga dochód w wysokości 2117,78 złotych brutto, a źródłem tego dochodu jest świadczenie emerytalne. Do składników swojego majątku zaliczył lokal mieszkalny o pow. 63 m2, który został przez niego wykupiony w dniu 27 lipca 2011 r. za kwotę 9102,80 złotych oraz sześcioletni samochód osobowy marki Citroen. Skarżący wyjaśnił, że jest emerytem o orzeczonej drugiej grupie inwalidztwa oraz że wyrokiem Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze z dnia 6 marca 2001 r. sygn. akt RIIIC 517/00 zniesiono wspólność ustawową pomiędzy nim a jego żoną wskazując, że to na nim spoczywa obowiązek ponoszenia miesięcznych wydatków w wysokości ok. 1005 złotych oraz pozostałych wydatków w rozliczeniu dwumiesięcznym w kwocie ok. 444 złotych. Wobec treści przedstawionych dokumentów źródłowych oraz niewystarczającego oświadczenia w zakresie osiąganego w dwuosobowym gospodarstwie domowym dochodu, pismem z dnia 19 lipca 2011 r., wezwano skarżącego do złożenia oświadczenia o wysokości dochodu osiągniętego przez jego żonę w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem źródła lub źródeł tego dochodu oraz dodatkowego oświadczenia o jej stanie majątkowym w zakresie oznaczonym w rubryce 7 i 8 formularza wniosku. Ponadto wezwano wnioskodawcę do przedstawienia wyciągów i wykazów z posiadanych (także przez żonę) rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 4 sierpnia 2011 r. oświadczył, że udział żony w zaspokajaniu potrzeb rodziny sprowadza się do systematycznego łożenia na wyżywienie, środki czystości, ubrania, itp. Ponadto skarżący stwierdził, że zgodnie z wyjaśnieniami żony, istniejąca pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkowa uprawnia ją do zachowania swoich dochodów do własnej dyspozycji, a sprawa zawisła przed sądem administracyjnym nie dotyczy jej finansowo. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 395/11 odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i oddalono wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. K. Ł. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W złożonym sprzeciwie skarżący po raz kolejny oświadczył, że obowiązuje go ustrój rozdzielności majątkowej, a ponadto pozostaje w separacji faktycznej. W związku z powyższym skarżący po raz kolejny odmówił podania wysokości dochodu uzyskiwanego przez żonę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceniając złożone oświadczenia skarżącego i jego dalsze wyjaśnienia wziął pod uwagę treść art. 252 § 1 P.p.s.a., w myśl którego osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Tym samym, zgodnie z wolą ustawodawcy, wydanie prawidłowego orzeczenia w zakresie prawa pomocy możliwe jest tylko wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony. W niniejszej sprawie ten warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został jednak spełniony. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał w sposób należyty swojej sytuacji rodzinnej, a w konsekwencji także i osiąganego w jego gospodarstwie domowym dochodu. Oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze skarżącego nie można uczynić tego w oderwaniu od art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1965 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) zgodnie z którym małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz art. 27 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który konkretyzuje obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny i rozkłada go w równym stopniu na oboje małżonków z tym że zakres obowiązków rodziny wyznaczają m.in. możliwości wypełnienia obowiązku, wynikające ze stanu fizycznego i psychicznego każdego z małżonków oraz możliwości zarobkowe i majątkowe każdego z nich. W świetle powyższych unormowań nie ma zatem znaczenia powoływana przez skarżącego, a istniejąca pomiędzy nim a jego żoną, rozdzielność majątkowa, bowiem ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe (art. 27 - 30 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Obowiązki te mają zatem podstawowe znaczenie dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, by prowadził gospodarstwo domowe z wyłączeniem faktycznej i finansowej pomocy żony. Co więcej, z formularza wniosku oraz dodatkowego oświadczenia skarżącego, zamieszczonego w piśmie z dnia 4 sierpnia 2011 r. bezspornie wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a żona osiąga dochód. Ponadto stanowisko powyższe zostało podtrzymane przez wnioskodawcę w sprzeciwie z dnia 5 września 2011 r. Taki stan rzeczy uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Rozpoznając zaś wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd wskazał, że w myśl art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Do tej kategorii zalicza się sprawa K. Ł. Zwolnienie to ma charakter ustawowy, co oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego przez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji jak i przed sądem drugiej instancji. Tym samym, skutek w postaci zwolnienia od kosztów sądowych nastąpił już w momencie wniesienia skargi, a w konsekwencji wniosek złożony w tym zakresie przez stronę podlega oddaleniu na podstawie art. 239 pkt 1 lit. d w zw. z art. 260 P.p.s.a. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżył zażaleniem K. Ł. w części odmawiającej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący podniósł, że Sąd w uzasadnieniu postanowienia nie odniósł się do argumentów podniesionych w sprzeciwie, a w szczególności do jego sytuacji finansowej. Dodatkowo Sąd nie powołał żadnej podstawy prawnej z której wynika, że żona - przy rozdzielności majątkowej - ma ujawnić swoje źródło dochodów. Dodatkowo wskazał, że w chwili obecnej żona zamieszkuje u córki, a pod ich wspólnym adresem jest tylko zameldowana. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Skarżący mimo wezwania Sądu do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez wykazanie dochodów osiąganych przez żonę, obowiązku o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nie dopełnił. Wbrew stanowisku skarżącego, małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy rozciągający się na prowadzone z ich udziałem sprawy przed organami administracji publicznej i sądami. Wymaga przy tym podkreślenia, że obowiązku tego nie uchyla zniesienie wspólności ustawowej między małżonkami (por. postanowienie SN z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155). W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że oświadczenie złożone przez skarżącego jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Z tego też względu Sąd postąpił właściwie wzywając skarżącego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci uznania przez Sąd pierwszej instancji, że nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.