I OZ 1035/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II SAB/Wa 126/11 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 28 lutego 2011 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II SAB/Wa 126/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek J. S. z dnia 7 listopada 2011 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt II SAB/Wa 126/11 w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 28 lutego 2011 r. o udostępnienie informacji publicznej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 28 lutego 2011 r. o udostępnienie informacji publicznej wyrokiem z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II SAB/Wa 126/11 w punkcie 1 zobowiązał Wójta Gminy K. do rozpatrzenia pkt. 2 wniosku skarżącego J. S. z dnia 28 lutego 2011 r. w terminie 14 dni od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, w punkcie 2 wyroku oddalił skargę w pozostałej części. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzupełnił wymieniony wyżej wyrok w ten sposób, że w jego sentencji, po punkcie 2 dodano punkt 3 o treści: "zasądza od Wójta Gminy K. na rzecz J. S. kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych) tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowego". Postanowieniem z dnia 21 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustanowił dla J. S. radcę prawnego i jednocześnie zwolnił skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przedmiotowe postanowienie wraz z informacją o dacie doręczenia skarżącemu powołanego wyżej wyroku oraz postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego doręczone zostało Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Warszawie w dniu 27 września 2011 r. W dniu 6 października 2011 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych skierowała do Sądu zawiadomienie o osobie wyznaczonego pełnomocnika – radcy prawnego B. B. W dniu 17 października 2011 r., a następnie w dniu 19 października 2011 r. i 4 listopada 2011 r. działający z upoważnienia pełnomocnika skarżącego, radcy prawnego B. B., aplikant radcowski dokonał w Sądzie przeglądu akt sprawy. Wnioskiem z dnia 7 listopada 2011 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 21 czerwca 2011 r. wnosząc równocześnie skargę kasacyjną od wyroku. We wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podał, że zawiadomienie Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie o wyznaczeniu pełnomocnikiem otrzymał w dniu 12 października 2011 r., po czym dwukrotnie, tj. w dniach 12 października i 21 października 2011 r. pisemnie występował do skarżącego o nawiązanie kontaktu. Pełnomocnik wskazał, że stanowisko skarżącego, co do dalszych działań w sprawie, uzyskał w dniu 26 października 2011 r. Podniósł, że wniosek o przywrócenie terminu oraz skarga kasacyjna zostają złożone przed upływem 30 dni, co uzasadnia przywrócenie terminu. Pełnomocnik powołał się przy tym na postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt II FZ 610/10 (Lex nr 742669). Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z treścią wniosku pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu, przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w dniu 26 października 2011 r., tj. w dniu, w którym pełnomocnik uzyskał stanowisko skarżącego, co do dalszego sposobu postępowania w sprawie. Z wniosku o przywrócenie terminu jednoznacznie wynika, że od uzyskania tego stanowiska pełnomocnik uzależnił wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku. Termin 7-dniowy do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu upłynął zatem w dniu 2 listopada 2011 r. (nie była to sobota ani dzień ustawowo wolny od pracy). Pełnomocnik skarżącego składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną w dniu 7 listopada 2011 r. uchybił zatem ustawowemu terminowi, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że pełnomocnik nie wnosił o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanego w postanowieniu z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt II FZ 610/10 (Lex nr 742669), iż dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Błędnie zdaniem Sądu pierwszej instancji, pełnomocnik z urzędu uznał – powołując się na to postanowienie – że złożenie wniosku o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną przed upływem 30 dni stanowi wystarczającą podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pełnomocnik z urzędu nie jest zwolniony od obowiązku przestrzegania przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie terminów przewidzianych na dokonywanie poszczególnych czynności procesowych, w tym przypadku zaś terminu do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W sprawie jest bezsporne, że pełnomocnik skarżącego, za pośrednictwem upoważnionego aplikanta radcowskiego, zapoznał się z aktami sprawy 3-krotnie. Po raz pierwszy w dniu 17 października 2011 r., a następnie 19 października i 4 listopada 2011 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, już od dnia 17 października 2011 r. nie istniały przeszkody do podjęcia działań w sprawie i pełnomocnik miał możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. W związku z tym, że pełnomocnik uzależnił swoje działanie od stanowiska skarżącego, które uzyskał – jak podał we wniosku – w dniu 26 października 2011 r. Sąd pierwszej instancji przyjął ten dzień, jako dzień, w którym pełnomocnik skarżącego miał możliwość wniesienia o przywrócenie uchybionego terminu wraz ze skargą kasacyjną, tym bardziej, że stan sprawy znany był pełnomocnikowi – na podstawie akt – już od dnia 17 października 2011 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. S. podniósł, iż narusza ono art. 87 § 1 w zw. z art. 177 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie czasu ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W motywach zażalenia skarżący powołał się na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2008, sygn. II FZ 105/08, z dnia 29 października 2010 r. sygn. I FZ 324/10 oraz z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 610/10. Wskazał, iż skarga kasacyjna jest specyficznym, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rygoryzm formalny wymaga od pełnomocnika skrupulatnego zapoznania się z aktami sprawy oraz skonsultowania stanowiska ze skarżącym. Na tle okoliczności przedmiotowej sprawy dodatkowo istotny jest fakt, iż skarga J. S. została w części uwzględniona, zatem oprócz oceny kwestionowanego wyroku pod kątem zgodności z przepisami, dla podjęcia decyzji co do zasadności wniesienia skargi kasacyjnej niezbędne było uzyskanie informacji również o subiektywnym poczuciu naruszenia interesu prawnego skarżącego, jak również ustalenie, czy przedmiot skargi pozostaje nadal aktualny, czy też skarżący uzyskał wnioskowaną informację publiczną. Jak to zauważył Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, pełnomocnik skarżącego trzykrotnie zapoznawał się z aktami sprawy, przy czym pierwszy raz miał miejsce niezwłocznie tj. w tym samym dniu, w którym dowiedział się o ustanowieniu pełnomocnikiem, ostatni zaś w dniu 4 listopada 2011 r., po uzyskaniu koniecznego stanowiska skarżącego. Mając na względzie treść przytoczonych orzeczeń wskazał, iż rygorystyczne stosowanie art. 87 § 1 i § 4 P.p.s.a. w związku z koniecznością sformułowania skargi kasacyjnej w sposób spełniający wymogi ustawowe nie znajduje usprawiedliwienia w kontekście konstytucyjnego prawa do sądu. Przy rygorystycznym stosowaniu art. 87 § 1 i § 4 P.p.s.a., następuje przyznanie krótszego, bo 7-dniowego terminu dla wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu niż 30-dniowy termin, przewidziany w normalnym toku postępowania. Nierówność ta może być łagodzona w toku wykładni celowościowej omawianych przepisów. Gdyby przyjąć konieczność formalistycznego stosowania art. 87 § 1 i § 4 P.p.s.a. i uznać 7-dniowy termin za mający zastosowanie również w odniesieniu do skargi kasacyjnej, to łagodzenie rygoryzmu omawianej normy powinno nastąpić poprzez przyjęcie, że początkiem biegu terminu jest dzień rzeczywistej możliwości wniesienia skargi kasacyjnej i uznanie za taki dzień momentu, w którym pełnomocnik zapoznał się dogłębnie z aktami sprawy, skonsultował szczegółowo stanowisko ze skarżącym i zebrał wszelkie potrzebne materiały. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł nie tylko niezgodnie z postanowieniem z 29.10.2010 r., ale także wbrew wykładni zawartej w powołanym przez siebie postanowieniu z 16.12.2010 r. Konsultowanie stanowiska ze skarżącym, w trakcie którego możliwe było uzyskanie pełnej wiedzy na temat szczegółów sprawy, czego nie oddawały w pełni akta sądowe, było bowiem rozciągnięte w czasie. Dopiero po uzyskaniu dodatkowych informacji niezbędne stało się ponowne zapoznanie się z aktami sprawy w celu zbadania istnienia podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Przyjmując więc wykładnię, wedle której bieg 7-dniowego terminu rozpoczyna się od dnia, w którym powstała rzeczywista możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, za taki dzień należy uznać 4 listopada 2011 r., w którym to pełnomocnik już po uzyskaniu kompletnego stanowiska skarżącego zapoznał się z aktami pod kątem zbadania zasadności podstaw kasacyjnych. W żadnym razie nie można więc uznać, iż przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 26 października 2011 r., tj w dniu nawiązania kontaktu telefonicznego ze skarżącym i uzyskaniu od niego pierwszych informacji. Co więcej, wyliczając termin 7-dniowy od dnia 26.10.2011 r., Sąd I instancji pominął, że dni 29.10.2011 r. (sobota), 30.10.2011 r. (niedziela), 01.11.2011 r. (Wszystkich Świętych) były dniami wolnymi od pracy, zaś w wielu zakładach pracy dzień 31.10.2011 r. był dodatkowym wolnym dniem od pracy. Sąd I instancji ograniczył zatem swoim orzeczeniem termin na wniesienie skargi kasacyjnej (i wniosku o przywrócenie terminu) w praktyce do trzech dni roboczych. Kierując się wykładnią, zawartą w postanowieniu z 29.10.2010 r., jak się wydaje trafniejszą w kontekście konstytucyjnego prawa do sądu, pełnomocnik skarżącego wskazał, iż o swoim umocowaniu dowiedział się w dniu 12.10.2011 r., zatem 30-dniowy termin do złożenia wniosku wraz ze skargą kasacyjną został dochowany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 177 § 1 P.p.s.a. "skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem". Przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu, czy też możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika. Jeżeli zatem stronie skarżącej został doręczony odpis orzeczenia, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W związku ze złożeniem przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego w dniu 7 listopada 2011 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (wraz ze sporządzoną skargą kasacyjną) w pierwszej kolejności podlegała zbadaniu okoliczność, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. W tym miejscu należy podkreślić – na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że termin, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a. jest terminem ustawowym i w przypadku jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie na wniosek strony. Zatem skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej i nadanie sprawie dalszego biegu byłoby w rozpoznawanej sprawie możliwe jedynie w przypadku złożenia przez pełnomocnika, w terminie przewidzianym w art. 87 § P.p.s.a. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i uwzględnieniu tego wniosku przez Sąd. Zaznaczyć przy tym należy, że zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W przedstawionym stanie faktycznym sprawy, wyznaczony w sprawie pełnomocnik z urzędu od dnia skontaktowania się ze swoim mocodawcą miał realną możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej, zatem od tego dnia należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jak wynika z akt sprawy Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie w dniu 6 października 2011 r. skierowała do Sądu zawiadomienie o osobie wyznaczonego pełnomocnika z urzędu dla skarżącego. Następnie pełnomocnik ten w dniach 12 października i 21 października 2011 r. pisemnie występował do skarżącego o nawiązanie kontaktu, natomiast skontaktował się z nim w dniu 26 października 2011 r. i od tego dnia należy liczyć termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem od tego dnia pełnomocnik miał realną możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej. Należy więc podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony w dniu 7 listopada 2011 r. należało uznać za złożony z uchybieniem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., w związku z czym podlegał on odrzuceniu na podstawie art. 88 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę datę, w której rozpoczął bieg siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (tj. 26 października 2011 r.) to wniosek ten należało złożyć najpóźniej w dniu 2 listopada 2011 r. Odnosząc się zaś do argumentu podniesionego w zażaleniu, iż pełnomocnik ustanowiony z urzędu po jego wyznaczeniu powinien mieć 30 dniowy termin na wniesienie skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, to należy stwierdzić, że stanowisko takie miałoby normotwórczy charakter, gdyż wprowadzałoby do rozstrzygania w przedmiocie przywrócenia terminu pozaustawowy miesięczny termin. Tak daleko idącą ingerencję sądu w treść ustawy P.p.s.a. nie uzasadnia nawet fakt, że w określonej sytuacji pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma de facto krótszy termin na sporządzenie skargi kasacyjnej, której terminowi złożenia uchybił nie ze swojej winy. Jakkolwiek art. 175 § 1 P.p.s.a. przewiduje przymus adwokacko-radcowski, jednakże nie oznacza to, że ubieganie się o przyznanie pełnomocnika z urzędu ma wpływ na interpretację art. 177 § 1 P.p.s.a. Tym samym, skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności, zaś przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 20 lipca 2011 r., II OZ 625/11 oraz z dnia 28 października 2011 r., II OZ 1039/11). Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji zasadnie postanowił o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy P.p.s.a. oddalił zażalenie